Niet rechts, niet links maar heimwee - Mark Van de Voorde

De commotie over de veroordeling van Wilders in Nederland, de verkiezingen in Oostenrijk of in de VS, en de Franse presidentsverkiezingen maken één ding duidelijk: deze kiezers zijn niet op zoek naar verandering, maar hebben heimwee.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Mark Van de Voorde is publicist. Hij was raadgever communicatie van twee christendemocratische premiers en heeft dus ervaring met verkiezingscampagnes.

De ruk naar rechts, de wraak op links, de ban van het populisme, de revanche van de onderklasse, de afstraffing van het establishment... en andere verklaringen doen de ronde over de golf van electorale verrassingen in de Oude en in de Nieuwe Wereld. Maar ze volstaan niet.

Mocht in de Verenigde Staten de president verkozen worden op z'n Oostenrijks, namelijk rechtstreeks, dan was niet Trump maar Clinton heel zeker de volgende president.

Mocht daarentegen in Oostenrijk de president op z'n Amerikaans worden verkozen, namelijk via de aanduiding van kiesmannen en kiesvrouwen uit de deelstaten, dan was eventueel (niet zeker) Hofer en niet Van der Bellen president.

De analyses over beide verkiezingen zouden navenant en dus anders zijn geweest, hoewel ook dan Trump minder stemmen zou hebben gehaald dan Clinton en Hofer minder dan Van der Bellen.

Maar ook zonder president te worden heeft Hofer 48 procent van de Oostenrijkers achter zijn extreemrechts verhaal gekregen en hebben alle andere politieke strekkingen zich achter Van der Bellen moeten scharen om hem de 52 procent te bezorgen.

Dus toch een ruk naar rechts in Europa?

Niet vanzelfsprekend. In Italië verloor Renzi het referendum, maar hij haalde op z'n eentje 40 procent van de stemmen, terwijl het neen-kamp voor zijn meerderheid een monsterverbond nodig had van extreemlinks tot extreemrechts.

De politieke kaarten in Europa zijn dus niet zo simpel geschud als sommigen zouden denken of willen.

Of in de VS?

In de Verenigde Staten ook niet trouwens. Het is niet omdat Trump door de kleinere helft van het volk maar door een meerderheid van de blanke arbeiders werd verkozen, dat hij ook een man van het volk is.

Met Trump wordt niet meteen de droom van Lincoln over de democratie gerealiseerd, namelijk een regering van het volk, door het volk, voor het volk. De belangen van Trump zijn niet de belangen van het volk. Zijn regering wordt de financieel meest elitaire in de Amerikaanse geschiedenis.

Als iemand tot het economische establishment behoort, dan is het wel Trump. Maar hij behoorde (verleden) niet tot het politieke establishment. Dat, samen met zijn ruige taal, maakte hem 'aantrekkelijk' bij grote groepen. Welke koers hij wil varen, speelde nauwelijks een rol.

Het gaat in Amerika niet over links of rechts, evenmin in Europa. Woede en angst waaien in alle richtingen. Het is de dampkap met de sterkste zuigkracht die de dampen van boosheid aantrekt. In Griekenland was het links, in Oostenrijk het midden, in Italië een allegaartje (het kan er nog alle kanten op waaien).

Of Vlaanderen?

In Vlaanderen zit het extreemrechtse Vlaams Belang in de lift en in Wallonië het extreemlinkse PTB, en dat heeft meer te maken met de gezichten dan met de zogenaamde "twee democratieën". Links of rechts?

In Nederland heeft de extreemrechtse eenmanspartij van Wilders een links sociaaleconomisch programma. Ook in Frankrijk toetert Marine Le Pen van het extreemrechtse FN op sociaaleconomisch vlak behoorlijk links.

Links of rechts? Het doet me denken aan hoe Mobutu op het toppunt zijn macht en arrogantie het politieke programma van zijn mobutisme omschreef: "Ni à gauche ni à droite, mais en avant!" Het werd helaas "en arrière", omdat het Mobutu enkel om de eigen persoonlijke macht te doen was en niet om het volk.

Make Europe weak to make America great again

Dat is misschien ook wel het geval met Trump in de VS, Le Pen in Frankrijk, Wilders in Nederland, Hofer in Oostenrijk, Orban in Hongarije... Hun "en avant" zou ook wel eens heel snel een "en arrière" kunnen worden.

Vooral in Europa, als sommigen - in de slipstream van Trumps succes - erin zouden slagen om "een Trumpje te doen" (wat in Oosterijk niet is gelukt). Dat is immers wat Trump graag zou hebben, niet om partners in crime te hebben maar om Europa uit elkaar te spelen.

Donald Trump bekijkt de internationale politiek door de ogen van de zakenman. De USA is zijn nieuw bedrijf. Andere landen en continenten zijn voor hem concurrentiële marktspelers. De grootste en dus gevaarlijkste concurrent is de Europese Unie.

Wat doet hij dus? Hij probeert het 'concern' van zijn concurrent te splitsen. Vandaar zijn enthousiasme voor de Brexit waarvan hij hoopt dat ze navolging krijgt in andere EU-landen. Vandaar zijn encouragement van Poetin die hij een idool wil zien worden in de oostelijke EU-lidstaten.

Trump hoopt op een nationalistische en regionalistische golf in Europa, terwijl hij in zijn eigen land met zijn "Make America great again" de unie steviger wil maken. Het enthousiasme voor Trump van onze Eurosceptici zou wel eens kunnen uitlopen op een economische suïcide: "Make Europe weak to make America great again."

Of is Europa alsnog wijzer?

Oostenrijk gaf alvast het signaal. Zelfs Italië, want ook daar is, behoudens de linkse en rechtse extremen, niemand bereid om de EU te verlaten of de euro te vervangen door de nostalgische lire.

Toch is Europa in zekere zin in de ban van nostalgie. Niet naar links of rechts, maar naar het oude vertrouwde. Het is helemaal niet waar dat de Europeanen verandering willen, ze willen zekerheid.

Dat hebben de uitslagen van Oostenrijk en Italië aangetoond: in Oostenrijk niet het risico van een extreemrechtse president, in Italië niet het risico van een grondwetswijziging.

En Frankrijk?

Het onverwachte succes van François Fillon in Frankrijk bij de voorverkiezingen voor de nominatie van de presidentskandidaat van Les Républicains is daar eveneens een teken van.

Hij won, ondanks zijn neoliberale sociaaleconomisch programma, door nadruk te leggen op waarden en gezin. Niet door zijn migratieprogramma. Als dit laatste de doorslag zou hebben gegeven, dan was Sarkozy gewonnen. Niet rechts, niet links maar heimwee is vandaag bepalend.

Mensen zijn het moe om steeds weer te moeten 'veranderen'. Daarom loopt hopelijk ook de populist die "alles zal veranderen", op zijn laatste benen.