Meest recent

    Heeft Obama een trendbreuk veroorzaakt?

    Barack Obama zal de geschiedenis ingaan als de eerste (half)zwarte president. De verwachtingen waren enorm en zoals gewoonlijk zakt de pijl bij het vliegen. Ook Obama moest ondervinden dat er limieten zijn aan de macht, ook die van een Amerikaans president, maar er was wel degelijk "change" te merken.

    Obama/Hillary Care

    Als er één punt is waarmee Obama de geschiedenis binnengaat, is het zijn algemene ziekteverzekering -ook bekend als "affordable health care" of Obamacare. Dat idee rees al onder de Democratische president Harry Truman eind de jaren 40 en stak even de kop op onder Lyndon Johnson in de jaren 60.

    In de jaren 90 zette president Bill Clinton die ziekteverzekering opnieuw op de agenda en zijn vrouw Hillary werd belast met de uitvoering. Zij stuitten op een "njet" van het Republikeinse Congres. President Obama was zo slim om zijn "Obamacare" door het parlement te loodsen toen hij daar in de eerste jaren van zjin ambtstermijn nog een Democratische meerderheid had in beide huizen.

    Door miljoenen Amerikanen een betaalbare ziekteverzekering te bieden, heeft Obama geschiedenis geschreven en zijn land een socialer gezicht gegeven. Dat kan hij dus afvinken als een belangrijke belofte die werd waargemaakt, maar daarom moet die in de toekomst wel veilig gesteld worden, want de Republikeinen willen dat systeem opnieuw afschaffen.

    Puin ruimen na de bankencrisis

    Obama werd verkozen eind 2008 toen de bankencrisis de Amerikaanse economie genadeloos leek onderuit te halen. Het voorkomen van die crash was dan ook het eerste agendapunt, nog voor zijn kiesbeloften. Obama deed dat met een grootscheeps hulpprogramma van 700 miljard dollar om de industrie te ondersteunen. Autogroepen General Motors en Chrysler moesten zelfs deels in overheidshanden komen om hen te redden.

    Het heeft een tijdje geduurd, maar vanaf 2010 begon de VS-economie opnieuw uit het dal te kruipen. De woningmarkt -de bron van de ellende- werd gesaneerd, er werd opnieuw geïnvesteerd en sindsdien kwamen er bijna elk kwartaal banen bij.

    De centrale bank Federal Reserve ondersteunde die evolutie met steunaankopen van obligaties om geld in het systeem te pompen en met uiterst lage intrestvoeten. Die steunaankopen zijn intussen stopgezet en de VS zijn nu samen met India de enige grote economie die nog altijd fors groeit. De "groeilanden" Rusland, Brazilië, China en anderen die in 2008 Amerika leken te verdringen, zitten intussen diep in de put. Het kan verkeren, al heeft niet enkel Obama daar verdienste aan.

    End the wars in Iraq and Afghanistan, euh...

    Anders dan bv. Hillary Clinton stond Obama altijd kritisch tegenover de volgens hem -en vele anderen- totaal onnodige invasie in Irak. Toch zette Obama de "surge" -het optrekken van VS-troepen in dat land van zijn voorganger George W. Bush voort om het vertrek mogelijk te maken.

    Dat lukte en eind 2011 vertrokken de VS-troepen triomfantelijk uit Irak over de grens met bondgenoot Koeweit. Een belangrijke kiesbelofte, de terugtrekking uit Irak, leek gerealiseerd, maar dat was buiten de waard gerekend. Politiek geknoei door de door sjiieten gedomineerde Iraakse regering rolde de rode loper uit voor de soennitische terreurgroep IS die in 2014 grote delen van Irak onder de voet liep.

    Tegen zijn zin in, moest Obama opnieuw militaire adviseurs en special forces en luchtaanvallen inzetten tegen IS in Irak en nadien ook in buurland Syrië. Strikt genomen zit Obama dus nu met drie in plaats van twee oorlogen opgescheept, maar wel (voorlopig) zonder de massale inzet van Amerikaanse grondtroepen.

    In Afghanistan herhaalde Obama de "truuk met de surge", eerst meer troepen sturen om de vijand terug te slaan en het pad te effenen voor een terugtrekking. Ook dat lukte, maar eens de buitenlandse troepen weg, konden de taliban opnieuw delen van het land heroveren. Ook hier is de strijd dus nog niet gestreden, maar wel zijn VS-militairen er niet meer massaal betrokken bij de oorlog.

    Niet "soft on terrorism"

    Samen met de oorlogen in Irak en Afghanistan erfde Obama van zijn voorganger Bush Jr. ook de "war on terror". Op dat vlak ging hij zelfs agressiever te werk dan Bush, vooral door de toename van aanvallen van onbemande drones.

    Het hoogtepunt kwam op 2 mei 2011 toen VS-troepen in Pakistan de gezochte terreurleider Osama Bin Laden konden localiseren en doden. De raid tegen Bin Laden markeerde de al aan de gang zijnde neergang van Al Qaeda, die nu nog versneld werd.

    Obama voerde ook de strijd met drones op tegen terroristen overal ter wereld, in Afghanistan, Pakistan, maar ook in Jemen en Noord-Afrika. Daarbij werden een pak meer kopstukken van Al Qaeda en IS gedood dan onder Bush. Het aantal burgerslachtoffers van drones ging evenwel ook omhoog. Ook de geheime oorlog werd opgevoerd, waardoor steeds meer terreuraanslagen voorkomen werden.

    Guantanamo, sneller open dan dicht

    De belofte van Obama om de terreurgevangenis op de VS-basis Guantanamo in Cuba te sluiten, bleek een harde noot om te kraken. Pas begin 2016 -zijn laatste jaar in het Witte Huis- kondigde de president een plan aan om de gevangenis te sluiten.

    Het "dumpen" van de terreurverdachten blijkt moeilijker dan hen op te pakken. Sommigen werden overgevlogen om in de VS berecht te worden door federale rechtbanken, voor anderen moest een derde opvangland gezocht worden, omdat landen van oorsprong zoals Rusland, Centraal-Aziatische republieken of China een te slechte staat van mensenrechten hebben om gevangenen naartoe te sturen. Uiteraard zit niet elk land op dat soort mensen te wachten.

    Amerika neemt klimaatsverandering ernstig

    Werd de opwarming van de Aarde onder George W. Bush nog weggewuifd, president Barack Obama was daar gevoeliger voor. Als leider van één van de grootste vervuilers en uitstoters van CO2 ter wereld, schoof Obama opnieuw aan bij internationale klimaatconferenties.

    Eind 2015 ondertekende Amerika mee het Klimaatsverdrag van Parijs dat de uitstoot tegen 2030 gevoelig zou terugdringen, net als de andere grote industriestaten overigens. De wending is dermate dat ex-vicepresident Al Gore, de man achter "An Inconvenient Truth" zich zelfs optimistisch toont inzake de beheersing van de klimaatverandering nu ook de VS, Rusland en China zich daarvan bewust worden.

    Brug naar Iran en Cuba, maar vooral naar Azië

    Waren het radicaal-sjiitische Iran en het communistische regime op Cuba onder George W. Bush nog elementen van de "as van het kwaad", dan sloeg Obama tegen die twee landen een andere toon aan.

    Enkele maanden na zijn intrek in het Witte Huis stuurde hij ter gelegenheid van "Newroz", het Perzische en/of Koerdische nieuwjaar een verzoenende tv-boodschap naar de Iraanse bevolking. Dat was meer dan een stijlbreuk, Obama wou een punt zetten achter het gevaarlijke pokerspel rond het Iraanse kernprogramma zonder Teheran echter een poortje te laten naar de ontwikkeling van een atoombom.

    Een ommekeer kwam er pas na de verkiezing van de "gematigde" president Hassan Rouhani (foto in tekst) in Iran en pas midden 2015 bereikte die een akkoord met de internationale gemeenschap waarbij Iran beloofde om zijn kernprogramma onder VN-toezicht terug te schroeven in ruil voor een afbouw van economische sancties.

    Een gelijkaardige aanpak leidde in datzelfde jaar tot het verrassende herstel van diplomatieke relaties tussen de VS en de voormalige erfvijand Cuba. Obama ging zelfs persoonlijk naar dat eiland om dat kracht bij te zetten. Of dat leidt tot een democratischer Cuba moet nog blijken, maar hoe dan ook heeft Obama ook daar de bakens verzet.

    Onder Obama voltrok zich ook de strategische "shift" van Europa en het Midden-Oosten naar de Stille Oceaan en het Verre Oosten. Die beweging was economisch al langer bezig, maar zal de komende jaren nog veel belangrijker worden. De Pacific is een Amerikaans meer en Washington wil zijn invloed verder projecteren dan de Aziatische kusten met het handelspact TPP, maar ook militair in Korea, Japan, Zuidoost-Azië en verder en de Chinese dreiging drijft veel landen daar in de armen van de VS. Dat geldt ook voor oude vijanden zoals Vietnam.

    Amerika blijft een verdeeld land

    Wat Obama niet bewerkstelligd heeft, is de groeiende politieke en sociale kloof binnen zijn eigen land te verkleinen. Een belangrijk deel van de bevolking heeft de eerste zwarte president nooit kunnen verteren en dat verklaart deels de zurigheid van de huidige kiescampagne. Politiek vertaalde zich dat in de machtsstrijd tussen de Democratische president en het sinds 2010 door de Republikeinen beheerste Congres met vooral het begrotingsdispuut als inzet.

    Ook de raciale spanningen zijn niet verminderd en soms zelfs toegenomen met stijgend politiegeweld tegenover niet-blanke minderheden, hevig protest van bewegingen als "Black Lives Matter" en een paar geïsoleerde aanvallen van jongeren op politieagenten.

    Wilde schietpartijen zijn nog altijd schering en inslag en Obama verkropt met moeite zijn frustratie dat hij de wapenwet niet heeft kunnen aanpassen om dat wapengeweld terug te dringen.

    Wel heeft Obama met zijn verkiezing zijn zwarte medeburgers een fierheid en zelfvertrouwen teruggegeven die ze eeuwenlang in de VS hebben moeten ontberen. Dat zal nazinderen, ook lang  nadat hij het Witte Huis verlaten heeft. "Yes, you can!" zal in het geheugen van veel Amerikanen van alle rassen en gezindheden gegrift blijven.