Meest recent

    Syrisch drama overschaduwde buitenlandbeleid van Obama

    Acht jaar lang was Barack Obama de machtigste man ter wereld. Bevreesd voor nieuwe oorlogen, ging hij erg karig met die macht, waardoor de VS geen domper konden zetten op bloedige conflicten in Syrië en Oekraïne. Of hoe ook een VS-president op limieten van zijn macht stoot.
    analyse
    Analyse

    Jos De Greef is journalist bij de VRT-nieuwsdienst. Hij volgt het buitenland en de economie op de voet.

    Barack Obama is vooral met een agenda van binnenlandse hervormingen aan de macht gekomen, maar een Amerikaanse president kan er niet omheen dat hij als leider van de machtigste natie mee de geschiedenis van de wereld bepaalt.

    Ere aan wie ere toekomt: op 2 mei 2011 scoorde Obama zijn grootste buitenlandse succes toen VS-militairen in Pakistan terreurleider Osama Bin Laden uitschakelden. Het was een klap voor Al Qaeda en het jihadisme in het algemeen en voor Obama's voorganger George W. Bush. 

    Het was een bijzonder riskante geheime operatie en Obama heeft toen durf en leiderschap getoond en de decennia oude alliantie met Pakistan geriskeerd, zonder blijvende schade zou later blijken. Ook andere terreurleiders werden uitgeschakeld in Afghanistan, Pakistan en Jemen en Obama maakte daarbij meer dan zijn voorganger George W. Bush gebruik van drones.  Dat is veiliger, kost minder Amerikaanse levens, maar riskeert dan weer meer burgerdoden.

    Een belofte die niet werd ingelost, was het sluiten van de omstreden terreurgevangenis in Guantanamo in Cuba. Het aantal gevangenen is weliswaar fors teruggebracht, maar met enkele tientallen weet de VS zich acht jaar lang nog altijd geen raad.

    Toch heeft de VS onder Obama de opkomst van terreurgroep IS op het jihadi-toneel in Irak en Syrië niet zien komen vooraleer die grote delen van die landen in handen kreeg. Die fout heeft Amerika dan weer meegesleurd in een nieuwe oorlog, zij het enkel vanuit de lucht en via "special forces".

    Weg uit Afghanistan en Irak, sort of...

    Het weghalen van grote aantallen Amerikaanse grondtroepen uit de zowel in mensenlevens als geld erg kostelijke "Bush Wars" in Afghanistan (foto in tekst) en Irak was één van de grote verkiezingsbeloftes van Obama. Die werden ook ingelost: eind 2011 trokken de VS-troepen weg uit Irak, eind 2014 uit Afghanistan, al bleef een beperkt contingent troepen achter om de lokale bondgenoten bij te staan.

    Critici vinden dat het vertrek uit Irak te vroeg is gekomen. Hoe dan ook verzuurden de relaties tussen sjiieten, soennieten en Koerden daar erg snel zonder dat Obama dat kon verhinderen en dat heeft mee de rode loper uitgerold voor IS dat mistevreden soennieten voor de kar kon spannen. 

    Het volksprotest van de Arabische Lente had wellicht niemand zien aankomen, evenmin als het uitdoven ervan. Behalve in Tunesië leidde dat bijna nergens tot democratie, wel tot chaos of nieuwe autoritaire regimes zoals in Egypte. Libië en Jemen hielden op als staat te bestaan en het vacuüm werd opgevuld door allerlei gewapende bendes, stammenmilities of terreurgroepen zoals Al Qaeda en IS.

    Syrië, zwarte bladzijde uit dagboek van Obama

    Heeft George W. Bush met zijn ondoordachte inval in Irak dan een wespennest open geschopt, dan heeft het dan weer te voorzichtige optreden van Obama mee het drama in Syrië (foto in tekst) in de hand gewerkt.

    Copyright 2016 The Associated Press. All rights reserved.

    Daardoor namen andere spelers zoals de Arabische Golfstaten, Iran, Rusland, Turkije maar ook IS en Al Qaeda het initiatief over en verdwenen de prowesterse rebellen als sneeuw voor de zon. Dat de Assad-dictatuur na zes jaar oorlog sterker staat dan iemand ooit had kunnen denken, is een mislukking van formaat. De desintegratie van Syrië werkte -samen met mislukkingen in Libië en Irak- dan weer massale vluchtelingenstromen richting Europa in de hand.

    Door zijn aanpak van Syrië (of het gebrek eraan), begrip voor het volksprotest en toenadering tot Iran vervreemdde Obama overigens de autocratische leiders in de Arabische wereld van zich en dat waren decennialang bondgenoten van Amerika. Het Amerika van Obama was voor hen geen betrouwbare bondgenoot meer. Diezelfde verwijdering was er met het Turkije van Tayyip Erdogan, nochtans een NAVO-lidstaat, die een nauwe relatie opbouwde met Rusland.

    Obama wist zich -net als zijn voorgangers- ook geen raad met de impasse tussen Israël en de Palestijnen en een echt initiatief kwam er pas in de laatste weken en was toen was niet veel meer dan kritiek op de Israëlische premier Benjamin Netanyahu.

    Het akkoord dat de VS en de Verenigde Naties afsloten over het nucleaire programma van Iran is dan weer een groot succes voor Obama en was een pilaar van zijn buitenlands beleid. Op die manier is wellicht een oorlog met Iran vermeden, al blijven de relaties met Teheran erg verstoord. Het aanknopen van diplomatieke relaties met Cuba is dan weer eerder symbolisch.

    Oekraïne en het conflict met Rusland

    Stonden de VS en Rusland tegenover elkaar in Syrië, dan was dat nog meer het geval in Oekraïne, het slagveld van een nieuwe Koude Oorlog tussen oost en west. Bij zijn aantreden had Obama nochtans op de "reset-knop" gedrukt in de verzuurde relaties met Moskou, maar dat maakte weinig indruk op de Russische leider Vladimir Poetin.

    Het Kremlin weigerde om zich door een volksopstand in Oekraïne opzij te laten zetten en reageerde met de annexatie van de Krim en delen van het oosten van dat land als openlijke uitdaging aan het Westen. Sancties tussen het Westen en Rusland konden de crisis niet bedaren, dat gebeurde uiteindelijk wel door diplomatiek ingrijpen van de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president François Hollande, niet door ingrijpen van de VS.

    Een nieuwe frontlijn in de spanningen met Moskou is de "cyberoorlog", het hacken van gegevens van westerse politici, bedrijven en andere computersystemen vanuit Rusland, China of andere landen. Dat Moskou op die manier zo kon tussenbeide komen in de Amerikaanse kiescampagne heeft verrast. Ook Obama gaf onlangs toe dat hij dat te laat heeft ingeschat. Dit "Cyber Pearl Harbor" is verrassend omdat de VS toch de pionier bij uitstek zijn in IT.

    Pivot to Asia

    Bij ons minder bekend, is echter de belangrijke strategische shift die Obama wou doorvoeren van Europa en het Midden-Oosten naar het Verre Oosten. De banden met de ASEAN, de regionale organisatie in Zuidoost-Azië en het TPP-vrijhandelsakkoord met landen aan de Stille Oceaan (behalve China) zijn daarvan een hoeksteen. 

    Die waren bedoeld om de groeiende Chinese invloed in de regio af te blokken en daarin paste het vlootoptreden in de Zuid-Chinese Zee en de nauwere banden die Obama wou aanhalen met traditionele bondgenoten in de regio zoals Japan, Zuid-Korea, Australië en Nieuw-Zeeland, maar ook met nieuwe vrienden zoals India, een andere rijzende grootmacht, en zelfs met een oude vijand zoals Vietnam.

    Dat is niet nieuw, want de VS profileert zich al lang als speler in de Stille Oceaan, lang voor het land dat deed in Europa of het Midden-Oosten, maar Obama zette er wel vaart in.

    Ook daar waren er tegenvallers: de nieuwe Filipijnse president Rodrigo Duterte vaart een anti-Amerikaanse koers en de militaire junta die in 2014 in Thailand aan de macht kwam, flirt ook nogal openlijk met China. Beide landen zijn traditionele Amerikaanse bondgenoten in het Verre Oosten.

    Hoe dan ook geldt meer dan ooit de duizenden jaren oude stelling dat macht de munteenheid in internationale betrekkingen is, maar even belangrijk is wat je er mee doet of niet doet.