Meest recent

    Graaicultuur bij de PS: krijgt ook België een populist aan de macht? - Marc Hooghe

    Bij de PS blijkt nog altijd een graaicultuur te bestaan. En voorzitter Elio Di Rupo lijkt niet echt bereid daartegen kordaat op te treden. De populistische partijen worden echter slapend rijk door dat soort normvervaging. "Les copains d’abord".
    opinie
    Opinie

    Marc Hooghe is gewoon hoogleraar politieke wetenschappen aan de KU Leuven.

    Zo af en toe voel je toch een plotse opwelling van medelijden met onze Franstalige landgenoten. Je zult ten zuiden van de taalgrens maar het ideaal hebben om op een integere manier je stem uit te brengen.

    De rechtse flank

    Aan de rechterkant van het politieke spectrum deint de zaak ‘Kazachgate’ nog verder uit. Het meest waarschijnlijke scenario is daar dat MR-kopstuk Armand De Decker niet altijd een strikt onderscheid heeft gemaakt tussen zijn rol als duurbetaalde advocaat, en zijn functies als voorzitter van de Senaat, minister van staat, en trouw dienaar van de Franse republiek.

    Volgens een aantal kranten zou een deel van het smeergeld zelfs bij de katholieke scouts zijn beland – alsof er helemaal niets heilig meer is.

    De linkse flank

    Aan de linkerkant van het politieke spectrum doet de Parti Socialiste het uiteraard niet veel beter, en ook daar lijkt het er op niet op alsof met het ontslag van minister Furlan het laatste woord gezegd is.

    De kiezer die wanhopig op zoek is naar een “zuivere” partij, zal zich dus noodgedwongen moeten wenden tot een kleinere, en dus grotendeels machteloze formatie. Die verdere versnippering voorspelt in elk geval niet veel goeds voor de bestuurbaarheid van ons land.

    Voordat we al te grote conclusies trekken: dergelijke schandalen betekenen niet dat ons land nu afglijdt naar een totaal corruptie-moeras. Integendeel: uit objectief onderzoek blijkt dat België het tamelijk goed doet, en dat we tot de wereldtop behoren van de minst corrupte landen.

    Schandalen zijn dus een slechte graadmeter voor een algemeen klimaat, en waarschijnlijk is de relatie net omgekeerd. In een land als Rusland zou niemand opkijken van een politicus die zich flink laat bijbetalen door een lokale overheid. Dat is een daar een normaal patroon.

    Het feit dat wij daarover verontwaardigd zijn, toont aan dat de normen over het algemeen tamelijk strak zijn, en ook voortdurend strakker worden.

    De graaicultuur

    Maar elk schandaal is er natuurlijk één te veel, en het blijft verbijsterend dat een deel van de politieke klasse het moeilijk heeft om aan de bekoring te weerstaan.

    De Parti Socialiste kreeg tien jaar geleden al een flinke tik, na de corruptiezaak in Charleroi. We staan nu zoveel jaar verder, en de graaicultuur blijkt nog altijd even sterk aanwezig.

    Het Franse voorbeeld

    Ook in Frankrijk zie je net hetzelfde fenomeen. Het is nauwelijks vijf jaar geleden dat toenmalig president Sarkozy ten onder ging in allerlei duistere schandalen rond campagnefinanciering. De rechtse kandidaat François Fillon blijkt nu in hetzelfde bedje ziek, en de man heeft er niets beters op gevonden dan zijn eigen echtgenote te laten betalen als parlementair medewerkster.

    De zaak is des te pijnlijker omdat Fillon zich profileerde als het propere alternatief, een rechtgeaard katholiek uit la France profonde die zich niet liet meeslepen door alle grootstedelijke bling-bling van Sarkozy, of Alain Juppé, die in een ver verleden ook al werd veroordeeld.

    Dat blijkt dus niet veel meer dan een façade. Het blijft een intrigerend fenomeen: Fillon heeft niets tekort. De man woont in een mooi kasteeltje dat teruggaat tot de 14de eeuw, midden in het fraaie landschap van de Sarthe. Is het dan echt noodzakelijk toch nog extra-geld achterover te slaan door je echtgenote te betalen voor de adviezen die ze ongetwijfeld met gulle hand rondstrooit in de kasteeltuinen?

    Zeker als je boodschap is dat werklozen en ambtenaren het met veel minder geld zullen moeten stellen, ondergraaft die graaicultuur volledig de geloofwaardigheid van de kandidatuur van Fillon. Marine Le Pen, voorzitter van het extreemrechtse FN, stond erbij en keer ernaar.

    Munitie voor populisten

    Al die grotere en kleinere schandalen komen op het slechtst denkbare ogenblik. Het feit dat Donald Trump nu president is geworden van de Verenigde Staten, lijkt de populisten ook in Europa nieuwe moed te hebben gegeven.

    De andere partijen zouden moeten beseffen dat ze het veld niet langer voor zich alleen hebben, maar dat ze voortdurend in de gaten worden gehouden en dat de minste fout breed zal worden uitgesmeerd.

    En wat doet Elio Di Rupo?

    De opmars van het populisme zou moeten leiden tot een interne cultuur van kwaliteitsbewaking en integriteit. Dat blijkt echter nauwelijks het geval: terwijl de populistische ijsberg steeds dichterbij komt, blijft de champagne vrolijk vloeien in de Luiks intercommunales, of in de riante kasteeltjes van de Sarthe.

    Ook nu valt op dat PS-voorzitter Di Rupo slechts zeer langzaam in actie is geschoten, en niet bereid blijkt om echt schoon schip te maken.

    Zouden ze bij de PTB (de Waalse PVDA) al gezorgd hebben voor een Franse vertaling van het boek ‘Graailand’ van PVDA-voorzitter Peter Mertens?

    Het moeras wordt dieper

    Corruptieschandalen vormen gefundenes Fressen voor de populistische propaganda. De wrede ironie is dat een populistische stem de problemen juist erger maakt.

    Tijdens de voorbije verkiezingscampagne in de Verenigde Staten maakte Donald Trump heel wat misbaar rond het feit dat Hillary Clinton zich riant liet betalen voor allerlei speeches, of dat de Clinton-stichting buitenlands geld ontving.

    Die propaganda heeft gewerkt: uit peilingen bleek dat de Amerikaanse bevolking Clinton even ongeloofwaardig vond als Trump. Hij zou immers ‘het moeras van de corruptie droogleggen’.

    We zien nu het resultaat: de belofte dat zijn belastingaangifte “ooit” zou worden bekendgemaakt is alweer ingetrokken, en de familiebelangen (met de onvermijdelijke belangenconflicten) worden nu verder bestierd door de zoons-Trump. Het moeras is gewoon enkele meters dieper geworden.

    De democratische partijen moeten beseffen dat zij een grote verantwoordelijkheid dragen. Elke partij heeft wel wat ‘ritselaars’ in dienst, die allerlei mandaten en bezoldigingen sprokkelen bij intercommunales, provinciebesturen en andere duistere kanalen. De gemakkelijkheidsoplossing is dat systeem gewoon verder te laten bestaan.

    In het huidige, populistische klimaat waar de kleinste fout ongenadig wordt afgestraft, is dat echter een bijzonder riskante strategie: we komen gevaarlijk dicht bij de ijsberg van een populistische machtsgreep.