Meest recent

    Weet u wat dat is, honger hebben? - Stijn Vercruysse

    Het is merkwaardig dat ook in deze eeuw meer dan 100.000 mensen het risico lopen op hongersnood. Het gebeurt in Zuid-Soedan, zo maakten de Verenigde Naties vandaag bekend. Maar wat is dat eigenlijk, honger?
    analyse
    Analyse

    AP2012

    Stijn Vercruysse is journalist buitenland bij VRT Nieuws en volgt onder meer Afrika.

    ’s Morgens sta ik op, neem ik een douche en ga ik ontbijten, want ik heb honger. Rond 12 uur krijg ik opnieuw honger en wacht gelukkig de lunch. Rond vier uur zou ik ook wel eens een ‘hongerke’ durven voelen en ’s avonds, na het werk, slaat die honger alweer genadeloos toe. Voor het slapengaan vraag ik me wel eens af wat we de volgende dag zullen eten. Als ik een maaltijd oversla, dan begint mijn maag te knorren en als dat te lang duurt, word ik zelfs licht humeurig. Dat is de honger die ík ken.

    2.100 kilocalorieën

    Maar er is ook de officiële honger. Die heb je als je - als volwassene - niet aan 2.100 kilocalorieën per dag geraakt, elke dag opnieuw. (Als leidraad: een ontbijt bevat ongeveer 500 kCal en een lasagne 600 kCal.) Mensen op dieet, eten vaak wat minder dan die 2.100 kilocalorieën per dag. Dat is dan ook een richtlijn van de Wereldgezondheidsorganisatie. Maar ikzelf eet meestal meer, en velen onder u ook, dat blijkt uit de statistieken.

    Trage moordenaar

    Maar in heel wat landen - vooral in Afrika - eten ze heel wat minder dan 2.100 kCal per dag.

    Het menselijk lichaam is redelijk bestand tegen die ‘ondervoeding'. Het duurt lang voor het levensbedreigend wordt. Honger is een sluipende ziekte. Honger slaat niet toe als een griep, of malaria, of een tsunami, maar is een stille, trage moordenaar.

    SAM

    Als ‘ondervoeding’ te lang duurt, beginnen een aantal cruciale lichaamsdelen minder te functioneren: de lever, het hart, de nieren komen in de problemen. De eetlust verdwijnt. Het immuunsysteem valt uit. Gezondheidswerkers noemen dat “SAM", Severe Acute Malnutrition.

    Op een gegeven ogenblik is behandeling niet meer mogelijk. De kinderen sterven dan zelfs in de ziekenhuizen.

    Omdat honger zo traag evolueert, zien geoefende hulpverleners een hongersnood van ver aankomen. Je hoeft geen dokter te zijn om de signalen op te merken bij kinderen: hun zwarte haar wordt blond, er ontstaan kloofjes en barstjes in hun huid, ze spelen en lachen minder, ze huilen vaker, ze worden voortdurend ziek.

    Er is ruim voldoende tijd om na de eerste signalen tussenbeide te komen en een ondervoed kind erbovenop te helpen. Het kost niet eens zoveel. Extreme honger, hongersnood vermijden is één van de gemakkelijkste dingen die er zijn.

    Schaal van Richter

    De Verenigde Naties hebben zelfs een perfect werkend waarschuwingssysteem, een soort Schaal van Richter voor voedselcrisissen. Schaal 1 is ‘voedselveilig’. Schaal 5 is ‘hongersnood’. Specialisten te velde vullen lange databestanden met verschillende parameters in. Telkens een kritische grens van ondervoeding bereikt is, wordt er opgeschaald.

    Vanaf Schaal 3 zijn er al heel veel mensen ondervoed en slaan de Verenigde Naties alarm: “Opgelet, hier is een hongersnood op komst! Stuur hulp! Alsjeblieft!”

    Het F-woord

    In Schaal 4 schreeuwen de hulpverleners en de VN-bonzen zich figuurlijk hees: "Hallo-oo! Wereld? Hier gaat een hongersnood uitbreken! We hebben onvoldoende voedsel om uit te delen, kunnen jullie aub wat geld storten?”

    Weet dat het F-woord (“Famine”, hongersnood dus) zeer zuinig gebruikt wordt. De laatste keer dat er officieel een hongersnood is uitgebroken was in Somalië in 2011. Daarbij zijn toen een kwart miljoen mensen gestorven. Van de honger. Ik bracht daar toen verslag over uit en het is nog steeds één van mijn allergruwelijkste herinneringen.

    In Zuid-Soedan wordt al maanden, nee: járen gewaarschuwd. Al enkele keren is een "hongersnood" nipt vermeden. Maar nu is het dan toch gebeurd in een deel van Zuid-Soedan. De mensen die daar wonen zitten in 'Schaal 5: hongersnood'.

    Het betekent dat er elke dag méér dan 2 per 10.000 mensen sterven, meer dan dubbel zoveel als normaal. Het betekent dat méér dan 1 op de 3 kinderen in de ‘SAM’-fase zijn: hun lichaam stort in. Het betekent dat méér dan 20% van de gezinnen geen of amper eten vindt. Zij vragen zich niet af wat ze morgen zullen eten, maar óf ze morgen zullen eten.

    De Verenigde Naties waarschuwen nóg eens: als er niet dringend meer hulp komt, dan dreigt voor nog eens 1 miljoen mensen in Zuid-Soedan de hongersnood. Zij zitten nu nog nét in Schaal 4.

    En voor de volledigheid: ook in Nigeria, Jemen en Somalië wordt al even gewaarschuwd voor een hongersnood.

    lees ook