Meest recent

    En de winnaar zal zijn: Mark Rutte

    Een Nederlander in België en econoom in Leuven waagt zich aan een voorspelling: Mark Rutte wordt herkozen. De reden? "It’s the economy, stupid!" Meer bepaald: de economische groei.
    opinie
    Sebastiaan Wijsman
    Sebastiaan Wijsman is Nederlander en econoom bij KU Leuven.

    Sebastiaan Wijsman is Nederlander en econoom bij KU Leuven.

    Met deze beroemde uitspraak maakte toenmalig presidentskandidaat Bill Clinton in 1992 duidelijk dat de economie cruciaal is voor het politieke lot van een regering.

    Zelden werd een Amerikaans president herkozen in economisch zwaar weer. Destijds moest ook George Bush sr. na de recessie van 1991 plaatsmaken. Dit artikel illustreert aan de hand van deze wetmatigheid waarom Mark Rutte vandaag wél herkozen wordt in Nederland. Het is simpelweg te voorspoedig voor een machtswisseling.

    Machtswisselingen

    Sinds de jaren 80 kende Nederland vier premiers: Ruud Lubbers (CDA), Wim Kok (PvdA), Jan-Peter Balkenende (CDA) en Mark Rutte (VVD). Al Ruttes voorgangers regeerden minstens acht jaar en vandaag wordt duidelijk of ook hij nog een termijn door mag.

    Hieronder worden de huidige economische omstandigheden vergeleken met die waarin Ruttes voorgangers niet meer herkozen werden. De machtswisselingen (1994, 2002 en 2010) vonden plaats na jaren van dalende groei en in tijden dat de werkloosheid steeg. Mark Rutte hoeft zich geen zorgen te maken.

    De economische groei

    Allereerst bekijken we hoe de economische groei zich ontwikkelde in de jaren van de machtswisselingen. Figuur 1 illustreert de Nederlandse groei tussen 1980 en 2017.

    Ieder decennium kende zijn economische pieken en dalen. Zo zien we de sterk stijgende welvaart tijdens het kabinet-Kok II (1998-2002) en de recessie tijdens het kabinet-Balkenende IV (2007-2010).

    De verticale lijnen geven aan wanneer respectievelijk Ruud Lubbers (1994), Wim Kok (2002) en Jan-Peter Balkenende (2010) niet meer herkozen werden. Het valt op dat er een sterke daling van groei plaatsvond in de jaren voor een machtswisseling.

    Fig. 1 De economische groei (% bruto binnenlands product)

    Hoewel de groei alweer enigszins begon aan te trekken tijdens de machtswisselingen van 1994 en 2010, lijkt het kiezerssentiment na jaren van dalende groei zich nochtans te keren tegen de zittende premier.

    Hoe zich dit verhoudt ten opzichte van de jaren waarin de premier wél herkozen werd, laten we zien in figuur 2.

    Fig. 2 Het verschil in economische groei (% bbp) tussen het verkiezingsjaar -1 en verkiezingsjaar -4

    Hierin plotten we het verschil in economische groei tussen het jaar voorafgaande aan de verkiezingen en drie jaar daarvoor.

    Hier zien we duidelijk dat machtswisselingen volgen op een sterke daling van de economische groei.

    De werkloosheid

    Dan de werkloosheidcijfers. Deze houden natuurlijk sterk verband met de economische groei, maar geven nog duidelijker het effect weer van de economie op de verkiezingsuitslag.

    Figuur 3 laat het Nederlandse werkloosheidspercentage zien tussen 1980 en 2017, waarin we opnieuw de golvende beweging van de conjunctuur vinden. Het is overduidelijk dat machtswisselingen plaatsvonden wanneer de werkloosheid weer aan het toenemen was.

    Fig. 3 Het werkloosheidspercentage in Nederland

    Dat banenverlies funest bleek voor de regeerperiodes van Lubbers, Kok en Balkenende blijkt ook uit figuur 4. Deze geeft de toename van de werkloosheid weer gedurende alle verkiezingsjaren. Tijdens alle machtswisselingen nam de werkloosheid toe.

    Fig. 4 De toename van het werkloosheidspercentage in het verkiezingsjaar (in procentpunt)

    Geen zorgen voor Rutte

    Volgens deze cijfers hoeft Rutte zich vanavond geen zorgen te maken. De economische cijfers spreken in zijn voordeel.

    In tegenstelling tot de vorige machtswisselingen is de economische groei de afgelopen jaren toegenomen en is de werkloosheid dalende. Het is dan ook geen verrassing dat de VVD van Mark Rutte vooralsnog vooropgaat in de peilingen.

    Migratie

    Waar kunnen de andere premierskandidaten hun verkiezingscampagnes dan op richten? Het migratiethema biedt enige houvast voor hen. Al decennia is Nederland sterk verdeeld met betrekking tot asiel en integratie en het is sinds de verkiezingen van 2002 een voornaam thema.

    Het belang van dit thema wordt onderstreept door de Eurobarometer, een jaarlijkse enquête onder Europese burgers. Waar 11% van de Nederlanders in 2008 migratie noemde als belangrijk politiek thema, steeg dit tot 46% in 2016. Voor de economische situatie nam dit cijfer daarentegen af van 64% naar 14%.

    De afgelopen maanden was Rutte al volop bezig om met antimigratieretoriek Geert Wilders de wind uit de zeilen te nemen. Ook het kordate optreden ten opzichte van de Turkse regering het afgelopen weekend zal hier zeker aan hebben bijgedragen.

    Een voorspelling

    Uit de peilingen blijkt dat Mark Rutte na zes jaar regeren nog erg populair is onder de Nederlanders. Hoewel migratie het gesprek van de dag vormt, speelt de economie sinds jaar en dag een grote rol in de verkiezingen en juist deze statistieken staan aan zijn zijde. In zijn verkiezingscampagne benadrukt hij dan ook veelvuldig de behaalde economische resultaten onder zijn premierschap.

    Als gevolg daarvan zal Mark Rutte herkozen worden als premier van Nederland, totdat de economie zich weer in een dal stort. Maar vandaag is het domweg nog te vroeg voor een machtswisseling.