Meest recent

    LIVEBLOG: "Met stemrecht wordt democratie een feest"

    Nederland is gisteren naar de stembus getrokken voor de Tweede Kamerverkiezingen. Intussen zijn de resultaten zo goed als volledig en die bevestigen de exitpolls: de VVD van premier Rutte verliest maar blijft met 33 zetels de grootste partij. De PVV van Wilders is de tweede partij van Nederland. Blijf de belangrijkste ontwikkelingen, reacties en analyses volgen in deze liveblog.
    AFP or licensors

    9 uur: Rutten pleit voor stemrecht in ons land, "Democratie wordt feest"

    Open VLD-voorzitter Gwendolyn Rutten is blij dat de liberale VVD van haar bijna-naamgenoot Mark Rutte de grootste partij blijft in Nederland. Maar de Vlaamse liberale is vooral opgetogen met de hoge opkomst in Nederland en pleit in één beweging nog eens voor stemrecht in plaats van stemplicht in ons land. "Dan wordt de democratie een feest", zei ze in "De ochtend".

    [Dit artikel wordt regelmatig aangepast.]

    9 uur: Geert Wilders: "Volgende keer zijn wij de grootste"

    Geert Wilders heeft gewonnen en verloren, afhankelijk van hoe het bekijkt. Gewonnen in vergelijking met de vorige verkiezingen, verloren in vergelijking met de peilingen. Maar zelf ziet Wilders een opmars, die nog geen einde kent. "We waren de 3e partij van Nederland. We zijn nu de 2e partij van Nederland. En de volgende keer worden we nr 1!", twitterde hij vanmorgen.

    7.50 uur: CDA wil "noch naar links, noch naar rechts" buigen voor coalitie

    Europarlementslid Esther de Lange van CDA is tevreden over het verkiezingsresultaat van haar partij. "We hadden 13 zetels en we krijgen er 6 bij, bijna de helft. Omdat het zo lang nek-aan-nek ging met de PVV was het alleen nog iéts mooier geweest als we hen waren voor gebleven", reageert ze in "De ochtend".

    Nederland heeft snel nood aan een stabiel bestuur, zegt de Lange. Ze legt het initiatief daarvoor bij premier Rutte. "Als grootste partij moet hij beslissen wie hij aan tafel roept. Maar in Nederland hebben we de traditie om de grootste winnaar daarbij te betrekken, en dan komt GroenLinks in beeld. Al zijn er grote inhoudelijke verschillen tussen beiden."

    Of CDA dan lonkt in de richting van GroenLinks voor een grote linkse coalitie wil de Lange niet gezegd hebben. "Over zaken als klimaat zouden we snel overeenkomen. Maar in het verleden hebben we al vaak gezegd dat we als CDA noch naar links noch naar rechts buigen. We willen onze standpunten vertaald zien in regeringsbeleid, áls we meedoen. Regeringsdeelname op zich is voor ons geen doel."

    7.42 uur: GroenLinks regeert liever niet met VVD, maar laat opening voor CDA

    GroenLinks had de verkiezingsoverwinning niet verwacht. "Mensen hebben behoefte aan het verhaal van optimisme en hoop van onze kopman Jesse Klaver. Nederland gelooft  duidelijk in zijn verhaal", zegt jongerenvoorzitter Noortje Blokhuis daarover in "De ochtend".

    Of ze mee gaan regeren met de VVD van Rutte, daar is de partij nog niet uit. "Het lijkt erop dat we afstevenen op een rechtse regering, en ik denk niet dat GroenLinks een coalitie wil aangaan om zo'n meerderheid te leveren. Er zouden al enkele duurzame beslissingen moeten genomen worden, onder meer over de klimaatwet, het vluchtelingenbeleid en de kloof tussen arm en rijk."

    Een regeringsdeelname met centrumpartij CDA sluit GroenLinks dan weer minder fors uit. "Ik denk dat we met hen vrij goed kunnen samenwerken, maar in de campagne zijn ze wel vrij hard geweest. Maar natuurlijk is de situatie na verkiezingsdag wel anders."

    7.15 uur: Vlaams Belangvoorzitter Van Grieken: "Ze zijn van de PVV nog niet af"

    Vlaams Belangvoorzitter Tom Van Grieken is tevreden met de uitslag van "de vrienden van de PVV". Geert Wilders afdoen als een verliezer, omdat zijn partij het veel minder goed doet dan in de peilingen voorspeld, vindt Van Grieken ongepast. De partij heeft 5 zetels gewonnen en is de tweede partij van Nederland, benadrukt Van Grieken. Van Grieken verwacht ook moeilijke regeringsonderhandelingen. Het christendemocratische CDA zit volgens hem in een sterke onderhandelingspositie, omdat het net zo goed met de VVD kan regeren, als een linkse coalitie kan vormen.

    6.45 uur: PvdA verliest zwaar in grote steden, GroenLinks grootste in Amsterdam

    In Amsterdam is GroenLinks de grootste partij met 19,3 procent van de stemmen. De PvdA verliest erg zwaar in de hoofdstad. Bij de vorige verkiezingen was ze nog de grootste partij, met 35,8 procent. Nu haalt ze slechts 8,4 procent.

    Ook in andere grote steden lijdt de PvdA een dramatische nederlaag. In Rotterdam krijgt de partij van Lodewijk Asscher 6,4 procent van de stemmen, dat was in 2012 nog 32 procent. In Den Haag is VVD de grootste, met 20,6 procent. PvdA is gekrompen tot 6,5 procent en is teruggevallen naar de zesde plaats. Bij de vorige parlementsverkiezingen waren de sociaaldemocraten nog de grootste partij in Den Haag met 29,2 procent.

    In Utrecht moet de PvdA moet tevreden zijn met 5,9 procent. Ook hier was de partij in 2012 de grootste met 29,6 procent.

    6 uur: Wilders: "Ik behoor tot de winnaars"

    Geert Wilders van de rechts-populistische partij PVV geeft toe dat zijn verkiezingsresultaat minder is dan de 30 zetels waarop hij had gehoopt. Maar hij bekijkt het ook positief: "Ik behoor tot de winnaars." Eerder gisteravond waarschuwde hij premier Rutte al: "U bent nog niet van me af!" Lees hier zijn volledige reactie.

    5.30 uur: resultaten bevestigen exitpolls

    Goeiemorgen! Intussen zijn in Nederland bijna alle stemmen geteld. De zo goed als definitieve resultaten bevestigen de trend in de exitpolls: de VVD van premier Mark Rutte verliest 8 zetels maar blijft de grootste partij, met 33 zetels. De PVV van Geert Wilders is nu de tweede partij van Nederland met 20 zetels, een winst van 5 zetels. Daarna volgen de christendemocraten van het CDA met 19 en de links-liberalen van D66 met elk 19 zetels. De PvdA moet een historisch verlies slikken en zakt van 38 naar 9 zetels. Lees hier alle resultaten.

    23.38 uur: "Dit is ons antwoord voor Europa: populisme is niet doorgebroken", zegt Klaver

    Jesse Klaver heeft zijn achterban toegesproken na de opmerkelijke winst van zijn partij GroenLinks. "Er was bij deze verkiezingen een overweldigende aandacht van media uit het buitenland", zei hij. "Dat was logisch met de brexit, de winst van Donald Trump en de komende verkiezingen in Frankrijk en Duitsland."

    ""Breekt het populisme door in Nederland", vroegen de journalisten ons", ging hij voort, waarna de zal luidkeels "Nee" riep. "Dat is het antwoord dat we voor de rest van Europa hebben: het populisme is niet doorgebroken."

    Ook Mark Rutte van de VVD heeft zijn achterban toegesproken. Zijn reactie kan u hier lezen. Geert Wilders van de PVV heeft via Twitter gereageerd.

    22.13 uur: "Ellendige uitslag, voelt niet rechtvaardig", zegt Dijsselbloem (PvdA)

    Ook de aftredende minister van Financiën en de voorzitter van de Eurogroep Jeroen Dijsselbloem heeft op de nederlaag van zijn partij de PvdA gereageerd. "Dit is een ellendige uitslag, het voelt niet rechtvaardig", zei hij. "Met jullie, met alle mensen in het land, met alle talent en alle energie, gaan we morgen aan de opbouw beginnen. Want zo zijn we, we zijn sociaal-democraten, we leggen ons er nooit bij neer. Morgen begint de opbouw, met jullie steun."

    22.05 uur: Kleinste stembureau van Nederland haalt opkomst van 300 procent

    In het kleinste stembureau van Nederland is bijna 300 procent van de geregistreerde kiezers gaan stemmen. Dat gebeurde in een bureau in Marle in de provincie Overijssel dat was gevestigd in de woonkamer van Wim en Elly Westhoff. Dat opmerkelijke cijfer is een gevolg van het feit dat kiesgerechtigde Nederlanders hun stem in een bureau naar keuze mogen uitbrengen.

    22.01 uur: PvdA boekt mogelijk de grootste verkiezingsnederlaag in de geschiedenis van Nederland

    Als de definitieve resultaten straks de eerste exitpolls bevestigen, dan boekt de PvdA de grootste verkiezingsnederlaag in de geschiedenis van Nederland. De centrum-linkse partij heeft liefst 29 zetels verloren, goed voor een record. Opmerkelijk: ook het vorige record stond op naam van de PvdA. Dat dateert van 2002. Toen verloor de partij in een klap 22 zetels.

    21.55 uur: "Rutte is nog lang niet van mij af!", reageert Wilders

    Op Twitter heeft PVV-leider Geert Wilders op de exitpolls gereageerd. "PVV-stemmers bedankt!", schrijft hij. "We hebben zetels gewonnen! Eerste winst is binnen! En Rutte is nog lang niet van mij af!!"

    21.46 uur: PvdA-voorzitter Spekman heeft het over een "hele pijnlijke avond"

    "Voor ons en voor mij is dit een hele pijnlijke avond." Zo reageert PvdA-voorzitter Hans Spekman op de spectaculaire verkiezingsnederlaag van zijn partij. "Dit is een hele dikke nederlaag en die voelen wij hier met z'n allen."

    21.36 uur: Stembureau Nijmegen tot 23.00 uur open

    De NOS meldt dat het stembureau op het stadhuis van Nijmegen uitzonderlijk geopend is tot 23 uur, vanwege een tekort aan stembiljetten op andere plekken in de stad. De stap is zeer ongebruikelijk, normaal moesten alle stembureaus om 21 uur sluiten. Ook in Rotterdam, Leiden, Utrecht en Den Haag mochten de mensen nog na 21 uur binnen.

    21.30 uur: De eerste reacties lopen binnen

    De eerste reacties op de verkiezingsuitslag lopen binnen, voornamelijk via Twitter. Vicepremier en liberaal Alexander De Croo (Open VLD) ziet met de VVD van Mark Rutte en D66 van Alexander Pechtold een "sterke liberale as" voor de nieuwe Nederlandse regering.

    21.00 uur: 81 procent van de Nederlanders heeft gestemd

    Bij het sluiten van de stembureaus om 21 uur bleek dat 81 procent van de kiesgerechtigde Nederlanders zijn stem heeft uitgebracht. Dat is 6 procent meer dan in 2012. Ondanks het verlies van 10 zetels blijft de VVD de grootste partij van het land met 31 zetels volgens de eerste exitpolls. De volledige uitslag kan u hier lezen.

    20.31 uur: Stembureaus in Den Haag blijven mogelijk langer open

    Wegens de hoge opkomst blijven de stembureaus in Den Haag mogelijk langer open dan 21 uur. Dan meldt het stadsbestuur aan persagentschap ANP, zo weet de NOS. Opmerkelijk: de Kiesraad zegt dat dit niet mag en dat alle stembureaus om 21 uur onherroepelijk de deuren moeten sluiten.

    Om 20 uur had 71,7 procent van de kiesgerechtigde Nederlanders zijn stem uitgebracht in Den Haag. In 2012 was dat op dat tijdstip nog 10 procent minder.

    20.13 uur: Vlissingen gaat op zwart op cruciaal moment

    Inwoners van Vlissingen die vannacht het verkiezingsnieuws op de voet willen volgen, zijn eraan voor de moeite. Wegens spoedonderhoud bij ZeelandNet is tussen middernacht en 1 uur geen tv, telefonie en internet beschikbaar, zo meldt Omroep Zeeland. Net dan zullen naar verwachting de eerste officiële uitslagen van de verkiezingen binnenkomen, ook in Vlissingen. "Het tijdstip is wellicht ongelukkig gekozen", zegt een woordvoerder.

    20.09 uur: In steeds meer steden zijn de stembrieven uitgeput

    In sommige kiesbureaus in Nijmegen en Utrecht zijn de stembrieven uitgeput door de hoge opkomst. Wie daar nog wil gaan stemmen, moet een ander kiesbureau opzoeken. In Amsterdam, Den Haag, Tilburg en Enschede zijn in de loop van de dag uit voorzorg extra stembrieven aangerukt.

    20.01 uur: Opkomst stijgt voort tot 73 procent

    Om 19.45 uur vanavond had al 73 procent van de kiesgerechtigde Nederlanders zijn stem uitgebracht. Dat weet de NOS. Daarmee komt het totale opkomstpercentage van 74,6 procent van 2012 in de buurt. De stembureaus zijn nog open tot 21 uur dus het percentage kan nog voort stijgen.

    19.32 uur: Opkomst stijgt tot 69 procent

    Om 19.15 uur had al 69 procent van de kiesgerechtigde Nederlanders zijn stem uitgebracht. Dat meldt onderzoeksbureau Ipsos. In 2012 lag het percentage op dat moment nog op 60 procent. De opkomstpercentages liggen al de hele dag hoger dan vijf jaar geleden. Om 21 uur sluiten de stembureaus de deuren.

    19.03 uur: Kiezers in Amsterdam en Den Haag trekken massaal naar de stembus

    In Amsterdam en Den Haag trekken vandaag veel mensen naar de stembus. Dat is opvallend omdat de opkomst in de grote steden bij verkiezingen in Nederland doorgaans lager ligt. Rond 18 uur was in Amsterdam 53,7 procent van het kiesgerechtigde publiek komen opdagen. In 2012 was dat rond die tijd amper 39,2 procent. In Den Haag was rond 18 uur al 57 procent van het kiesgerechtigde publiek gaan stemmen. Vier jaar geleden was dat rond die tijd nog 46,8 procent.

    18.10 uur: Den Haag, Amsterdam en Tilburg laten extra stembiljetten drukken

    Wegens de hoge opkomst zijn in Den Haag, Amsterdam en Tilburg extra stembiljetten gedrukt. Dat melden de landelijke omroep WNL en de regionale omroep West. In Amsterdam gaat het om 25.000 bijkomende stembiljetten.

    18.04 uur: Poster van Turkse politicus wekt ergernis in Nijmegen

    Kiezers die geen stemmen in een kiesbureau in een Turks cultureel centrum in Nijmegen worden begroet door een afbeelding van een overleden Turkse politicus die daar al altijd hangt. Sommige kiezers doen hun beklag, maar bij AD verdedigt de voorzitter van het kiesbureau zich. "Ik zit hier nu voor de zesde keer en heb er nooit opmerkingen over gehad", zegt ze. Ze merkt ook op dat elders in het centrum eveneens een foto van de voormalige koningin Beatrix hangt. Waarschijnlijk vloeit de commotie voort uit de rel tussen Turkije en Nederland.

    18.01 uur: Opkomst gaat voorbij 55 procent

    Om 17.45 uur had 55 procent van de kiesgerechtigde Nederlanders zijn stem uitgebracht. Dat meldt onderzoeksbureau Ipsos. Op hetzelfde tijdstip in 2012 had maar 48 procent van het kiespubliek zijn stem uitgebracht. Het opkomstpercentage ligt al de hele dag verschillende procentpunten boven dat van vier jaar geleden.

    17.53 uur: Forum voor Democratie weert NRC en NOS van verkiezingsavond

    De NRC en NOS zijn niet welkom op de verkiezingsavond van Forum voor Democratie, de partij van Thierry Baudet. Dat meldt de NRC. De krant is naar eigen zeggen niet welkom wegens een artikel dat maandag is verschenen over een omstreden EU-subsidie waarvan de praktijk gebruik heeft gemaakt. De NOS zou dan weer niet welkom zijn omdat Baudet niet aan het lijsttrekkersdebat mocht deelnemen.

    De partij Denk van Tunahun Kuzu is van plan helemaal geen journalisten toe te laten op haar verkiezingsavond. Ze moeten die volgen via een livestream.

    17.29 uur: Oud-voorzitter PvdA uit striemende kritiek op lijsttrekker Asscher

    In een interview met BNR heeft Felix Rottenberg hard uitgehaald naar Lodewijk Asscher, de lijsttrekker van de PvdA. Dat is opmerkelijk want tussen 1992 en 1997 was hij de voorzitter van de partij. "Asscher heeft er veel te lang over gedaan om de goede toon te vinden", zei Rottenberg over de campagne van Asscher. "[Bij het slotdebat] gisteravond stond hij er voor het eerst als een held, daarvoor niet." Nog volgens Rottenberg heeft de PvdA haar lijsttrekker veel te laat aangeduid waardoor Asscher te weinig tijd had om zich te profileren. Naar alle verwachting zal de partij een zware verkiezingsnederlaag lijden.

    17.12 uur: Kieshulpwebsites kampen al de hele dag met cyberaanvallen

    Zowel Kieskompas als Stemwijzer kampt al de hele dag met cyberaanvallen, zogenoemde DDoS-aanvallen. De beide websites helpen de Nederlandse kiezer in het bepalen van haar of zijn stem. Momenteel loopt alles min of meer vlot. Mogelijk hebben de aanvallen iets te maken met de rel tussen Nederland en Turkije, zo meldt de NOS.

    17.04 uur: Geert Wilders zou vanavond dan toch even in het halfrond verschijnen

    Geert Wilders zou vanavond zijn kantoor dan toch even verlaten en in het halfrond van de Tweede Kamer verschijnen. Dat melden bronnen bij de NOS. Eerder luidde het dat de PVV-leider de verkiezingsuitslag in zijn zwaarbeveiligde kantoor zou volgen.

    16.56 uur: Opkomst op Schiermonnikoog voorbij de 100 procent

    Op Schiermonnikoog is meer dan 100 procent van de geregistreerde kiezers gaan stemmen. Dat meldt burgemeester Dick Stellingwerf. Op het Waddeneiland zijn 770 kiesgerechtigden ingeschreven, maar er verblijven ook veel vakantiegangers. Zo vindt er momenteel een festival van klassieke muziek plaats dat veel volk trekt. In tegenstelling tot in België, moeten kiezers in Nederland zich niet tot 1 welbepaald kiesbureau wenden om hun stem uit te brengen, maar kunnen ze dat in een kiesbureau naar keuze doen.

    16.47 uur: Opkomst ligt hoger dan bij laatste verkiezingen in 2012

    Met nog dik 4 uur te gaan vooraleer de stembussen sluiten, ligt de opkomst in Nederland een stuk hoger dan bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen in 2012. Volgens een peiling van het onderzoeksbureau Ipsos in opdracht van de NOS en RTL had om 15.45 uur al 43 procent van de stemgerechtigde Nederlanders haar of zijn stem uitgebracht. In 2012 was dat op dat tijdstip maar 37 procent. Nog volgens Ipsos zou de landelijkse opkomst vanavond wel eens boven de 80 procent kunnen uitstijgen. Dat is zowat 5 procent meer dan 4 jaar geleden.

    16.38 uur: PVV organiseert geen uitslagenavond

    Hoewel de PVV de VVD naar de kroon steekt als grootste partij van Nederland, organiseert de rechts-populistische partij straks geen uitslagenavond. Dat schrijft de NRC. Kopman Geert Wilders zal de uitslagen naar verluidt in zijn kantoor in de Tweede Kamer volgen, "een van de weinige plekken waar hij zich veilig voelt", zo schrijft de Nederlandse krant.

    In het verleden heeft de PVV wel memorabele uitslagenavonden georganiseerd. De laatste keer gebeurde dat na de gemeenteraadsverkiezingen in 2014. Toen hield Wilders zijn beruchte toespraak over "minder Marokkanen".