Meest recent

    Wil je een vaderland om te beminnen? - Mark Eyskens

    Het besparingsbeleid jaagt de kiezers weg van Europa. Populisten of demagogen maken daar handig gebruik van. Bij de zestigste verjaardag is het hoog tijd om de Europese Unie opnieuw aantrekkelijk te maken voor zijn burgers. Ex-premier Mark Eyskens schrijft een blauwdruk.
    opinie
    Opinie

    Mark Eyskens is ex-premier en minister van staat. Hij was jarenlang een boegbeeld van CD&V en schrijft regelmatig opinieteksten voor deredactie.be.

    De Brexit, nota bene slechts door 36% van de stemgerechtigde Britten goedgekeurd, heeft tot gevolg dat steeds meer Europese leiders overtuigd geraken van de noodzaak de institutionele architectuur van de Europese Unie grondig aan te passen. Hierbij wordt gedacht aan een Europa met verschillende snelheden - noem dit het Saturnusmodel - met een aantal kernlanden die de federaliserende samenwerking willen voortzetten (een ‘ever closer Union’) en andere landen die vrede nemen met een confederale associatie, hoofdzakelijk op handelsgebied.

    Dergelijke hervorming moet echter dienstig worden gemaakt aan de oplossing van meer fundamentele problemen, door de lidstaten van de kerngroep.

    Geen interne devaluatie

    De monetaire unie, opgericht door het verdrag van Maastricht, is nog steeds onvolmaakt en zij beantwoordt niet aan de voorwaarden die werden uitgewerkt door de theoretici van de “optimale muntzone” zoals onder meer Nobelprijswinnaar Robert Mundell.

    Een muntunie veronderstelt een grote mobiliteit binnen de zone van goederen, diensten, kapitalen en ook mensen. Met dit laatste wordt vooral de geografische en professionele mobiliteit van de arbeidskrachten verondersteld.

    Blijvende verschillen in de macrowerking van de nationale economieën van de lidstaten hebben voor gevolg dat competitiviteitsdistorsies optreden, die niet kunnen worden gecompenseerd door het aanpassen van de wisselkoersen van de nationale munten, die niet meer bestaan.

    Geen devaluatie meer

    In een muntzone met een enige munt, de Euro, kan de eigen munt niet meer worden gedevalueerd. Het enige middel om de competitiviteit te herstellen bestaat er dan in een zogenaamd interne devaluatie toe te passen. Dit betekent dat men de productiekosten drukt en met name de loonkosten, de sociale uitgaven, sommige belastingen en een hele reeks andere overheidsuitgaven.

    Kortom, in de huidige eurozone worden scheeftrekkingen van de competitiviteit in lidstaten bestreden door het opleggen van een austeriteitspolitiek, met deflatoire kenmerken, waarvan aanzienlijke werkloosheid een van de gevolgen is. Dit leidt tot ontevredenheid bij de bevolking, die zich ook kan uiten in een anti-Europees kiezersgedrag, vooral indien populisten en demagogen zich van het ongenoegen meester maken.

    Een terugkeer naar de nationale munten, zoals door Marine Le Pen, de averechtse Jeanne d’Arc, gepredikt in Frankrijk, zou catastrofale gevolgen hebben én voor de welvaart in Frankrijk én voor de Europese Unie in het algemeen.

    Een echte Europese begroting

    Het alternatief moet duidelijk worden gesteld. Een aantal belangrijke ‘beleiden’ met een grensoverschrijdend karakter moet dringend worden gëeuropeaniseerd, als daar zijn klimaatbeleid, energiepolitiek, R&D in bepaalde domeinen, technologische innovatie en digitalisering, veiligheid, defensie, integratiebeleid van vluchtelingen, enzovoorts.

    De meeste burgers beseffen niet hoe goedkoop Europa vandaag wel is. De Europese begroting bereikt nauwelijks 1% van het Europese binnenlands product en deze Europese begroting wordt dan nog in zeer grote mate geristourneerd aan de lidstaten onder de vorm van allerlei subsidieregelingen en financiële ondersteuning.

    Door een aantal belangrijke uitgaven te europeaniseren zou de Europese begroting behoorlijk worden verhoogd. Maar tegelijkertijd zouden de nationale begrotingen kunnen worden verlaagd.

    Geen Europese democratie zonder "taxing power"

    Het beginsel dat door de Britse kolonies in Amerika in 1776 werd toegepast om zich los te rukken van het Britse moederland luidde: ‘no taxation without representation’ en meteen werd een Amerikaans parlement in het leven geroepen.

    Vandaag in Europa moet dit democratische beginsel worden omgekeerd met de woorden: ‘no representation without taxation”, waarbij het Europees parlement het centrum zou worden van de democratische gezaguitoefening in het kern-Europa.

    Bovenstaande radicale ingreep vereist ook de oprichting van een Europese schatkist en de benoeming van een Europese minister van financiën, die een belangrijke rol zou spelen in de schoot van een Europese commissie, die geleidelijk aan zou evolueren in de richting van een Europese regering.

    De Europese centrale Bank zal dan ook een grotere verantwoordelijkheid moeten opnemen door op te treden op de primaire markt van de staatsfondsen dank zij de emissie van Eurobonds.

    Europese belastingen

    Hogere Europese uitgaven zouden natuurlijk moeten worden gefinancierd door een Europese belasting, liefst een indirecte belasting, bij voorkeur van aard om het energieverbruik en schadelijke milieugedragingen te ontraden (diesel, benzine, co2 uitstoot).

    Dit zou de nationale staten de gelegenheid bieden om de fiscale druk in eigen land te verlagen. Tevens zou het Europees parlement de belangrijke bevoegdheid krijgen om een aanzienlijke Europese begroting en haar financiering al dan niet goed te keuren. Aan het Europees parlement zou daardoor ook een grote democratische verantwoordelijkheid worden toegekend.

    Investeringspolitiek

    In afwachting zouden de beruchte normen van het verdrag van Maastricht waarbij het toegelaten overheidstekort wordt beperkt tot 3% en de openbare schuldgraad tot 60%, moeten worden aangepast.

    3% overheidstekort moet worden voorbehouden voor investeringsuitgaven met een groot multiplier effect. En de schuldgraad, in Maastricht vastgelegd op 60% op een ogenblik dat de marktrente 12 à 13% bedroeg, is vandaag totaal achterhaald, nu de marktrente is gedaald tot nauwelijks 1%.

    Het schuldplafond kan dus aanzienlijk worden verhoogd waardoor enig soelaas kan worden geboden aan een aantal lidstaten.

    Verlichten van besparingsbeleid

    De europeanisering van een aantal uitgaven, die vitaal zijn voor de toekomst van Europa, is van aard om de rol van het Europees parlement en van de Commissie aanzienlijk op te waarderen en tegelijkertijd de begrotingsdruk en de austeriteitsnormen die wegen op de nationale staten en hun regeringen aanzienlijk te verlichten.

    Meteen zou de openbare opinie in de meeste landen eindelijk kunnen beseffen wat de ware draagwijdte en betekenis zijn van de daadkrachtige ontwikkeling van een echte en hechte Europese Unie. Hopelijk een vaderland om te beminnen?