Meest recent

    De rots in de Spaanse schoen

    “Deze week vijfendertig jaar geleden stuurde een vrouwelijke eerste minister een oorlogsvloot naar de andere kant van de wereld om de vrijheid van een kleine groep Britten te verdedigen tegen een ander Spaanstalig land. Ik ben er zeker van dat onze huidige eerste minister dezelfde vastberadenheid zal betonen in haar steun aan de bevolking van Gibraltar.” Michael Howard, een vroegere leider van de Conservatieve Partij, wikte en woog zijn woorden niet. Eerste minister Theresa May liet enkele uren later weten dat het allemaal zo’n vaart niet zou lopen, maar de toon was gezet. Waarom winden de Britten zich zo op over een rots waar amper 33.000 mensen wonen?
    analyse
    Ivan Ollevier
    Ivan Ollevier is journalist bij VRT Nieuws. Hij volgt al jaren de Britse politiek en maatschappelijke discussies.

    Ivan Ollevier is journalist bij VRT Nieuws. Hij volgt al jaren de Britse politiek en maatschappelijke discussies.

    Het was even slikken toen de uitspraak van Michael Howard zondag op de redactie binnenliep. Howard verwees natuurlijk naar de oorlog om de Falklandeilanden in 1982, toen Argentinië de archipel in de zuidelijke Atlantische Oceaan binnenviel, en Margaret Thatcher prompt de Britse oorlogsvloot 12.000 kilometer liet opstomen om de Falklands met geweld te heroveren. Duizend Britse en Argentijnse soldaten sneuvelden toen.

    "Onversneden provocatie"

    “De vergelijking met de Falklands is uit haar context gerukt, liet de Spaanse minister van Buitenlandse Zaken maandag weten.“ Ze overreageren. Iemand is zijn zelfbeheersing aan het verliezen.” De Britse woede betreft één zin in het ontwerpmandaat van de Europese Unie over de brexitonderhandelingen. Die stelt dat Spanje, dat al vele decennia het Britse bestuur over de rots betwist, een veto heeft over elke afspraak die betrekking heeft tot Gibraltar (foto). “Onversneden provocatie,” zegt Westminster.

    In 2002 maakte ik een reportage voor Ter Zake over Gibraltar, en kon daar vaststellen dat de pro-Britse gevoelens er algemeen zijn. Vrijwel niemand van de inwoners die ik toen sprak voelde iets voor een machtsdeling met Spanje, laat staan voor Spaans bestuur. Zelfs na het brexitreferendum (waarbij 96 procent van de Gibraltarezen tegen de brexit stemde) vinden de Grbraltarezen dat ze Brits moeten blijven (“We zijn geen Engelsen, we zijn geen Spanjaarden, we zijn Gibraltarezen. We hebben altijd onder de Britse vlag geleefd en dat moet zo blijven,” zei oud-strijder Emilio Peire me in 2002 op een zonovergoten terras op het Kazemattenplein, waar onmiskenbaar de geur hing van fish ’n chips).

    Niets aan de hand?

    Toch is het gewraakte zinnetje niets nieuws onder de zon. Niet alleen Spanje, maar alle andere zesentwintig lidstaten van de EU hebben hun zeg over de toekomstige handelsrelatie met het Verenigd Koninkrijk. Ook België. Ook het Vlaamse, Waalse en Brusselse parlement en alle andere regionale parlementen in de Europese Unie. Niets aan de hand dus, zou je denken.

    Windt Londen zich dus voor niets op? Niet helemaal. Dat het zinnetje in het ontwerpmandaat staat, hoewel dat dus helemaal niet nodig was, is op zich veelzeggend. Londen vermoedt dat het toch zijn weg in het ontwerpmandaat gevonden heeft omdat de Spaanse regering pressie heeft uitgeoefend op EU-president Tusk. De Spaanse eerste minister Rajoy wil een schot voor de Britse boeg lossen: als waarschuwing dat Spanje Gibraltar niet vergeten is. De rots is het steentje in de Spaanse schoen. Dat de Britten dat maar beter niet vergeten, is de boodschap van de Spaanse regering.

    De Slag bij Trafalgar

    Dat de Gibraltarezen zich Brits voelen, ook al luisteren ze naar de meest exotische (Spaanse, Italiaanse, Arabische en Joodse) namen, wordt meteen duidelijk wanneer je de Spaans-Gibraltarese grens oversteekt. Ze zijn er dol op vlaggen. De Union Jack wappert aan het fort dat uitkijkt over de stad, aan de gevels van pubs en souvenirwinkels, aan de terrassen van appartementen, naast de was. Alleen in de Noord-Ierse hoofdstad Belfast kun je evenveel Britse vlaggen zien.

    Gibraltar is een van de steunpilaren van de Britse maritieme macht. De Slag bij Trafalgar (1805) werd op enkele tientallen kilometer ervandaan geleverd, in Gibraltar werd admiraal Nelsons levenloze lichaam in een rumvat aan land gebracht. Zijn standbeeld beheerst de binnenplaats van de gouverneurswoning. Eric Shaw, de oppasser van de befaamde apen, vertelde me de legende dat Gibraltar Brits zal blijven zolang er apen zitten op de rots. En dat Winston Churchill in volle Tweede Wereldoorlog, toen het apenbestand dramatisch begon te slinken, de opdracht gaf om op een of andere manier hun paargedrag te stimuleren. Gibraltar maakt deel uit van het collectieve Britse geheugen.

    Toch zal de geografie ooit haar rechten opeisen, meende plaatselijk journalist Paco Oliva, toen ik hem in 2002 opzocht tussen de drukpersen van zijn Gibraltar Chronicle. Het is een kwestie van tijd voor het Verenigd Koninkrijk en Spanje een akkoord sluiten over het delen van het bestuur over Gibraltar, hoe zeer de twee landen nu ook hun retoriek over de rots laten weerklinken. En mocht dat toch niet het geval zijn, dan zorgt de natuur daar wel voor: ooit zal de kalkstenen rots verdwijnen door erosie. Dan is het probleem hoe dan ook voorgoed van de baan.