Meest recent

    KUL en WIV werken aan nieuw vaccin tegen rabiës en gele koorts

    Het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid uit Brussel en de KU Leuven gaan met twee buitenlandse onderzoekscentra samenwerken om een nieuwe vaccin tegen zowel rabiës als gele koorts te ontwikkelen. Het nieuwe, experimentele vaccin zal talloze voordelen bieden tegenover de oude vaccins tegen rabiës en gele koorts en het zou tegen 2020 klaar moeten zijn voor testen op mensen.
    Door rabiës aangetast hersenweefsel.

    Rabiës of hondsdolheid is een ernstige virusinfectie van de hersenen, die meestal veroorzaakt wordt door een beet van een besmet zoogdier. Als de patiënt eenmaal symptomen vertoont, loopt de ziekte zo goed als altijd dodelijk af en wereldwijd veroorzaakt rabiës zo'n 60.000 sterfgevallen per jaar. De slachtoffers zijn vooral mensen in landelijke gebieden in Azië en ook in Afrika, vooral kinderen.

    Het huidige, klassieke rabiësvaccin is duur, er moeten drie injecties van toegediend worden om volledige bescherming te bieden, en het vaccin moet gekoeld getransporteerd en bewaard worden. Daardoor zijn grootschalige preventieve vaccinaties van het grootste deel van de bevolking niet mogelijk.

    Gele koorts wordt veroorzaakt door het gele koortsvirus, dat door steekmuggen wordt verspreid. De ziekte komt voor in Afrika en in Midden- en Zuid-Amerika en is in de helft van de gevallen dodelijk als ze niet behandeld wordt. Jaarlijks overlijden er 30.000 mensen aan de ziekte.

    Er bestaat een vaccin tegen gele koorts, maar het productieproces daarvan is 80 jaar oud, en het is niet eenvoudig om het vaccin op grote schaal te produceren. Dat leidt tot acute tekorten aan vaccins, zoals dat recent nog het geval was tijdens de epidemie van gele koorts in Angola en de Democratische Republiek Congo. Sinds eind vorig jaar is er een uitbraak van gele koorts in Brazilië.

    Het virus dat gele koorts veroorzaakt (TEM-micrografie van de Centers for Disease Control and Prevention (CDC).

    Veel makkelijker

    Het nieuwe vaccin dat zowel tegen rabiës als tegen gele koorts werkt, biedt aanzienlijke voordelen die grootschalige preventieve vaccinatiecampagnes zullen vergemakkelijken in gebieden waar de beide ziekten nog woeden.

    Dit type vaccin moet immers slechts een keer toegediend worden, en mogelijk kan dat zelfs zonder naalden, wat een groot voordeel is om het op te kunnen nemen in routine vaccinatiecampagnes bij kinderen.

    Het vaccin kan ook makkelijk massaal en goedkoop geproduceerd worden, en het kan getransporteerd en bewaard worden bij kamertemperatuur. Daardoor is er, in tegenstelling tot de meeste andere vaccins, geen koeling meer nodig.

    Een met rabiës besmette hond (Foto: CDC).

    Plasmide

    Het experimentele vaccin werd bedacht door onderzoekers van de KUL. Het is gebaseerd op een technologie die erin bestaat om het gen dat instaat voor het oppervlakteproteïne van het rabiësvirus, in te bouwen in het genetisch materiaal van een verzwakt gelekoortsvirus. Het immuunsysteem van het lichaam reageert dan zowel op het rabiësvirus, waarvan het de oppervlakte meent te herkennen, als op het gelekoortsvirus.

    Het DNA van het gerecombineerde virus - het gelekoortsvirus met het gen van het rabiësvirus - zit vervat in een extreem stabiel plasmide. Een plasmide is een cirkelvormige, ononderbroken streng DNA, die kan opgenomen worden door een gastheercel en die vervolgens zijn genen in die cel tot expressie kan laten komen, de genen actief kan laten worden. Zodra het plasmide ingespoten is, komt het gerecombineerde vaccinvirus tot leven, en kan het een krachtige immuunrspons opwekken. Die biedt dan bescherming aan de gastheer bij een eventuele latere besmetting met een van beide virussen.

    De virusgenen in de plasmiden kunnen bovendien vrij eenvoudig vervangen worden door andere genen, wat toelaat om het vaccin aan te passen zodat het bescherming kan bieden tegen andere virussen, zoals het Japanse encefalitisvirus dat hersenontsteking veroorzaakt, of het zikavirus.

    Een plasmide, een ononderbroken, cirkelvormige streng DNA.

    Testen vanaf 2020

    Het nieuwe experimentele vaccin is erg veilig omdat de genetische code van het virus in het vaccin goed gecontroleerd en gestabiliseerd kan worden. Daardoor zal het nieuwe vaccin niet onderhevig zijn aan mutaties of variaties, iets wat zich wel kan voordoen bij de traditionele kweek van vaccinvirussen in cellen of eieren.

    Het WIV zal het nieuwe vaccin uittesten in verschillende infectiemodellen, en de immunologen van het instituut zullen de immuunrespons van de organismen na inenting met het vaccin nauwgezet analyseren.

    Het project om het nieuwe vaccin te ontwikkelen loopt tot 2020, en verwacht wordt dat het vaccin daarna op mensen kan uitgetest worden.

    De ontwikkeling van het nieuwe vaccin gebeurt in het kader van het project RABYD-VAX*, dat gefinancierd wordt door het programma Horizon 2020 van de Europese Unie. In het project werken de KUL en het WIV samen met het onderzoekscentrum APHA in het Verenigd Koninkrijk, en met BPRC in Nederland.