Meest recent

    Wat is de prijs van vrijheidsberoving?

    In onze gevangenissen zitten mensen die veroordeeld zijn maar ook mensen die nog niet veroordeeld zijn. Die laatste groep zijn mensen die in voorlopige hechtenis zitten, in afwachting van hun proces. Die groep is relatief groot.
    analyse
    Dirk Leestmans
    Dirk Leestmans is journalist bij VRT Nieuwsdienst en is gespecialiseerd in gerechtelijke verslaggeving.
    AFP

    Dirk Leestmans is journalist bij VRT Nieuwsdienst en is gespecialiseerd in gerechtelijke verslaggeving.

    27,5 % van het totaal aantal gedetineerden in België zit in voorarrest. Zij zijn nog niet veroordeeld. Theoretisch worden zij dus verondersteld nog onschuldig te zijn. En in een aantal gevallen zijn ze dat ook effectief. Ze worden vrijgelaten zonder dat er nog een proces volgde (omdat er onvoldoende elementen waren om hen voor de rechter te brengen) of ze worden door een rechtbank vrijgesproken (omdat de rechter onvoldoende overtuigd was van hun schuld).

    In die gevallen was de voorhechtenis ‘onwerkdadig’, een juridisch begrip dat wil zeggen dat de voorhechtenis nergens toe geleid heeft.

    Althans juridisch nergens toe geleid heeft. Menselijk heeft het in een groot aantal gevallen geleid tot een hoop ellende en miserie. Er zijn gevallen bekend van mensen die vier jaar in voorarrest zaten om dan vrijgesproken te worden.

    Geert Vanweehaeghe is zo iemand. De man zat welgeteld 1.504 dagen in de gevangenis om dan door het hof van assisen vrijgesproken te worden. De man is zo onschuldig als wat maar zat wel vier jaar onterecht vast.

    Missen is menselijk maar als vrijheid een hoog goed is, mag daar misschien toch ook wel iets tegenover staan.

    Een objectiever bedrag als vergoeding nodig

    De minister van Justitie kan een vergoeding geven voor die zogenaamde onwerkdadige hechtenis. Veel is het niet. Geert Vanweehaeghe kreeg achteraf 36.527,- euro. (Althans, dat kreeg hij voorgesteld want hij ging tegen deze beslissing in beroep en in afwachting kreeg hij nog geen cent.) De meeste vergoedingen zouden zich rond de 50 euro situeren. Exacte cijfers zijn er niet.

    En je krijgt de vergoeding ook niet zomaar. Je moet zelf de (formeel juridische) stap zetten om de vergoeding aan te vragen. Niet iedereen doet dat. Zelfs een aantal advocaten zijn niet vertrouwd met het bestaan van deze regeling laat staan onschuldige zielen.

    De vergoedingen worden door de minister toegekend volgens het principe ex aequo et bono. Men gaat ervan uit dat de schade niet exact te berekenen is en dus oordeelt men naar billijkheid. Maar ook al is de schade niet exact te berekenen, misschien is er toch wel een begrotingssysteem te bedenken dat rekening houdt met een aantal maatstaven (inkomensverlies, reputatieschade, weerslag op familiaal leven…) en zodoende tot een objectiever bedrag komt.

    Erg hoog aantal mensen in voorarrest

    Maar misschien nog meer omstreden is de norm dat je zelf geen aanleiding mocht geven tot je voorarrest. Je persoonlijke gedragingen kunnen achteraf tegen je gebruikt worden om geen (of slechts een partiële) vergoeding te geven ook al ga je dus wel vrijuit. Zo zijn er gevallen bekend van mensen die hun vraag naar vergoeding afgewezen zagen omdat ze tijdens het onderzoek nieuwsgierig bleken te zijn naar de resultaten van een huiszoeking of omdat ze zelf bezwarende verklaringen hebben afgelegd. Dat kan dan inderdaad wel geïnterpreteerd worden als verdacht maar stel u het omgekeerde voor. Als er geen enkel element is dat verdacht is, waarop baseert men zich dan nog om iemand aan te houden?

    Maar misschien het meest omstreden in deze kwestie is het hoog aantal mensen dat in voorarrest zit. In principe zou het voorarrest de uitzondering op de regel moeten zijn maar als 27,5 % van de gevangenisbevolking in dat statuut zit, lijkt de verhouding niet helemaal juist. Gebruik en misbruik van de voorhechtenis is een debat apart maar het een heeft wel te maken met het ander.