Meest recent

    De hoge lat voor kinderen

    Eigenlijk had het toch misschien wel groter nieuws mogen zijn. Wanneer de Vlaamse jeugdraad onlangs bekendmaakte dat 38 procent van alle jongeren in hun onderzoek verklaart psychische problemen te hebben. Waahààt!? Net geen 4 op de 10?!
    analyse
    Nic Balthazar
    Voor "Pano" maakte Nic Balthazar samen met Lina Nasser een reportage rond stress en prestatiedruk bij jongeren.
    SAMUEL ASHFIELD/SCIENCE PHOTO LIBRARY

    Voor "Pano" maakte Nic Balthazar samen met Lina Nasser een reportage rond stress en prestatiedruk bij jongeren.

    De cijfers van de Vlaamse scholierenkoepel toonden recent al geen rooskleuriger beeld. Ook uit hun bevragingen blijkt dat driekwart van alle scholieren met veel of toch een steevast terugkerende stress op de schoolbanken zit. Amper één op de vier zit blijkbaar nog helemaal rustig de neuskeuteltjes onder aan de bank te smeren in de klas, in die tijd die we dan nog cynisch 'de schoonste tijd van hun leven' durven te noemen.

    Maar jongeren zijn zoals dieren. Ze hebben geen vakbond, en al te vaak wordt niet naar hun noodkreten geluisterd. Vandaar dat we het best een goed idee vonden om een "Pano" aan deze problematiek te wijden. Met als uitgangspunt: zou het kunnen dat we jongeren al heel vroeg meeslepen in die onheilspellend krakende prestatiedraaimolen die ons, de groten, op latere leeftijd alvast ook niet zo bijster gelukkig blijkt te maken.

    Ook hier blijven de cijfers immers even alarmerend als dat er weinig echte alarminstallaties afgaan, laat staan noodplannen in werking worden gesteld. Misschien tonen jongeren ons zoals Peter Adriaenssens het zegt gewoon 'de luizen van onze tijd', een tijd waarin we allemaal hopeloze hoogspringers zijn geworden, voor wie de lat telkens hoger wordt gelegd zodra we erover zijn geraakt.

    Moeten we onze jongeren dan voorbereiden op een wereld vol genadeloze concurrentie, waar iedereen eeuwig gebenchmarkt, geassest en geüpscaled moet worden, door hen ook al op jonge leeftijd het leven even stressvol en volwassen onaangenaam te maken? Of dachten we dat ze dat écht graag deden? Na zeven uur willoos vastgeschroefd op schoolbanken thuis meteen opnieuw achter een bureautje in de vreugdeloze driehoeksmeetkunde en de weinig knapperende Franse woordjes geduwd worden.

    Lijden in stilte

    De discussies op de fora zijn nu al revelerend. "Wij kregen destijds nog wat klappen rond ons oren bij. Prestatiedruk is er altijd geweest", toetert de ene, want "Er is nog nooit een kind gestorven aan te veel huiswerk." - "Onze kinderen moeten gewoon gelukkig zijn", riposteren anderen. Maar ook in die zin valt het woord móéten op. En misschien zit net daar de angel.

    Je kan het in elk handboek pedagogie-voor-beginners lezen: kinderen zullen koste wat het kost proberen om aan de verwachtingen van hun ouders te voldoen. Dus zo goed of kwaad het kan leveren zij op bestelling dat gelukkige, geslaagde kind dat ze misschien niet noodzakelijk echt zijn.

    Interessant is dat het dus niet altijd de nukkige ‘moeilijke gevallen’ zijn die hier het ‘probleem’ zijn. Maar net de ‘brave kinderen’ die blijkbaar lijden in stilte, tot enquêtes uitwijzen dat 4 op de 10 blijkbaar diep ongelukkig zijn en 6 op de 10 daar ook niet over durven spreken met hun ouders, net omdat 60 procent vreest niet aan de verwachtingen te kunnen voldoen. Nota bene een van de basissymptomen van die emotionele uitputting die we modieus burn-out zijn gaan noemen.

    Jong menselijk wrakhout

    We hebben er bewust voor gekozen om in de reportage dus ook niet op zoek te gaan naar enkel ‘de zware gevallen’, jongeren die werkelijk nu al thuis zitten met zo'n complete burn-out. Niet dat die er niet zijn. Helaas dus wel.

    En er blijkt een zwerm psychiaters, psychologen, orthopedagogen en turnleraars-therapeuten te vinden om de toevloed van jong menselijk wrakhout begeleiding te verschaffen in allerhande cursussen en workshops. Maar het is zoals psychologe Kristien Cohen het in onze reportage zegt: al te snel wordt dan weer naar het kind gekeken, dat zonder twijfel wel weer een stoornis zal hebben. Want dan zijn we ervan af om onze samenleving in vraag te stellen. Of ons schoolsysteem, dat net als in elk goed geolied productieproces liefst eenvormige pakketjes van de band ziet rollen.

    Wij zijn in onze "Pano" ook vooral langsgegaan bij gewone, fijne jongeren die het gewoon goed wilden doen. Met gewone fijne ouders die het goed voor hadden met hen en die we allerminst met de hitsige vinger van de verontwaardiging als grote schuldigen willen aanwijzen. Net zoals we de al even hardwerkende, goedmenende (en vaak al even uitgebrande) leerkrachten niet aan goedkope kruisen willen nagelen. Wel integendeel.

    Maar omdat zeker in opvoeding de weg naar de hel vaak geplaveid ligt met goede intenties, voelt iedereen hoe ergens de muur staat te wachten. Op de 13-jarige Jelke, die advocaat wil worden, keihard Latijn studeert en 4 keer in de week gaat dansen. Bij de 14-jarige Telman, de noest monterende youtuber die tot 4 uur 's nachts doorgaat omdat de views van zijn kanaal aan het teruglopen zijn.

    Is het verkeerd dat de mama van de 9-jarige Janne haar al meteen naar een therapeut heeft gestuurd? Gewoon omdat ze aanvoelde dat dit sympathieke warme meisje kapotging aan het gevoel dat ze gewoon niet genoeg was. Een gevoel dat één op de drie jongeren met haar blijkt te delen.

    Faalangst

    Eén ding lijkt duidelijk. Er zullen niet genoeg therapeuten zijn voor alle faalangst en voor alle negatieve stress die jongeren elk jaar blijkbaar meer in de tang krijgt. Zeker nu het al pijnlijk duidelijk wordt dat de asociale media niet meteen het glanzend cadeau zijn wat ze lijken voor jongeren die zonder het relativeringsvermogen dat zelfs volwassenen al vaak missen op zoek zijn naar erkenning en bevestiging.

    Wat een mindfuck is het niet wanneer die erkenning - of het pijnlijke gebrek eraan - in een dagelijkse oneindige stroom gekwantificeerd kan worden in de hoeveelheid likes, views, followers en friends die je hebt. Of dus niet hebt. Laat staan wanneer een scheld- en pestpartij aan je adres nog door twintig anderen vrolijk geliket wordt tot diep in je donkerste tienernacht en je de volgende dag toch weer een hip en happy virtueel beeld van jezelf moet uitsturen op Facebook, Instagram en de zeven andere digitale kanalen waar je jezelf als het ware moet weten te promoten.

    Geen wonder dat ze vaak huilen. In stilte. Want ze doen hun best. Dat vragen we immers ook aan hen. Doe gewoon uw best. Dan zijn we allang tevreden. Alsof we daarmee weinig vragen. Het kwam door de opnames heen telkens weer terug, als een onheilspellende mantra. Kinderen die heel ernstig zeiden 'Ik moet gewoon iets beter mijn best doen.' Dat terwijl Peter Adriaenssens zucht, en zich vertwijfeld afvraagt of er nu echt nooit iemand naar de noodkreten van jeugdwerkers laat staan van jongeren zelf zal luisteren.

    'Moeten we de lat dan alsmaar lager leggen?' vlamt nog iemand op het forum waar ouders elkaar ondertussen met schuldgevoelens overstelpen. Nee. Het is zoals een favoriete monteur van me het altijd zegt. We moeten de lat net héél erg hoog leggen. Zodanig dat we er met z'n allen rustig onderdoor kunnen wandelen. Laat ons misschien met z’n allen wat rust proberen te vinden. Het is een kostbaar goed. En meestal werkt het nog goed op de koop toe. Als we dan toch prestaties willen…