Meest recent

    De terugkeer van hoop en optimisme in Amerika – Björn Soenens

    Pasen is een periode van hoop. Daarom vroeg deredactie.be aan een aantal experten van de VRT wat ze hopen voor hun expertise. Vandaag deel 6: Wat hoopt Björn Soenens voor het Amerika van Trump?
    analyse
    Analyse

    Björn Soenens is Amerikacorrespondent voor VRT Nieuws. Hij woont  in Brooklyn, New York. Je kan hem volgen op zijn Facebookpagina en op Twitter @bsoenensvrt.

    Onze tijd lijkt wel gedrenkt in pessimisme. Nooit ging het zo slecht. In Amerika werd Donald Trump president door stellig te beweren dat het land op ontploffen stond, bijna dood was, en dat hij het als enige kon redden. Amerika lijkt er al een hele tijd op los te somberen. Er heerst angst, er is dreiging, en men verwacht terreur. De ratio is de weg kwijt. Want, mag ik dat zeggen, op basis van feiten en cijfers, dat het reuze meevalt, hier in Amerika? Het verwrongen beeld van de werkelijkheid wordt gedreven door pessimisme. De realiteit is toch enigszins anders.

    Wie leefde begin jaren 60 van de vorige eeuw maakte nogal wat mee: de moord op president Kennedy, de moord op zijn broer Robert. De moord op Martin Luther King, de moord op Malcolm X. De bende van Charles Manson. Er was stuitende armoede, bij blank en zwart, de burgerrechten voor zwarten werden fel bevochten, op talloze plaatsen braken hele of halve opstanden uit. Binnensteden stonden in brand. Rassenrellen, studentenprotesten, een heroïneplaag, een verwoestende Vietnamoorlog. Turbulentie in het kwadraat. Een zeer woelige tijd, en toch leefde er niet aflatend hoop en optimisme. Waar is die hoop naartoe?

    Het optimisme ontbreekt

    Nu gaat ’t in de feiten ongelooflijk veel beter – nee, de tijd is verre, verre van perfect - de welvaart is toegenomen, de rechten zijn uitgebreid (voor vrouwen, voor minderheden, voor holebi’s en transgenders), maar de wereld is vele malen ingewikkelder geworden. En daar zit de knoop. Amerikanen begrijpen hun wereld en de wereld niet meer. En dat zaait veel onrust en somberheid in de kop. America is not god’s paradise. Het optimisme mankeert, dat blijkt uit elke peiling: het land gaat niet de goede richting uit. Really? Echt waar?

    Amerika is gebouwd op de gedachte dat het zich elke dag ontwikkelt tot een betere versie van zichzelf. Dat is de Amerikaanse Droom. Als waarnemer weiger ik te geloven dat er niet ook nu weer hoop en verwachting zou kunnen gedijen. Hoop en optimisme zijn heus niet enkel voor naïeve idioten en onnozelaars.

    Jazeker, we hebben nu Donald Trump. Voor veel Amerikanen en wereldburgers niet meteen de vleesgeworden optimist, niet de ultieme belichaming van hoop en blijdschap. Maar weinigen hadden voorspeld dat deze man in het Witte Huis zou geraken. Maar hij is er. En op zijn manier wil hij hoop brengen, door te zeggen en te geloven dat Amerika weer groot en groots wordt.

    Trump legde – heel verdienstelijk - de vinger op de wonde van Amerika. Amerikaanse burgers van allerlei slag verlangen zo naar een leven van hoop. Ze willen weer kunnen geloven in iets groters dan zichzelf. Make America great again.

    Trump is een buitenbeentje

    Trump is geen zoetgevooisde verteller, geen man van mooie woorden of swingende poëzie. Hij straalt geen liefde en warmte uit. Hij is in dat opzicht een buitenbeentje-president. Beschaafde conversaties, politiek correcte woordenschat, intellectuele bezigheden en eruditie zijn geen typische kenmerken waar president Trump prat op gaat. Hij verbergt geen berg van kennis. Hij is geen toonbeeld van beheerst temperament. Daardoor lijkt hij nors en somber en pessimist. Maar ik geloof stellig dat hij een optimist wil zijn, dat hij écht het leven van veel Amerikanen beter wil maken.

    Want deze president – geloof het of niet – is op zoek naar de grote liefde van het Amerikaanse volk. Daarom is hij altijd kwaad als iemand het niet eens met hem is. Hij voelt zich vaak niet of fout begrepen. Net daardoor heeft hij de stem en de liefde veroverd van miljoenen kiezers, die zich in hem herkenden: miskend, onbegrepen, belachelijk gemaakt, geminacht, vergeten, veronachtzaamd. Vandaar dat de woede zich ook uitte in sombere tonen en kleuren, welhaast een soundtrack van de naderende Apocalyps. Er wordt fel overdreven, aan alle kanten.

    Op mijn reizen doorheen het grote Amerikaanse land zie ik wél hoop en optimisme. Je ziet ze als toeschouwer bijna uit de kleine schoorsteentjes opkringelen. Op kleine schaal, op microniveau, in straten, wijken, gemeenschappen, kerken, kleine buurten. Gehandicapten en ouderen die naar de kerk worden gebracht door lokale vrijwilligers: Church on Wheels. La Colmena op Staten Island, dat zich het lot aantrekt van de illegalen in New York. Empathie en hoop. Mededogen.

    Optimisme op mondjesmaat

    Ik zag het onlangs ook in Braddock, diep in Pennsylvania. Op het eerste gezicht een dump hole, een hellegat, verlaten, en verwaarloosd. Maar op de ruïnes van het verlaten fabrieksstadje leeft er hoop en optimisme. Mondjesmaat sijpelen de mensen weer binnen in Braddock. Ze kopen een huis voor amper tienduizend dollar, ze knappen het op, ze maken er een ateliertje van, en ze geven enkele mensen weer werk. Mensen zamelen er kleren in en verdelen ze gratis aan de sukkelaars die aan de grond zitten.

    Een dynamische burgemeester schenkt een deel van zijn kelder om er een restaurantje van te maken. Kleine initiatieven wellen spontaan op, zoals de aanleg van een ecologisch volkstuintje. Mondjesmaat komen hoop en optimisme terug. Op kleine schaal, bescheiden, druppelsgewijs, ondanks het pessimisme dat het nationale Amerikaanse nieuws beheerst en waarover ik dus meestal ook moet spreken in onze journaals. Het optimisme is er wel degelijk, maar het blijft vaak onder de radar. Het haalt helaas de hoofdpunten niet.

    Lokaal heerst er geen angst, maar leeft grote veerkracht. Als de president moslims buiten de grenzen wil houden met een inreisverbod, zie ik in mijn buurt overal posters hangen: “immigranten en moslims welkom.” Als racisme de headlines beheerst, zie ik in de metro zwarten, blanken en latino’s broederlijk naast mekaar. Praten, lachen, en plezier maken, dat doen ze samen. Optimisme en hoop.

    Aan het raam van mijn kruidenierswinkel, Key Foods op Fulton Street, zie ik het gefotokopieerde berichtje naast de plaatselijke moskee hangen: “We love our neighbors.” Met een kleine bestelwagen worden daklozen naar een warme plek gebracht, met een bed en een kop soep. Breaking Ground staat op die kleine busjes te lezen: “van de straat naar een voorlopige thuis”. Of ze doen in de wijk een geldophaling voor een zieke medeburger. Crowdfunding voor het goede doel. Digitale liefde en solidariteit.

    Medeburgers helpen je van harte als je letterlijk de weg kwijt bent: “En wie ben je, en waar kom je vandaan, en we zijn zo blij je te ontmoeten.” Ook dat is Amerika. Hoop en optimisme. Betrokkenheid. Of een coöperatieve winkel die ingaat tegen grote industriële machten: lokale producten, lokale boerenmarkten ook, waar je zelfs je groenteafval naartoe kan brengen om het te laten composteren. Liefde, hoop en optimisme, ze zijn overal. Maar je moet ze willen zien.

    Misery junkies

    In die andere wereld is het somber en ellendig. Kijkend naar hun tv zien ze de wereld als een akelig zwart-wit-portret. Ze lijken wel verslaafd gemaakt aan miserie. Misery junkies. De realiteit wordt op tv verkracht en vermorzeld. Een aanzienlijke verdraaiing van het leven zoals het écht is. Maar ik heb hoop voor Amerika. Ik hoop dat het beeld dat wordt verspreid snel weer gaat sporen met het echte leven op straat en in huis. Als ik rondkijk en luister, kan ik enkel zeggen dat er een gerechtvaardigde hoop is op een betere toekomst. Nee, niet alles is koek en ei, perfectie is niet van deze Amerikaanse wereld.

    Door de komst van Donald Trump wordt alles in een stroomversnelling gebracht. Echt waar. Donald Trump heeft alle (gevoelige) snaren geraakt. Zowel van zijn lovers als van zijn haters. De snaar van de gewone, kleine Amerikaan, die voor het eerst in tientallen jaren weer ’t gevoel beleeft dat hij of zij weer meetelt, niet langer vergeten is. Dat hij of zij weer mee mag doen. Trump heeft ook de snaar geraakt van de ingedutte Amerikanen die al jaren in slaap waren gesukkeld door gebrek aan interesse in de politiek (Gaat dit over ons leven?). Ze zijn klaar wakker nu, en ze hebben de moed gevonden om weer recht te krabbelen, en hun mond open te doen. Amerika is wakker geschud en dat is hoopgevend. De natie let veel beter op.

    Als de gewone man krijgt waar hij recht op heeft (een beter, fatsoenlijker leven), en intussen neemt de onwetendheid af – Amerika dat als het ware ontwaakt uit zijn diepe coma – en de mensen organiseren zich in allerhande samenwerkingsverbanden pro of contra de president (dat maakt niet uit), dan is de intrede van Donald Trump werkelijk een zegen voor de Verenigde Staten van Amerika.

    Zal alles paradijselijk mooi, juist en rechtvaardig worden? In geen geval, maar er kan wel weer lekker Amerikaans gedroomd worden. Om het met de woorden van Nancy Sinatra te zeggen: