Meest recent

    Koptische christenen, een vergeten, maar grote minderheid in Egypte

    Met twee bloedige bomaanslagen tegen kerken in Tanta en Alexandrië hebben moslimextremisten opnieuw zwaar uitgehaald naar de koptisch-christelijke minderheid in Egypte. Die minderheid is vrij groot en is in het verleden al herhaaldelijk het slachtoffer geworden van discriminatie en geweld.

    Hoeveel kopten er in Egypte wonen, is niet geheel duidelijk. Officieel spreken statistieken van 10% tot 20% van de bevolking; de waarheid zal ergens daar middenin liggen, zo rond 15%. Dat gaat alles samen wel om ergens tussen de 10 en 15 miljoen mensen, een aanzienlijke groep dus, die vooral ook geconcentreerd leeft op plaatsen in de Nijldelta, in de hoofdstad Cairo of in de streek tussen al-Minya en Assyut in Centraal-Egypte.

    Er zijn twee grote strekkingen: de koptisch-orthodoxe kerk die bijna negen op de tien christenen in Egypte verenigt, en de kleinere koptisch katholieke kerk. Het verschil is dat de eerste een eigen paus heeft, Tawadros II, en de tweede kerk het gezag van de paus in Rome erkent. 

    Egypte was één van de eerste landen waar het christendom wortel schoot. Volgens verhalen was de evangelist Marcus de eerste die de nieuwe godsdienst naar Egypte bracht, maar zeker is dat die religie daar al aanhangers had in de tweede helft van de eerste eeuw. Ergens in de vierde eeuw werd het christendom de overheersende godsdienst in Egypte en werden veel heidense tempels gesloten of verwoest. Anderen werden herbruikt als kloosters. Het kloosterleven is overigens in Egypte ontstaan.

    Op het Concilie van Chalcedon in 451 scheurden de koptische christenen in Egypte zich af van de orthodoxe kerk van het Byzantijnse (of Oost-Romeinse) rijk. Dat leidde tot vervolgingen van kopten door de Byzantijnse rijk. 

    Van bondgenoten tot onderdrukte kerk

    De snelle verovering van Egypte in de 7e eeuw door het Arabisch-islamitische rijk werd deels vergemakkelijkt door de steun van de overwegend koptische bevolking. Die zag in de Arabieren toen een bevrijder van de Byzantijnse vervolgingingen.

    Dat is niet helemaal fout, want aanvankelijk hielden de kaliefen van het Arabische hun christelijke onderdanen de hand boven het hoofd; de oorlogen met de Byzantijnen zouden nog eeuwenlang voortwoeden. 

    Wel vervielen de christenen tot de "dhimmi"-status, waarbij ze -net als de joden- hun religie mochten belijden in ruil voor een extra belasting, die de moslims niet moesten betalen. Dat leidde tot de geleidelijke islamisering van Egypte (en het hele Nabije Oosten overigens). Daarmee namen ook de sociale druk, de vervolgingen en de discriminatie van de kopten in Egypte toe. 

    Pas in de 19e eeuw zouden de opeenvolgende Egyptische heersers de onderdrukking van de kopten terugschroeven, al was het maar om hun staat intern te versterken of onder druk van de Europese mogendheden. Toch blijven er tot op vandaag beperkingen gelden voor de koptische minderheid in Egypte. Zo moet een president moslim zijn en dat geldt ook voor andere topfuncties.

    Enkele belangrijke kopten zijn recent onder meer Boutros Boutros Ghali, lange tijd minister van Buitenlandse Zaken onder ex-president Hosni Moebarak en in de jaren 90 secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Naguib Sawiris, de topman van het telecomconcern Orascom, staat dan weer in het lijstje van rijkste mensen ter wereld van het zakenblad Forbes.

    In de jaren 90 waren de kopten in Egypte vaak het slachtoffer van geweld van moslimextremisten. De voorbije jaren is het aantal aanvallen tegen hen, ook onder druk van IS, opnieuw fors toegenomen.

    Behoeders of verwoesters van de faraonische cultuur?

    De kopten stellen zich graag voor als de erfgenamen van de oude faraonische beschaving in Egypte. Toch hebben ze in de derde en vierde eeuw veel monumenten en tempels van die beschaving verwoest om de faraonische godsdienst te doen verdwijnen. Zo zou onder meer de beroemde bibliotheek van Alexandrië door hen verwoest zijn.

    Eén aspect van de Oud-Egyptische cultuur hebben de kopten wel lange tijd bewaart: de taal. Het Koptisch geldt als de laatste fase van het Oud-Egyptisch via het Demotisch en werd in een van het Grieks afgeleid alfabet geschreven. Vandaag is dat Koptisch enkel nog een liturgische taal, want de meeste kopten spreken Arabisch.

    Hoewel minder bekend is het koptische christendom eeuwenlang een schakel geweest tussen de Oud-Egyptische en de Arabische cultuur van Egypte. Met meer dan tien miljoen volgelingen is het ook nog altijd een levende cultuur.