Meest recent

    Denain, Frans stadje in verval: "Links werkt hier niet meer"

    In de aanloop naar de Franse verkiezingen trekt VRT-journalist Sofie Vander Donckt door Frankrijk. Eerste halte: Denain. Het verhaal van Denain is ook dat van tientallen andere stadjes in het noorden van Frankrijk: na de gloriedagen van de kolen- en staalindustrie kwamen het verval en de torenhoge werkloosheid. Maar de voorbije maanden werd het stadje aan de Schelde, in de schaduw van Valenciennes, een karikatuur van zichzelf.

    In dit historisch linkse bastion houdt PS-burgemeester Anne-Lise Dufour-Tonini voorlopig nog stand. Maar bij de regionale verkiezingen in 2015 haalde het Front National hier al bijna 48 procent van de stemmen. Vorig najaar noemde Dufour de toestand "onhoudbaar" en ze pleitte voor een heus Marshallplan om haar stadje met 20.000 inwoners van de ondergang te redden.

    Denain heeft dan ook alle cijfers tegen zich. 33 procent van de bevolking is werkloos, bij de jongeren tussen 18 en 25 jaar is dat zelfs 60 procent. Meer dan 40 procent van de inwoners leeft in armoede. Daar voegde de burgemeester zelf misschien nog het frappantste cijfer aan toe: de levensverwachting zou hier amper 58 jaar zijn. Als dat waar is, scoort Denain even slecht als Oeganda in Afrika. Maar geen enkele officiële bron die het cijfer van Dufour kan bevestigen.

    Ze heeft het zich wellicht al beklaagd, want na haar noodkreet wilde iedereen plots komen kijken hoe erg het wel gesteld was in Denain. Uiteindelijk moest de burgemeester zelfs een oproep lanceren om haar stad niet meer te bashen. Maar het kwaad was al geschied. Ze wil ons liever niet meer te woord staan.

    Doodgebloed

    We willen Denain een kans geven en proberen voorbij het clichébeeld te kijken. Maar het wordt ons niet makkelijk gemaakt want vandaag staat duidelijk de inzameling van het grof huisvuil op het programma. De straten bulken van de oude matrassen en stapels versleten huisraad. Het maakt de aanblik van de stad er niet bepaald fraaier op.

    Langs de Schelde-oevers is er duidelijk wel geïnvesteerd in een groen stadspark en een sportcomplex met alles erop en eraan. In de commerciële hoofdstraat staat een prachtig theater dat niet zou misstaan in Parijs en aan de overkant ligt een grote mediatheek.

    De burgemeester heeft een punt, het is niet al kommer en kwel. Maar de kleinhandel in het centrum is wel doodgebloed en heel veel winkelpanden zijn verlaten.

    Stad van uitersten

    Het Front National heeft in de rue de Villars een leegstaand pand ingenomen naast het lokaal waar de kartellijst van de communisten en het Front de Gauche zit. Les extrêmes se touchent. "We komen goed overeen met onze buren", verzekert FN-kandidate Régine Andris. De voormalige kapster heeft zich na haar pensioen op een politieke carrière gestort en ze staat nu op de lijst voor de parlementsverkiezingen in juni. Ze zucht als we voor haar neus staan "want zo kom ik niet aan werken toe".

    De telefoon rinkelt voortdurend en aan de lijn hangen vooral mensen die het komende weekend meewillen naar de grote meeting van Marine Le Pen in Rijsel. Aan haar bureau zit intussen een oudere man die lid wil worden van het Front National. "Hij is bij de burgemeester langs geweest om te vragen of er geen aangepaste woning beschikbaar is voor hem en zijn gehandicapte vrouw. Maar hij krijgt niks terwijl vreemdelingen zomaar alles gedaan krijgen. Hij heeft er genoeg van."

    Ook de Roma die in Denain zijn neergestreken, hebben de situatie alleen nog maar penibeler gemaakt, zegt Régine. "Er zijn vechtpartijen en ze plegen diefstallen." Ze zouden met een stuk of 1.000 zijn. Huisjesmelkers hebben er een lucratieve business van gemaakt, te zien aan de vele onderverdeelde huisjes. Sommige delen van de stad lijken meer op een bidonville.

    "Trop de social tue le social"

    Tijdens de industriële hoogdagen zijn vooral Noord-Afrikanen, Italianen en Polen naar Denain gekomen. Voor Véronique zijn ze allemaal welkom. Ze staat al negen jaar achter de toog van "Café du théâtre" tegenover de stadsschouwburg. Haar zaak is nog leefbaar dankzij de vaste klanten. Djamel is er één van, hij komt tussen zijn werkzaamheden door snel een pintje drinken en laat nog een bodempje staan. Aan het achterste tafeltje laat een vrouw zich onderuitzakken met een glas rosé.

    Van de Roma waar we naar informeren, heeft Véronique persoonlijk geen last. Maar de klanten zijn wel gewaarschuwd: "pas sousou pas glouglou". Véronique verwacht boter bij de vis, want de kleine commerçant in Denain heeft het al hard genoeg te verduren. Een verklaring voor de teloorgang heeft ze niet echt. "De grote ondernemingen zijn verdwenen en dus kunnen de kleintjes ook niet overleven."

    "Uiteraard" gaat ze binnenkort haar stem uitbrengen, maar voor wie? Ze ploft haar lippen en zegt dat ze oprecht nog geen idee heeft. Niet voor Marine Le Pen, dat weet ze wel al, maar voor de rest? "Links of rechts, maakt dat nog enig verschil?" Uiteindelijk neigt ze toch meer naar rechts. "Links werkt hier niet meer, trop de social tue le social."

    De meeste van haar klanten zijn ook nog aan het twijfelen. Ze zeggen allemaal dat ze gaan stemmen maar ze hebben nog niet beslist voor wie. "Beeld je in, op een paar weken voor de verkiezingen. We gaan stemmen zonder de minste overtuiging!"

    Het is stilaan aperitieftijd maar een zoon en een schoondochter van Véronique komen nog van de eerste verdieping naar beneden gesloft om te ontbijten in het café. Alleen de schoondochter heeft werk, bevestigt ze kortaf, "maar niet in Denain, want hier is niks."

    "Een vicieuze cirkel"

    Iedereen weet hoe de problemen begonnen zijn in Denain: met de sluiting van de staalfabriek Usinor in 1978 waardoor 5.000 mensen hun werk kwijt speelden. Maar op de vraag waarom het stadje de draad 40 jaar later nog altijd niet heeft kunnen oppikken, blijven de echte antwoorden uit.

    Bijna twee generaties later is de werkloosheid nog altijd een immens probleem. Veel inwoners hebben hier geen geld voor een eigen auto, maar met een moderne tramverbinding raak je snel in Valenciennes. Aan het tramstation zien we geregeld mensen afstappen die recht tegenover bij Pôle emploi moeten zijn, de Franse VDAB.

    James vergezelt een paar vrienden op zoek naar werk. Zelf heeft hij wel een job bij een commercieel bedrijf, maar dan net over de grens, in Doornik. Dat is toevallig zo gegaan, zegt hij, maar hij merkt wel een groot verschil in België. De jeugd is er meer gemotiveerd en de koopkracht ligt er duidelijk hoger. "Alles gaat bij jullie beter eigenlijk."

    Waar dat mee te maken heeft? "Ik heb de indruk dat het overal een probleem is in Frankrijk, een algemene degout. Sommige jongeren doen geen moeite, anderen geven snel op of raken ontmoedigd", zegt hij. We kunnen hem nog ontlokken dat hij deze keer voor de extreemlinkse kandidaat Jean-Luc Mélenchon gaat stemmen en niet voor traditioneel links.

    Op zoek naar de restanten van de Usinor-fabriek loopt een groepje scholieren ons voorbij. Ze zeggen in koor "bonjour" en "salam aleikum", terwijl een man ons toont waar de vervallen gebouwen staan. Bernard is zelf gehaast, want hij is op weg naar zijn werk als fabrieksarbeider. Maar hij wil ons toch nog iets op het hart drukken, met alle negatieve mediaverhalen over zijn stad. "Wie uit het sukkelstraatje wil geraken, heeft wel de kans hoor", zegt hij. "Het zijn die jongeren hier, die wat aangepord moeten worden." 

    Hulpverlening in een hoekje

    Om te zien hoe hoog de nood van veel Denaisiens is, hebben we afspraak bij het plaatselijke Rode Kruis. De hulpverleningspost blijkt verstopt in een achterafstraatje, maar dat maakt het er niet minder druk om. Het is een arbeidershuisje dat vooraan ingericht is als kruidenierszaak en achteraan als een kleine kledingboetiek. De 72-jarige José Ribas leidt alles in goede banen terwijl vrijwilligers de voedselpakketten verdelen.

    "We vragen 1 of 2 euro om de mensen toch te blijven motiveren en te zorgen dat ze hun waardigheid behouden. Als het nodig is maken we ook noodpakketten, gisteren zelfs nog 10, maar die geven we wel voor niks." Tussen de kleding liggen hoofdzakelijk nieuwe spullen. "Wat in een gewone winkel 100 euro kost, krijgen de mensen hier voor ongeveer 5 euro." 

    Twintig jaar geleden was het Rode Kruis in Denain twee dagen per week open, nu van maandag tot en met vrijdag. Ze krijgen een doorsnee van de bevolking over de vloer. Studenten en bejaarden en alles ertussenin. "Een jaar of 5 geleden zagen we weinig oudere mensen. Nu vallen ze vaker op ons terug, omdat ze minder hulp krijgen van hun kinderen. Die zijn hier vertrokken en werken soms in een uithoek van Frankrijk."

    Of een lokaal dichter in het centrum dan niet beter zou zijn? "Onze burgemeester heeft liever niet dat de armoede al te zichtbaar is, dus blijven we hier." José vreest voor een verdere opmars van extreemrechts. "Ze heeft moord en brand geschreeuwd over de situatie in Denain en dat heeft het allemaal nog wat erger gemaakt. Ik denk dat het gevolg zal zijn dat het Front National nog beter gaat scoren." 

    De restjes voor Fillon, Macron of Hamon

    Marine Le Pen, pro of contra, het is alleszins de naam die hier het meest over de tongen rolt. Voor de rest konden we moeilijk in de kaarten van de vele onbesliste kiezers kijken. Over Fillon, Macron of Hamon bleef het opvallend stil in Denain. Ze zullen op 23 april wellicht de restjes moeten verdelen.