Meest recent

    Nice leeft niet meer in angst en rouw. "Strijd tegen islamisme moet vóór alles gaan"

    In aanloop van de Franse presidentsverkiezingen trekt VRT-journaliste Sofie Vander Donckt door Frankrijk. De laatste halte is de Zuid-Franse badplaats Nice, waar het kijken en bekeken worden is op de zonovergoten Promenade des Anglais. Tijdens het eerste weekend van de paasvakantie werkt de azuurblauwe zee als een magneet op jong en oud. Flaneurs op "la Prom" moeten slalommen tussen de fietsers, joggers, skaters en kinderwagens. Of even gaan zitten en turen naar de Middellandse Zee op een van de honderden blauwe stoelen. Negen maanden na de aanslag op de Franse nationale feestdag is dit duidelijk geen plek van rouw meer.

    Een herdenkingsmonument is er voorlopig nog niet en op één hoopje verwelkte bloemen en een kaarsje na merk je niks meer van het drama dat zich hier afspeelde. Her en der rijzen wel verse betonnen paaltjes uit de grond om de Promenade af te schermen voor voertuigen en in de hele stad kan achter elke hoek plots een groepje zwaarbewapende militairen opduiken.

    De Niçois tonen zich niet meer onder de indruk of doen toch goed alsof. "Het is gewoon gebeurd", zegt taxichauffeur Franck. "Zelfs met onze duizend camera’s hebben we die vrachtwagen niet zien aankomen, stupide!" In één beweging toont hij het ziekenhuis waar Angelina Jolie "met zeezicht" bevallen is en de plek waar Mohamed Bouhlel die bewuste avond na het vuurwerk de Promenade opdraaide.

    Voor het traditionele carnaval of de aankomst van de wielerkoers Parijs-Nice lag de aanslag nog te vers in het geheugen, maar Franck heeft goede hoop dat de toeristen de komende maanden weer hun weg naar hier zullen vinden.

    "Niet meer in angst leven"

    "Ik was er op 14 juli met mijn zus en broer", zegt Christophe (21). "Maar we moeten het vergeten, we mogen niet in de angst blijven hangen." Hij rookt nog een sigaret op het keienstrand in Nice voor hij gaat solliciteren bij een paar horecazaken op de Promenade. Als hij genoeg verdiend heeft, wil hij vertrekken uit Frankrijk. "Dit land zit vastgeroest, ik kan het niet goed uitleggen, maar het is alsof ze hier willen dat we voor alles schrik hebben." Stemmen gaat hij zeker niet doen op 23 april, ça c’est sûr et certain. "Moeten kiezen voor één iemand die ons land gaat leiden, ik vind dat absurd."

    Serge (87) en Monique (76) hebben mekaar lang geleden in Nice leren kennen en sindsdien is het hun tweede thuis. Als ze het benauwd krijgen tussen hun vier muren in Parijs, dan zijn ze weg. De aanslag heeft daar niks aan veranderd. "We wonen op tien minuten van de Bataclan (de concertzaal waar 89 mensen doodgeschoten werden eind 2015, red.), als het ons moet overkomen dan zal het zo zijn. Kijk om je heen, het is vreselijk wat er gebeurd is, maar het houdt de mensen duidelijk niet tegen om naar hier te komen toch?"

    Tijdens het weekend van de verkiezingen keert het koppel speciaal terug naar Parijs om te gaan stemmen. Monique grinnikt als we vragen voor wie. "Met de elf die ze ons voorschotelen, is dat niet gemakkelijk. Ik twijfel nog, maar misschien uiteindelijk toch voor Fillon. De extremen zijn uitgesloten voor ons en Macron, franchement, daar heb ik nog geen hoogte van gekregen."

    Broeihaard van radicalisering

    In de oude binnenstad zitten Khaled (26) en zijn neef een koffie te drinken. Het zijn Franse Tunesiërs. "Het is hier moeilijker geworden voor ons, we worden vaker scheef bekeken. Het doet ons pijn want ik ben een gewone moslim, wat doe ik verkeerd?" Maar in Nice moeten de moslims nog meer dan elders opboksen tegen de vooroordelen, want nergens anders in Frankrijk zijn er meer geradicaliseerde jongeren zijn dan hier.

    Eind 2016 waren er tussen 600 en 700 meldingen van jongeren die aan het radicaliseren waren in Nice. "Maar het zouden er dus nog veel meer kunnen zijn", zegt Benjamin Erbibou van de organisatie Entr’autres, die strijdt tegen radicalisering. Hij komt anderhalf uur te laat op onze afspraak na een uitgelopen vergadering met de prefect. Geregeld nemen ze met de politie verschillende dossiers over radicalisering door en er waren "nieuwe elementen" opgedoken.

    De kiem van de problemen in Nice ligt al in de jaren 90, zegt Erbibou. Tijdens de Algerijnse burgeroorlog zijn fundamentalistische zendelingen naar Frankrijk gestuurd. Ze kwamen met een politiek objectief: onze democratische wetten vervangen door de wet van God, die in hun ogen boven alles staat. Met een goed uitgebouwd netwerk hebben ze eerst en vooral de jongeren benaderd in kwetsbare wijken, om hen te doen breken met onze westerse waarden.

    Erbibou ziet vervolgens drie sleutelmomenten die een groot sneeuwbaleffect hebben gehad: de onlusten in de banlieues in 2005, de oorlog tussen Israël en de Palestijnse Hamasbeweging in 2008 en de terroristische moorden van Mohammed Merah in Toulouse in 2012.

    Breuk met de maatschappij

    Islamisten hebben die gebeurtenissen volgens Erbibou aangegrepen om jongeren te doen geloven dat Frankrijk een racistisch land is en dat het fundamentele principe van de laïcité (de scheiding van kerk en staat) alleen maar een wapen is om de islam en de moslims te vernederen. Ze hebben een haat opgewekt tegen Frankrijk, waardoor veel moslimjongeren zich totaal hebben afgekeerd van hun Franse identiteit.

    "Ze voelen zich niet meer Frans en hoe zou het ook anders kunnen? Als je aan een kind vertelt dat Frankrijk je haat omdat je moslim bent, dat je hier niks van je leven zult kunnen maken en dat het onderwijs de ongelijkheid alleen maar versterkt." In die slachtoffermentaliteit mogen we nooit meegaan, vindt Erbibou, want dat is net wat die jongeren doet breken met onze maatschappij.

    Deradicaliseren is een van de missies van Erbibou, maar niet iedereen is ervan overtuigd dat zoiets mogelijk is. "Het komt erop aan de signalen zo vroeg mogelijk te detecteren", zegt Erbibou, "maar die signalen zijn vaak niet zichtbaar, want plots een hoofddoek dragen of een baard laten groeien, beschouwen wij niet als een teken."

    "Als we er op tijd bij zijn, proberen we hun kritische geest te activeren en duidelijk te maken dat ze mogen twijfelen aan wat er hen verteld wordt, maar daar hebben we hun familie voor nodig en een stevige vertrouwensband. In een vroeg stadium is onze slaagkans dan bijna 100 procent. Maar helaas is het vaak al te laat als de omgeving de signalen opmerkt."

    "De kandidaat met duidelijkste visie op deradicalisering, krijgt mijn stem"

    Pessimistisch wordt Erbibou er niet van, maar wel ongerust. "We hebben het probleem heel lang niet onder ogen willen zien in Frankrijk en het is nog altijd moeilijk bespreekbaar", zegt hij. "Wij doen ons werk met engelengeduld, maar er zijn ook politieke antwoorden nodig. Dat bepaalt ook mijn keuze bij de verkiezingen. We mogen ons nu niet meer verder laten wegzinken en populisme zal het probleem alleen maar verergeren."

    "Het is uiteraard ook belangrijk om over werkloosheid, pensioenen en andere maatschappelijke vraagstukken te praten, maar ik ondervind elke dag dat we te maken hebben met een bedreiging die een grote omvang aanneemt. En als we niet eerst dat gevecht tegen het islamitische totalitarisme winnen, dan is al de rest van geen tel. Voor mij is dat een absolute prioriteit en de kandidaat die de duidelijkste visie heeft om de radicalisering aan te pakken, krijgt mijn stem."