Meest recent

    Björn Soenens bij de Hillbillies: arm maar fier en Trump blijft hun held

    Vandaag is Donald Trump 100 dagen aan de macht. In zijn Amerikaanse Kroniek reist onze man in de VS naar Beattyville, Kentucky, een van de armste blanke stadjes in het steenkoolgebied van de Appalachen.
    expert
    Björn Soenens
    Björn Soenens is Amerikacorrespondent voor VRT NWS. Hij woont in Brooklyn, New York. U kunt onze man in de VS volgen op zijn journalistenpagina op Facebook, en op Twitter @bsoenensvrt.

    Björn Soenens is Amerikacorrespondent voor VRT NWS. Hij woont in Brooklyn, New York. U kan hem volgen op zijn journalistenpagina op Facebook en op Twitter @bsoenensvrt.

    Een rit door de bergen van Kentucky en West-Virginia is adembenemend. Mistbanken hangen tussen de bergtoppen, en hebben hier en daar een blauwe schijn. De natuur is woest, het lijkt een stukje ongerept paradijs. Maar dan kom je plots langs verlaten mijnen, en rij je door godverlaten dorpjes zoals Compton, West-Virginia. Op een bankje een arme, tandeloze man, die doelloos voor zich uit zit te staren. Daarachter, een koppel in een gammele pick-uptruck. In de straten is het stil. Geen activiteit, niets. Even later stroomt de regen met bakken uit de hemel.

    De steenkoolmijn in Compton ging vele jaren geleden al dicht, en verder is hier niets. Ooit werkten in dit hele steenkoolgebied bijna 800.000 mensen. Maar dat was in de jaren 20 van de vorige eeuw. Wat volgde was een langzame neergang, een onherroepelijke aftakeling. Nu werken in heel deze regio nog amper 65.000 mensen in en rond de mijnen. Ze blijven het hier ‘coal country’ noemen, al is dat eigenlijk vooral nostalgie. Het is een deel van de geërfde identiteit hier. ‘My dad was a coal miner.’ Daar zijn ze enorm trots op. Als je doorvraagt, dan hoor je dat de papa of de opa zwaar ziek zijn, aan de zuurstoffles hangen: stoflong, of kanker, door het harde en ongezonde werk in de mijn. Maar het waren goedbetaalde banen en een job was altijd de beste methode tegen schrijnende armoede.

    Al midden de jaren 60 van vorige eeuw heerste veel armoe in de verborgen plekken in de bergen. De toenmalige president Johnson pompte miljarden dollars in de heropleving van de Appalachen. De overheid was erg ruimhartig met hulpprogramma’s en uitkeringen. Maar het was dweilen met de kraan open. Vele mensen werden afhankelijk van hun ‘welfare check’, bleven in hun krot wonen, en vonden nergens nog een baan. De oorlog tegen de armoede mislukte, en maakte diegenen die wel nog een baan hadden boos. Ze stapten massaal over naar de Republikeinse Partij, die een oorlog voerde tegen de overheid. Volgens hen werkte de overheid structurele armoede in de hand, maakte ze miljoenen afhankelijk van een uitkering.

    “Als je hier komt, voel je je gevangen. Je geraakt niet meer weg. Zonder baan heb je enkel je voedselbonnen. Je geraakt nergens”, zegt Camille, een jonge veertiger uit oost-Kentucky. Camille werkt niet. Ze heeft overal pijn, is verslaafd aan pijnstillers, en heeft vele trauma’s. Ze verloor twee verloofdes in een auto-ongeval, en één keer bleef ze zelf weken in een coma.

    Op mijn reportagereis heb ik veel littekens gezien, onnoemelijke trauma’s. Neem nu Tabitha uit Crumpler, in McDowell County. Tabitha heeft één zus, maar ze ziet haar nooit meer. Haar zus kreeg drie kinderen. Alle drie werden ze van haar weggenomen door de sociale dienst. Haar heroïneverslaving maakt het onmogelijk om haar kindjes op te voeden. Dit zijn geen uitzonderlijke verhalen. Elke familie leeft op de één of andere manier met de gevolgen van drugverslaving.

    Er is ook de verpletterende verantwoordelijkheid van de farmabedrijven en de lokale dokters. Ze schrijven al te snel pijnstillers voor die opiumderivaten bevatten. Gevolg: na twee of drie pijnpillen ben je verslaafd. Oxycontin werd hier jarenlang voor bijna geen geld op de markt gegooid en gretig voorgeschreven. Ze noemden het hier ‘hillbilly heroin’. Soboxin verslaafde velen, terwijl het eigenlijk een drug is om af te kicken van heroïne.

    De idyllische bergen van Appalachia worden wreed ontsierd door verdovende middelen. Het is een echte epidemie. Meer dan één op de tien is echt verslaafd. Dat is veel. Heroïne wordt er geregeld versneden met een synthetische pijnstiller – Fentanyl – die eigenlijk dient om olifanten te verdoven. Tientallen mensen stierven door Fentanyl. Het was overigens ook de drug die popicoon Prince fataal werd. Fentanyl is overigens tot 50 keer zwaarder dan heroïne. Vandaar de vele overdoses, de vele doden.

    De drugepidemie speelt zich af tegen de duistere achtergrond van industrieel verval. Hier hebben ze de economische groei in andere delen van het land niet gevoeld. Al jaren voelen deze mensen zich vergeten, verwaarloosd, beschimpt, belachelijk gemaakt, en bedrogen door regeringen die verandering beloofden in inspirerende speeches, maar waar in de praktijk amper iets van terecht kwam. Het is een vermolmd en gecorrumpeerd politiek systeem als het Amerikaanse dat kon leiden tot de opkomst van een populist als Trump. Daarom is Appalachia een regio waar Donald Trump 80 tot 90 procent van de stemmen haalde. Camille: ‘Mocht Obama hier ooit op bezoek zijn gekomen, ik denk niet dat hij hier levend vandaan was geraakt…’ Laten we dus de opkomst van Trump niet langer steken op racisme of xenofobie, maar op de politiek zelf die jarenlang alles heeft laten etteren.

    U moet ook zeker Hillbilly Elegy lezen. Een hard, confronterend boek over een man die is ontsnapt aan de stuitende blanke armoede in de heuvels van oost-Kentucky. Het zijn de memoires van een 32-jarige man, en van een blanke Amerikaanse cultuur in crisis. Het is de treurzang van een verwelkende, stervende blanke cultuur.

    De cijfers vertellen het verhaal, schrijft J.D. Vance, geboren in Jackson, Kentucky: kinderen uit die streek staat een bittere toekomst te wachten. Als ze geluk hebben, kunnen ze zonder uitkering een leven opbouwen. Hebben ze minder geluk, dan gaan ze dood aan heroïneverslaving. Wie het overleeft, koestert woede en frustratie. Armoede is in deze streken een familietraditie.

    In Amerika worden ze hillbillies genoemd, of rednecks, of white trash. Hun leven: lage sociale mobiliteit, armoede, echtscheidingen en drugverslaving. Kentucky is a hub of misery. En Trump? Die belooft dat er meer steenkoolbanen komen? Hier geloven ze hem op zijn woord. Maar echt? Vergeet het, er komen niet méér mijnwerkers. Nog amper 5 procent van alle mensen in de streek werkt in de mijnbouw De toekomst van de mijnbouw ligt niet bij de mijnwerkers. Caterpillar heeft nu al machines ontworpen die zelfrijdend zijn en de kolen zonder kompels uit de grond halen. Zelfrijdende trucks nemen ook geen lunchpauze. Afdalen in de mijnschacht met pikkel en houweel lijkt iets van ver vervlogen tijden. Die tijd komt nooit meer terug.

    Overal waar je rijdt zie je ‘strip mines’, bergen waarvan de top met explosieven is weggeblazen, en vervolgens gestript. Woeste natuur wordt vernietigd. Bossen worden verminkt. Afvalsmurrie komt in rivieren en grondwater terecht en maakt mensen ziek. In deze regio zijn er meer kankers en meer afwijkingen bij de geboorte.

    Het doet zeer aan je hart om de mensen in Kentucky en West Virginia te zien. Iemand zei ooit: rich country, poor people. Zo is het maar net. Vervallen huizen staan weg te rotten in de straat. Zwerfhonden overal waar je kijkt. Oude wrakken van meubels in de tuin gegooid, vuilniszakken gewoon op het dak van huizen gedumpt. Leegstaande winkels, mensen in gammele caravans in het bos, soms zonder toegang tot stromend water of elektriciteit. Geen buurtwinkeltjes, niets om je te ontspannen, geen cafeetjes.

    Heel vaak ook mensen zonder gebit, of met een mond vol rotte tanden. Ze noemen het hier ‘Moutain Dew mouth’, naar een veel verkocht merk van priklimonade. Belabberde tandhygiëne en veel te suikerrijke voeding laat verwoeste monden achter. Dik zijn is hier ook geen teken van overvloed maar van armoede. Als je iets wil eten, is er maar één optie: hamburgers, vet varkensvlees, of spek met eieren en worst en zwaar geboterde toast. Het is honger, vertaald in vettigheid. Soms verwijten ze het mekaar: “Your mom’s such a hillbilly that her ass has her own zipcode…”

    In sommige stadjes zoals Beattyville is er niets meer. Daar leeft meer dan de helft van voedselbonnen van de overheid, zit zestig procent zonder werk. Dit is een stukje derde wereld in Amerika. En de mensen lijken er zich bij te hebben neergelegd. En hier regeert ook domheid of onwetendheid. Evolutieleer en geschiedenis van het heelal worden hier vaak niet onderwezen, maar bestreden.

    Soms zijn ze creatief in hun armoede. Ze bedotten de welvaartsstaat. Zo kopen ze twee pakken van 12 flessen cola met hun voedselbonnen, en vervolgens verkopen ze een groot deel van de cola aan de lokale kruidenier. Met het vrijgekomen geld kopen ze sigaretten en alcohol. De verarmde burgers die wel nog werken – vaak aan een minimumloon – zien het allemaal met lede ogen aan en zijn overgestapt van de Democraten naar de Republikeinen. De regering doet haar best om de armen en de zwakkeren te helpen, maar het systeem van uitkeringen en voedselbonnen lijkt soms de armoede te bestendigen.

    Toen het nog goed ging trok iedereen naar de fabriek of de mijn, en daar ontstonden gezellige gemeenschappen en stadjes. Toen de fabrieken de deuren sloten, bleven de ontslagen arbeidersfamilies achter zonder werk en zonder middelen van bestaan. Wie wel nog wat centen had, vertrok, de anderen bleven achter. Dit zijn de beruchte ‘vergeten’ Amerikanen waar Trump in zijn campagne over sprak. Dit is de ‘basket of deplorables’ waar Hillary Clinton het over had. Het brak haar zuur op. Deze mensen worden niet graag vernederd.

    Veel mensen leven met een berg schulden. Ze hebben kredietkaarten met woekerrentes tot 35 procent. Of ze sluiten leningen af voor één dag, met vijftig procent intrest. In Beattyville, waar ik een dag of drie verbleef, is de levensverwachting niet hoger dan 67 jaar, 15 jaar minder dan in de rijkere gebieden van Amerika. Ze eten zich naar het graf. Elke dag aardappelen en eieren bij het ontbijt, pulled pork, spek en worst. McDonald’s of Dairy Queen als avondeten. Ik heb op mijn trip amper groenten kunnen vinden. Op één week kwam ik anderhalve kilo bij. Zo kàn je dus niet oud worden.

    Toch houden hillbillies enorm van hun land. Het is hun enige identiteit. Proud to be an American, zoals Lee Greenwood zingt in zijn alternatieve volklied. Overal zie je Amerikaanse sterren en strepen wapperen. Hun lastige leven is ook de reden waarom ze Obama niet konden uitstaan. Hij wordt hier beschouwd als een ‘alien’. Zijn accent was te proper, z’n opleiding te indrukwekkend, z’n zelfvertrouwen veel te groot. Obama raakte hen tot in het diepste van hun ziel. Hij herinnerde hen aan de gruwelijke onzekerheid van hun bestaan. De schaamte over hun eigen miserabele leven. Michelle Obama haatten ze ook, want die gaf hen een preek over gezond eten. Ze vinden het vreselijk om de les te worden gespeld (ook al weten ze diep van binnen dat Michelle gelijk had).

    En de pers vertrouwen ze ook al niet. Iemand vroeg me ‘Journalist?’ ‘U liegt zeker veel dan?’ Want dat hebben ze gehoord van hun held, Donald Trump, met wie ze zich wél kunnen identificeren, met zijn redelijk ruwe communicatiestijl. Het internet (als je al connectie hebt in deze streken) en samenzweringstheorieën hebben hier vrij spel. Optimisme is er bijna uitgestorven. Hoewel, ik ontmoette Jerry – al twee jaar zonder werk, en ex-gevangene – met zijn drie kinderen in West-Virginia. Hij sprak zijn kinderen moedig toe:

    ‘Doe niet zoals ik, niet naar school gaan, spijbelen, een dommerik zijn. Probeer beter je best te doen. Ik wil dat ze later naar de universiteit gaan, ze moeten leren, en ver weg gaan van hier.’

    Het was de grootste uiting van veerkracht die ik er heb gezien en gehoord.

    De meeste mensen die ik samen met mijn cameraman en kompaan Koen ontmoette, leken helemaal gevangen in hun eigen leven. Verhalen over tienerzwangerschappen, drugs, huiselijk geweld, wapens.

    Amerika scheurt duidelijk uit mekaar in twee totaal verschillende werelden, die mekaar ook totaal niet kennen. Twee Amerika’s. Er zijn maar weinig mensen die migreren van de ene wereld naar de andere. Het gevolg: een diepe kloof, een diepe verdeeldheid, totale polarisatie. En het presidentschap van Donald Trump.

    De woorden stroomden van Lyn Pelfrey’s lippen, recht in onze camera:

    “We houden van Trump. We zien hem graag. Hij worstelt alleen nog een beetje met de mensen die hem tegenwerken.“