Meest recent

    Wat voorspellen de eerste 100 dagen van Trump voor de rest van zijn regeerperiode?

    Welke lessen kunnen we trekken uit de eerste 100 dagen van Donald Trump als president van de VS? We legden de vraag voor aan politicologen Bart Kerremans en Tom Sauer, hoogleraar Herman Matthijs en grondwetspecialist Jurgen Goossens.

    1. Welke beleidslijnen houdt Trump aan?

    "Het is moeilijk om consistentie in het beleid van Trump te zien", zegt Kerremans. "Ik zie geen elementen waarvan ik kan zeggen: dit wordt het beleid van Trump voor langere tijd. Bij Bush en Obama was dat wel zo, maar hun ideologische positie was rechtlijniger."

    "Trump combineert verschillende ideologieën. Op sommige punten is hij klassiek Republikeins. Zo wil hij minder belastingen en meer uitgaven op vlak van defensie. Zijn handelspolitiek en zijn plannen om in infrastructuur te investeren, druisen dan weer tegen de Republikeinse waarden in. Hij verkeert in een atypische ideologische positie. Hierdoor valt het te verwachten dat hij meer zwenkt. Bovendien is hij een president die een leerproces doormaakt."

    Matthijs meent wel dat Trump krijtlijnen heeft uitgezet. "Zoals andere presidenten heeft hij meteen een diplomatiek offensief ingezet door verschillende ministers naar het buitenland te sturen. Zo is zijn minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson naar Moskou gereisd. Trump houdt duidelijk de lijnen open. Misschien zal hij slagen waar Obama heeft gefaald door een akkoord met de Russische president Vladimir Poetin te sluiten. Dat kan in verschillende dossiers. Zo liggen naast Syrië ook onder meer Oekraïne en de NAVO op tafel."

    2. Keert Trump zijn kar op vlak van buitenlands beleid?

    Waar Trump de NAVO lange tijd als overbodig bestempelde en China als een "currency manipulator", slaat hij de jongste tijd een opvallend mildere toon aan. Ook zijn voornemen om zich niet in de oorlog in Syrië te mengen, heeft hij met een bombardement op een luchtmachtbasis tenietgedaan. Keert hij stilaan zijn kar op buitenlands vlak?

    "De traditionele visie op Amerikaans buitenlands beleid keert stilaan terug", meent Sauer. "Die ommezwaai is een gevolg van personeelsveranderingen. Zo ruimde Michael Flynn al snel plaats voor Herbert Raymond McMaster als nationaal veiligheidsadviseur van Trump en taant de invloed van Steve Bannon. Ik denk dat Trump zich minder met buitenlands beleid zal bezighouden nu hij weet dat het in goede handen is."

    "Net als bij veel andere politici is er een groot verschil tussen de kandidaat Trump en de verkozen president Trump", zegt Goossens. "De bombardementen in Syrië en Afghanistan, en zijn straffe taal over Noord-Korea liggen wel in de lijn van zijn belofte om de veiligheid voor de VS te verhogen. Bovendien toont hij zich zowel aan de Amerikanen als aan het buitenland als een krachtdadige president. Wel komt het er op aan om de situatie niet te laten escaleren."

    3. Drijft Trump de spanning met Noord-Korea voort op de spits?

    Kerremans maakt zich ernstige zorgen over Noord-Korea. "Trump positioneert zich steeds meer in een hoek. Dat geeft me klamme handen. Het is de vraag wie eerst met de ogen knippert. Trump is in elk geval bereid sneller op de escalatieladder te klimmen dan Obama."

    "Met zijn houding tegenover Noord-Korea, doet Trump in elk geval wel wat hij zijn kiezers heeft beloofd", gaat hij voort. "Syrië is een heel ander verhaal. De raketaanval op de luchtmachtbasis was een bocht, maar vooral zijn positie tegenover president Bashar al-Assad is ambivalent. Op een week tijd kantelde het discours van één dat stelde dat de bevolking van Syrië zelf over haar leider moet beslissen tot één dat hem persona non grata verklaarde."

    4. Handhaaft Trump zijn doctrines "America first" en "Make America great again"?

    ""America first" is een blijver", meent Sauer. "Tot nu toe heeft hij dat vooral economisch ingevuld met de nadruk op meer jobs. Wel is hij geëvolueerd van een focus op handel naar een focus op investeringen. Hij beseft dat hij niet veel aan de handelsverhoudingen met Duitsland en China zal kunnen veranderen. Wel zal hij hen vragen meer in de Amerikaanse economie te investeren."

    "De VS kan het zich niet permitteren zich volledig op zichzelf terug te plooien", stelt Matthijs. "De handelsbelangen met West-Europa zijn te groot. Ik denk dat hij zijn doctrine "America first" in de eerste plaats tegen zijn grootste economische concurrenten zal inzetten: Mexico en China. Met die landen heeft de VS een negatieve handelsbalans, wij ook trouwens. Ik vermoed dat hij alles zal doen om de waarde van de dollar te laten zakken om de handelsbalans in het voordeel van de VS te tillen."

    ""America first" is vooral retoriek", zegt Goossens. "Obama had "Yes, we can", maar ook hij heeft bijvoorbeeld de gevangenis van Guantanamo niet kunnen sluiten hoewel hij dat had beloofd. Als Trump zijn retoriek de komende 4 jaar kan handhaven zonder dat een economische boemerang zich manifesteert, dan zit hij op dit vlak vrij goed. Veel van zijn beslissingen lijken voor belanghebbenden vooral op de korte termijn positief, zoals het heropenen van steenkoolmijnen of het opzeggen van handelsverdragen. Maar op middellange of lange termijn kunnen ze catastrofaal zijn voor de Amerikaanse economie en samenleving. Zo was het Trans-Pacific handelsverdrag als bolwerk tegen China bedoeld, maar dat valt nu in het water met alle mogelijke negatieve gevolgen voor de VS vandien."

    5. Welke bedreigingen hangen Trump boven het hoofd?

    "Het grootste risico voor Trump is dat hij keuzes zal moeten maken", zegt Kerremans. Om zijn agenda te realiseren, moet hij een meerderheid in het Congres vinden. Daarbij kan hij op het centrum mikken en zowel gematigde Republikeinen als conservatieve Democraten overtuigen, ofwel kan hij inzetten op de conservatieve vleugel binnen de Republikeinse partij. In de beide scenario's dreigt hij kiezers te verliezen."

    "Tegelijk is dit dilemma tussen conservatief en progressief heel klassiek voor elke Amerikaanse president, ook binnen hun eigen partij. In de VS is de partijdiscipline minder sterk en moeten presidenten harder werken om een meerderheid te vinden."

    Goossens schuift de impulsiviteit van Trump als zwaard van Damocles naar voren. "Dat kan voor een gewone burger gevaarlijk zijn, maar zeker voor een president. Daarnaast kan ook het nastreven van zijn persoonlijke (economische) belangen in plaats van het algemeen belang een gevaar voor hem vormen."

    Ook Matthijs waarschuwt hiervoor. "Trump moet opletten dat zijn familiale imperium niet al te zeer met zijn functie verweven geraakt, hoewel de Amerikaanse wet dat uiteindelijk niet zo strikt omschrijft."

    6. Blijft Trump de steun van zijn achterban genieten?

    "De kiezers van Trump zijn erg overtuigd", zegt Kerremans. "Ze willen dan ook veel van hem aanvaarden. Alleen is het de vraag hoeveel juist en hoe duurzaam die bereidwilligheid is. Symbooldossiers als steenkool, NAFTA, de invoer van Chinees staal, immigratie en Obamacare zal hij altijd op de voet volgen. Als hij hierop blijft inzetten, is de kans groot dat hij zijn kiezers op zijn hand houdt."

    "Trump lijkt vooral bezig met de huidige generatie en niet met de volgende", meent Goossens. "Eens dat bewustzijn zich onder de Amerikaanse bevolking consolideert, zou dit een dam tegen hem kunnen vormen. Dit is ook de nagel waarop de Democratische presidentskandidaat Bernie Sanders blijft kloppen."

    7. Moet Trump zijn eigen Republikeinse partij vrezen?

    "De grote middenmoot van de Republikeinen zal Trump altijd steunen", zegt Matthijs. "Maar de partij heeft ook een liberale linkervleugel die bijvoorbeeld voor Obamacare is, en een conservatieve rechtervleugel, beter bekend als de Tea Party. Het is echter niet aan hem om die fracties op 1 lijn te krijgen, maar wel aan Paul Ryan. Hij is de voorzitter van het Huis en moet de Republikeinen verenigen."

    Trump is volgens Matthijs dan ook niet de enige verantwoordelijke voor het falen van zijn gezondheidswet die Obamacare moest vervangen. "Sowieso wou Trump Obamacare nooit per se afschaffen, dat was vooral een wens van vicepresident Mike Pence en Paul Ryan. Wel heeft hij onverwacht de Republikeinse nominatie binnengerijfd en heeft hij al even onverwacht de presidentsverkiezingen gewonnen. In zekere zin presenteren veel Republikeinen hem nu de factuur van de voorverkiezingen."

    8. Zit Trump de volledige 4 jaar van zijn mandaat als president uit?

    "De pers zegt of hoopt al snel dat een excentrieke president zijn volledige termijn niet zal kunnen uitdoen", zegt Sauer. "Anderen geloven in complottheorieën als moord. We moeten dat allemaal met een grote korrel zout nemen. De kans blijft het grootste dat hij zijn termijn gewoon zal uit doen."

    "Ofwel sterft hij, ofwel neemt hij zelf ontslag, ofwel volgt een impeachment", stipt Matthijs de 3 mogelijke redenen aan waarom Trump vroegtijdig president af zou zijn. "Een impeachment lijkt me onwaarschijnlijk omdat hiervoor een tweederdemeerderheid in de Senaat nodig is en dat zal nooit lukken. Gezien zijn zakenverleden, lijkt me het ook onwaarschijnlijk dat hij zelf ontslag zou nemen."

    "Trump zal zijn termijn uitdoen", zegt ook Kerremans. "Ik zie geen elementen waarom hij dat niet zou doen. Het is bovendien een narcistische persoonlijkheid dus heeft hij nog minder redenen om op te stappen. Dat zou neerkomen op quitting en dat woord staat niet in zijn woordenboek."

    Goossens acht een impeachment niet onmogelijk, maar toch weinig waarschijnlijk gezien die procedure nog nooit met succes is doorlopen. Bij enorme politieke druk zal Trump eerder de eer aan zichzelf houden, meent hij. "Als bewijs van een zwaar misdrijf zou opduiken, zoals bijvoorbeeld banden tussen Trump en Rusland, dan is het niet ondenkbaar dat ook de Republikeinse meerderheid met een afzettingsprocedure zou instemmen. De partij moet immers ook rekening houden met de belangrijke tussentijdse verkiezingen van november 2018. Bovendien zou het haar goed uit komen, want ze beschouwt Trump als een lastigaard. In dat geval neemt Pence het over en hij kan toch op meer steun rekenen binnen de partij. Trump kan dus niet rustig in zijn zetel blijven zitten."