Meest recent

    "Freedom for all", ook voor Theo Francken - Johan Op de Beeck

    Wat aan de VUB gebeurde met staatssecretaris Francken heeft een naam: censuur en spreekverbod. Bovendien is dit niet het enige geval maar een symptoom van de groeiende intolerantie in onze samenleving.
    opinie
    Opinie

    Johan Op de Beeck was journalist en is auteur van onder meer ‘De Bedreigde Vrijheid. Onze vrije meningsuiting in gevaar ?'

    Een groepje extremisten is het niet eens met de mening van iemand die komt spreken, blokkeert de zaal en in plaats van de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van vergadering te beschermen, schrapt men de lezing.

    Bovendien is wat Francken overkwam geen alleenstaand geval maar symptomatisch voor de snel toenemende intolerantie voor andermans mening.

    Jongste voorbeeld in een lange reeks: twee weken geleden werd in Dordrecht een bijeenkomst van het Forum voor Democratie van Thiery Baudet afgelast wegens "veiligheidsrisico's". Identiek scenario: de overheid (burgemeester) beschermt de meeting niet maar eist wel dat men de meeting annuleert.

    Nog verontrustender is dat dit gebeurt binnen een universitair kader. Uitgerekend de plek waar alle meningen moeten kunnen worden geuit, bediscussieerd en onderzocht. Is men daar vergeten wat tolerantie en debat betekenen en hoe essentieel ze zijn voor onze weifelende democratie?

    Tolerant kan je alleen zijn als je meningen verdraagt waarmee je het uitgesproken oneens bent. Je vindt dat degene die deze mening uit geen poot heeft om op te staan, schokkende principes hanteert of stuitende overtuigingen verkondigt, en desondanks zul je zijn recht op spreken verdedigen.

    Dat is exact wat de Belgische founding fathers uitdrukkelijk in onze grondwet van 1831 verankerd wilden zien. Het staat eenieder vrij om aanstoot te nemen aan de uitspraken van een ander, maar aanstoot nemen aan iets geeft ons nog niet het recht om andermans vrijheid van meningsuiting af te nemen.

    Wordt dat aan onze universiteiten nog aangeleerd? Of zijn we nog alleen tolerant voor wat we zelf graag horen? Wat bon ton is in de aula’s? Zou het kunnen dat het onderwijs zelf boter op het hoofd heeft?

    De weg naar beterschap in ons samenlevingsmodel loopt niet via verbodstekens, maar via richtingaanwijzers. Meningen bestrijdt men met meningen, niet met spreekverboden. We moeten niet inzetten op beteugelen van vrije meningsuiting, maar op positieve inspanningen.

    Met name ook in het onderwijs is die positieve actie broodnodig. Het aanleren van grondrechten en burgerschap en tegensprekelijk debat is er vandaag de dag evenzeer aan de orde als hoofdvakken. Die sense of urgency bleek de laatste jaren maar mondjesmaat uit de beleidsdaden van de verantwoordelijken.

    Zelfs iconen van onze cultuur voelen de druk om onmodieuze meningen te uiten en verkiezen hun mond te houden. John Cleese bijvoorbeeld, ooit de onbevreesde grote bek van Monthy Python, laat het sinds kort achterwege om nog spreekbeurten te geven op universiteiten. Omdat zijn woorden er op te veel politieke correctheid stuiten, zo zegt hij.

    Narren en dissidenten

    Vrije meningsuiting is geen vodje papier. Het is niet uitgedacht voor de grijze muis die iedere stevige uitspraak vermijdt om toch maar niemand te kwetsen.

    Dit grondrecht is er nu juist voor de harlekijn en de nar, de dissident en de non-conformist, de afvallige en de ongebondene, voor hen die onwelkome meningen en opvattingen verkondingen, maar dus ook voor een politicus met ongezouten uitspraken.

    Wie de wet naleeft, heeft het recht beschermd te worden tegen de patenthouders van geboden en taboes die hun de mond willen snoeren. Vrijheid van meningsuiting is de vroedvrouw van nieuwe ideeën en bevindingen. Zonder haar zou het leven in het Westen zoals het zich in de afgelopen honderd jaar heeft ontwikkeld gewoon ondenkbaar zijn.

    De aarde is niet plat

    Zonder de bereidheid van al die filosofen, journalisten, artsen, wetenschappers, rechters en talloze gewone burgers om het recht op te eisen om alles ter discussie te stellen, geen verboden vragen uit de weg te gaan en kritiek te uiten waar zij het nodig vonden, zouden we nog steeds denken dat we op een aarde leven die plat is, en dat die schijf het middelpunt van het heelal is.

    Het is een verontrustende gedachte dat dit uitgerekend aan de unief een probleem geworden is. Vandaag de dag lijkt het dat mensen die er zich ‘tolerant’ noemen, niet meer weten wat ze zeggen. Ze zijn slechts tolerant voor wat ze sympathiek vinden. ‘Freedom for all’ zo stond er op een van de spandoeken aan de VUB. Juist ja.