Meest recent

    VS stapt pas over 4 jaar effectief uit klimaatakkoord: wat in de tussentijd?

    President Trump heeft gisteren dan wel aangekondigd dat hij uit het klimaatakkoord stapt, maar zijn effectieve vertrek van de VS komt er pas over vier jaar. Wat gebeurt er in de tussentijd? En wat kan Trump de komende jaren nog betekenen op klimaatvlak? Peter Wittoeck van de FOD Volksgezondheid, die het klimaatakkoord voor ons land mee onderhandeld heeft, legt uit.

    Wanneer verlaat Trump het klimaatakkoord écht?

    Een internationaal verdrag is een contract: alle partijen zijn elkaar gedurende een periode dingen verschuldigd. "In heel wat verdragen - en ook in dat van Parijs - geldt de regel dat elke deelnemende partij ten vroegste drie jaar na de ratificatie kan beslissen om eruit te stappen. Je kan engagementen niet zomaar overboord gooien. In dit geval is het klimaatverdrag in september 2016 ondertekend, en in oktober 2016 in werking getreden. Dat betekent dat Trump ten vroegste in oktober 2019 eruit kan stappen."

    Om uit het klimaatakkoord te stappen, moet de VS bij de secretaris-generaal van de VN laten notificeren dat ze eruit willen, legt Wittoeck uit. "Vanaf dan begint er een termijn van één jaar te lopen. Pas daarna is de VS niet meer gebonden aan zijn juridische verplichtingen. Dat zal dus pas in oktober 2020 het geval zijn. Onder die procedure kan Trump niet uit."

    Welke bedragen wil Trump niet langer betalen?

    In zijn verklaring gisterenavond zei Trump letterlijk dat de VS niet langer zal voldoen aan "de draconische financiële en economische last die het klimaatakkoord ons land oplegt. Dat betekent dat we niet langer onze nationale bijdrage leveren, en belangrijker: we storten ook geen geld meer in het Green Climate Fund, wat de VS nu een fortuin kost."

    "Het klimaatakkoord legt de deelnemende landen inderdaad enkele financiële verplichtingen op. Zo is elk land verplicht om een nationale bijdrage te leveren aan het klimaatbeleid van ontwikkelingslanden, zoals het ook al in het Kyotoprotocol was opgenomen", legt hij uit. "De exacte bedragen worden bepaald door de nationale parlementen, maar er is wel een verdeelsleutel uitgewerkt. Als groot land draagt de VS veel bij."

    Anderzijds zijn alle grote industrielanden ook de politieke verplichting aangegaan om tegen 2020 in totaal 100 miljard dollar op te halen. Dat geld komt niet enkel van de lidstaten zelf, maar ook van privépartners. Als grote speler levert de VS ook een aanzienlijke bijdrage.

    Tenslotte zal Trump niet langer fondsen storten in het Green Climate Fund. "Bepaalde lidstaten, zoals België hadden beloofd om daar tegen 2018 een bedrag voor vrij te maken. In het geval van de VS ging het over 3 miljard dollar, tussen 2014 en 2018. Onder president Obama is er al 1 miljard dollar gestort. Trump zal de resterende 2 miljard dus niet meer willen ophoesten."

    Kan Trump zich aan sancties verwachten?

    Hoewel Trump heeft aangekondigd dat hij uit het klimaatakkoord stopt, is hij nog gebonden aan de juridische bepalingen, tot de VS effectief geen deel meer uitmaakt van het akkoord. "De vraag is in welke mate de verplichtingen in het klimaatakkoord effectief juridisch afdwingbaar zijn. De landen hebben een overeenkomst getekend, en je zou van een correcte en loyale partner verwachten dat die engagementen worden gerespecteerd", aldus Wittoeck. "Maar een deel hangt af van de goodwill van politici, en de continuïteit van bepaalde beslissingen. Het is niet ondenkbaar dat Trump bepaalde morele verplichtingen aan zijn laars lapt, en ook juridisch de kat uit de boom kijkt onder het motto "ik zie wel wat er dan gebeurt".

    Wat kan Trump wél nog doen op klimaatvlak?

    Wittoeck benadrukt dat Trump op klimaatvlak niet volledig kan gaan freewheelen. "Hij stapt enkel uit het klimaatakkoord van Parijs, niet uit het VN-klimaatverdrag van 1992, dat als raamwerk heeft gediend voor Parijs. Bepalingen die daarin zijn opgenomen, zoals de algemene bijdrage per lidstaat, kan hij niet ongestraft negeren."

    Bovendien is het internationale net rond Trump zich stilaan aan het sluiten. "Alle grootmachten hebben hun ongenoegen over zijn beslissing al geuit, en meer nog: ze hebben hun steun voor het klimaatakkoord herbevestigd. De vastberadenheid om door te gaan , ook zonder de VS, is groot."

    Vermits de VS in de praktijk pas over vier jaar geen deel meer uitmaakt van het klimaatakkoord, resten Trump ondertussen twee opties. "Alle beslissingen worden genomen bij consensus. Eén partij die dwarsligt, is voldoende om de boel te blokkeren. Trump zou ervoor kunnen kiezen om zijn feitelijke macht tot het laatste moment uit te oefenen in een saboterende rol. Zijn andere optie is die van de onverschilligheid, om de meerderheid van andere lidstaten die aan één zeel trekken niets in de weg te leggen. De rest kan hem onder druk zetten, onder het motto "als je niet meedoet, lig dan ook niet dwars". Dat is George W. Bush bijvoorbeeld al eens overkomen."

    Komt er een heronderhandeld klimaatakkoord, mét de VS?

    Trump ontkent de climate change dan misschien niet meer expliciet, hij wil niet langer de gevraagde bijdragen leveren. Hij stuurt aan op een heronderhandeld klimaatakkoord, maar dat ziet Wittoeck niet zo snel gebeuren. "In het akkoord van Parijs zijn bijzonder veel delicate evenwichten gerespecteerd. Het lijkt me sterk dat alle partijen mét de VS tot een ander akkoord zouden kunnen komen, dat de VS meer zint. Dat lijkt me quasi onhaalbaar, zeker nu Trump de VS in een slachtofferrol wentelt."

    "Bovendien is het klimaatblok tegenover Trump groot en vastberaden om tegen 2018 nog veel werk te verzetten. Je kan je afvragen of dat niet makkelijker gaat zonder Trump aan tafel, dan hem er krampachtig bij te willen houden. Voorlopig is er - op Trump na - geen tegenbeweging van enig belang."