Meest recent

    "Je Unie is uit elkaar aan het vallen, Theresa May"

    De campagne voor de Britse parlementsverkiezingen gaat weer verder, na de aanslag in Londen zaterdagavond. Ook de verkiezingen op donderdag vinden plaats zoals gepland. Vanaf vandaag volgen we onze reporters Veerle de Vos en Katrien Vanderschoot door het Verenigd Koninkrijk. Vandaag: Veerle de Vos in Noord-Ierland.

    Als een lint slingert Marble Arch Road in County Fermanagh zich door het lieflijke landschap. Op verschillende plaatsen steekt de weg even de grens over tussen het Verenigd Koninkrijk en de Ierse Republiek, maar dat gebeurt haast ongemerkt. Alleen de verkeersborden geven een aanwijzing, afstanden veranderen van mijlen plots in kilometers. Verkiezingsaffiches voor Sinn Féin en de Democratic Unionist Party sieren de elektriciteitspalen, maar een kilometer verder zijn ze verdwenen. De grens zelf, die is onzichtbaar.

    Een groter contrast met 20 jaar geleden is nauwelijks mogelijk. Toen was deze grens een van de meest versterkte barrières in Europa. Van de 260 grensovergangen waren er maar 20 open, de rest was versperd, net zoals hier op Marble Arch Road.

    "Moest als jongen voorbij 6 controles"

    Landbouwer John Sheridan heeft schapen en vee lopen op Cuilcagh Mountain, een natuurgebied dat doorloopt in de Ierse republiek. Hij groeide op in een dorp op enkele honderden meters van de grens. "Als ik als jongen een liter melk wilde gaan halen in Belcoo", zegt hij, "dan moest ik voorbij 6 controles. Britse troepen, Ierse troepen, Ierse politie, Britse politie, twee keer douanecontrole…allemaal om de grens over te steken. En alles wat ik deed werd in het oog gehouden vanuit de politiewachtpost in Belcoo."

    56 procent van de Noord-Ieren stemde vorig jaar tegen de uitstap uit de Europese Unie, dat wil zeggen dat ook een deel van de protestantse bevolking (53 procent van de Noord-Ieren, traditioneel Brits-gezind) tegen de brexit heeft gestemd. John Sheridan is lid van de Border Communities against Brexit, een groep inwoners uit de grensstreek die niet wil dat de grens tussen de Ierse republiek en het Verenigd Koninkrijk opnieuw een hard border wordt.

    "Dit wordt de enige landsgrens tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk, 500 kilometer lang. Theresa May zegt dat de grens ‘wrijvingsloos’ moet blijven, maar dat is onmogelijk. De Europese Unie zal haar producten willen beschermen." Sheridan windt zich op. "Ik exporteer 40 procent van mijn lamsvlees naar Frankrijk, mét invoerheffingen zal ik de helft van mijn winst verliezen. Elke dag gaan er 100.000 lammeren de grens over met het zuiden om daar verwerkt te worden. Voor rundsvlees is de situatie hetzelfde. Onze economieën zijn op dit eiland met elkaar verstrengeld. En dan zijn er nog de Europese landbouwsubsidies die zullen wegvallen, goed voor 85 procent van ons inkomen nu. Hoe moeten wij hier verder? Niemand in Londen die het interesseert, ook niet tijdens deze verkiezingscampagne."

    Maar wat stelt Border Communities against Brexit dan voor? "Wij willen dat het noorden een speciale economische status krijgt, zodat we samen met de Ierse republiek één economische zone blijven. Door dit eiland weer te gaan opdelen creëert de regering in Londen een onleefbare situatie." En hij besluit: "De regering in Londen beseft niet dat de brexit ons leven hier uit elkaar zal doen vallen. Maar wat Theresa May niet beseft, is dat ook haar Unie uit elkaar valt."

    Dinker, ex-gevangene, is nu toeristische gids

    De vrede in Noord-Ierland, bezegeld door het Goedevrijdagakkoord in 1998, houdt intussen tegen veel verwachtingen in al bijna 20 jaar stand. De katholieke en protestantse paramilitaire bewegingen leverden hun wapens in, het Britse leger verdween uit de straten. Katholieken en protestanten delen de macht in de regionale regering. De grauwe wijken in Belfast, waar een derde van alle 3.600 dodelijke slachtoffers viel, werden opgeknapt, deels met Europees geld. Elders in Belfast wordt volop gebouwd en gerenoveerd.

    Robert – aka Dinker - McClenaghan bracht als IRA-lid 12 jaar door in de gevangenis, van zijn 18e tot zijn 30e. Hij werd veroordeeld voor "assistentie bij een bomaanslag" zoals hij het zelf beleefd uitdrukt en verboden wapenbezit. Nu werkt hij voor de organisatie Coiste, die ex-IRA-leden aan het werk zet als "toeristische gidsen" in de beruchte wijken bij Falls Road. Ze brengen er een boodschap van verzoening. Een vergelijkbare organisatie doet hetzelfde aan protestantse kant. Allemaal ondersteund door het Europese PEACE-programma.

    Ik ontmoet "Dinker" op zondag aan de poort tussen de twee wijken, terwijl hij een groepje toeristen doorgeeft aan zijn collega van de protestantse Shankill Road. De twee gidsen geven elkaar kort de hand en keren dan terug naar hun eigen kant. Ondanks 20 jaar vrede gaan de poorten die de twee wijken scheiden elke avond om 22 uur dicht. "De mensen zijn het zo gewend", zegt McClenaghan, "het is zoals een veiligheidsdeken, het maakt dat mensen ’s avonds geruster slapen."

    Ook de metershoge muren en afsluitingen tussen de katholieken en protestanten staan nog altijd overeind, en de muurschilderingen die de ‘martelaren’ eren die omkwamen bij hongerstakingen en aanslagen krijgen elk jaar een nieuwe laag verf. Hop on Hop off-bussen rijden erlangs. Waarom zijn de sporen van het conflict na al die jaren niet uitgewist, zoals dat in Berlijn is gebeurd? "Omdat de wortel van het conflict nog altijd aanwezig is", zegt McClenaghan. "De zes county's in het noorden zijn nog altijd bezet door de Britten, zo zien wij dat tenminste. Zolang we samen met Ierland deel uitmaakten van de Europese Unie konden de meeste mensen daarmee leven. Maar door ons nu tegen onze zin uit die Unie te halen, komt een precair evenwicht in gevaar. Het risico dat het conflict hier weer oplaait, is zeer reëel geworden."

    Op het einde van het interview vraag ik hem wat hij denkt over de recente aanslagen in Manchester en Londen. "Dat is een tragedie", zegt hij kort. "Wij hebben ook aanslagen gepleegd in Manchester en Londen met het IRA. Maar voor ons was dat deel van onze vrijheidsstrijd. Ik zie geen politiek doel bij IS, ze moeten hard worden aangepakt. Ik heb mezelf nooit als terrorist beschouwd. Wij waren vrijheidsstrijders."