Meest recent

    Waarom Trump de Cuba-klok terugdraait - Tom Van de Weghe

    In Miami heeft de Amerikaanse president Donald Trump aangekondigd dat hij de toenaderingsovereenkomst met Cuba van zijn voorganger wil schrappen. VRT-journalist Tom Van de Weghe legt uit waarom hij dat doet.
    analyse
    Analyse
    Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

    Tom Van de Weghe heeft in China, Rusland en de VS gewoond en gewerkt. Voor VRT-Nieuws volgt hij de geopolitieke ontwikkelingen op de voet. Volg hem op Twitter via @tomvandeweghe.

    Een echte verrassing is het natuurlijk niet. President Trump voert uit wat kandidaat Trump beloofd heeft. Hij steekt de normalisatie van de relaties tussen Cuba en de Verenigde Staten weer in het vriesvak. Eerst het goede nieuws: het had veel erger kunnen zijn. Trump heeft in principe de macht om álle onderdelen van Obama's akkoord met Cuba terug te draaien, omdat die door zijn voorganger met een presidentieel besluit werden ondertekend.

    Enkele belangrijke pijlers blijven overeind. Trump is bijvoorbeeld niet van plan om de Amerikaanse ambassade in Havana weer te sluiten, en de Cubaanse ambassade weer uit Washington te kegelen. Directe vluchten tussen beide landen blijven gehandhaafd, en cruiseschepen mogen nog steeds aanmeren. Grote zakenakkoorden zoals die van de Starwood-hotelketen of AirBnB om logies aan te bieden blijven ook overeind. En voor wie in de VS graag de beroemde Cubaanse sigaren en rum inslaat : dat blijft mogelijk. Onbeperkt. Zoals Trump zelf doet trouwens met zijn bedrijf.

    Maar voor Amerikanen die nog een privé-tripje planden naar Havana is er minder goed nieuws. Zij worden weer onderworpen aan striktere regels en moeten aansluiten bij educatieve groepsreizen. Individueel toerisme wordt weer verboden. Ook beginnende Amerikaanse ondernemers zullen niet zomaar een bedrijfje kunnen opstarten in Cuba. Trump wil ook niet dat er nog zaken wordt gedaan waarmee de zakken gevuld worden van het Cubaanse leger. Maar laat het Cubaanse leger nu juist grote delen van de economie in handen hebben. Jawel, ook die educatieve groepsreizen.

    Trump kiest met zijn nieuw Cuba-beleid voor het midden. Hij komt deels de haviken tegemoet die alles van Obama van tafel wilden vegen. Iemand zoals voormalig presidentskandidaat Marco Rubio, wiens ouders destijds Cuba zijn ontvlucht en de meest luidruchtige anti-Castro ballingen in Florida vertegenwoordigt. Maar de president heeft ook geluisterd naar zakenlui, mensenrechtenorganisaties én zijn eigen kabinet, die juist zoveel mogelijk van het akkoord wilden bewaren. Alleen overgoot hij alles met een opvallend sausje van Koude Oorlogsretoriek. En die verharde toon kan ook schade aanrichten.

    Huilen van blijdschap

    Toen Obama eind 2014 de dooi aankondigde in de relaties met Cuba, werd er gehuild. Niet van ellende, wel van blijdschap. Van het Vaticaan tot Havana tot Miami. Het besef in het Witte Huis was gegroeid dat 50 jaar sancties tegen het communistische regime niets hadden uitgehaald. Dat de Cubaanse bevolking er het grootste slachtoffer was van geworden. De Castro's zaten immers nog steeds in het zadel. Doe maar lekker gewoon, en het komt allemaal vanzelf goed, dat was de boodschap van Obama.

    De gevolgen van die dooi lieten niet lang op zich wachten. Amerikaans geld overspoelde de Cubaanse economie. Vorig jaar alleen al reisden 600.000 Amerikanen naar het Caraïbische eiland. De helft meer dan een jaar eerder. De Cubaanse economie werd gestimuleerd, lokaal ondernemerschap werd aangemoedigd (kapitalisme!) en het regime zelf kneep een oogje dicht. De ooit zo strakke greep op informatie versoepelde door de steeds bredere internettoegang voor de bevolking.

    Op twee jaar tijd was er dus meer vooruitgang te merken dan na een halve eeuw sancties. Een zucht van verlichting was hoorbaar in héél Latijns-Amerika. Vergeet niet : Cuba was het symbool geworden van hoe die 'imperialistische Amerikanen' de halve wereld dicteerden. Een symbool van verzet. Sinds Obama's Cuba-akkoord was het imago van de VS in Latijns-Amerika weer aan de beterhand.

    Aanvankelijk vond trouwens ook Trump het helemaal geen slecht idee om de relaties met Cuba te verbeteren. "Alleen zou de deal een pak beter kunnen," zei hij in een interview in 2015, vóór hij zijn presidentiële ambities bekend maakte. De man droomde al decennia van een eigen Trump-hotel in Havana. In 2012 stuurde hij ook enkele werknemers naar het eiland om een geschikte locatie te zoeken voor een luxueus golfterrein. Dat hij daarmee het Amerikaanse handelsembargo aan zijn laars lapte en hiervoor juridisch onderzocht werd, is een pittig detail.

    Verkiezingscampagne

    Trump heeft ervoor gekozen om zijn toon tegenover Cuba geleidelijk te radicaliseren. Met uitspraken zoals "We zullen niet langer zwijgen als we met communistische onderdrukking te maken hebben" draait hij de klok nu terug naar de jaren 60. En dat voor een man die lustig broodjes bakt met autoritaire figuren zoals Vladimir Poetin en Xi Jinping, of graag aanschurkt tegen regimes zoals in Saoedi-Arabië, een ramp wat vrouwenrechten betreft. Nu wil hij de Cubaanse leiders dwingen om een einde te maken aan "repressie" en de democratie te omhelzen. Dé hamvraag : vanwaar zijn plotse bezorgdheid over de mensenrechten in Cuba?

    Daarvoor moeten we teruggaan naar de laatste maanden van zijn verkiezingscampagne. Trump loopt volgens de peilingen een nek-aan-race met Hillary Clinton. Niet in de hele VS, wel in de staat Florida, de thuisbasis van veel Cubaanse ballingen. Florida is in de verkiezingsrace om het Witte Huis een cruciale sleutel om de deur van het Witte Huis te openen.

    Trump beseft het electoraal belang van de oudere generaties Cubaanse ballingen in de Sunshine state. Het is op dat ogenblik dat hij zijn standpunt verhardt en begint te pleiten voor méér religieuze en politieke vrijheid voor het Cubaanse volk. Dat gaat erin als zoete broodjes bij zijn kiezers. Enkele weken vóór verkiezingsdag krijgt hij ook de niet onbelangrijke steun van veteranen die nog gevochten hebben in de Varkensbaai, de mislukte poging in 1961 om het Castro-regime omver te werpen.

    De rest is geschiedenis. Trump wint de verkiezingen, mede dankzij Florida en de Cubaanse stem. En de toespraak waarin hij zijn hardere lijn nu bekend maakte gebeurde niet toevallig in een zaal genoemd naar zo'n veteraan. Geen betere plaats om een verkiezingsbelofte waar te maken. Het heeft dus allemaal te maken met interne Amerikaanse politiek.

    Een president van gisteren

    De vraag is alleen of de president hiermee andermaal bewijst dat hij een president van gisteren is, en niet een president van morgen. Eerder deed hij iets gelijkaardigs met de Amerikaanse terugtrekking uit het klimaatakkoord van Parijs. Naar analogie met het heropenen van de oude steenkoolmijnen kiest hij nu voor het heropenen van een ouderwets robbertje Castro-bashing. Terwijl hij wéét dat 50 jaar isolationisme niets heeft uitgehaald. Terwijl hij wéét dat de helft van de Cubaanse migranten in Florida wél voorstander is van het verbeteren van de relaties met hun thuisland. Vooral jongeren zijn pro, de oude krokodillen sterven geleidelijk uit.

    Bovendien vinden drie op de vier Amerikanen dat hun land beter gediend is met genormaliseerde betrekkingen met Cuba. Zelfs bij de Republikeinen in het Congres is er een groeiende meerderheid die vindt dat de horde is genomen en nu vooral aan de toekomst moet gedacht worden wat Cuba betreft. Zelfs het afschaffen van het handelsembargo, dat voor alle duidelijkheid ook onder Obama gehandhaafd werd wegens Republikeins verzet, zou een kwestie van tijd zijn.

    Enkele Republikeinse parlementsleden schreven de president onlangs een brief waarin ze op grond van nationale veiligheid pleiten voor het behoud van de opening naar Cuba. Ze citeren verschillende akkoorden die sinds de dooi werden afgesloten met de Cubanen, ondermeer over de strijd tegen mensenhandel en drugsmokkel. Hun grootste argument? Als Amerika zich weer terugtrekt uit Cuba laten we vrij spel aan Rusland en China om hun economische en politieke invloed op Cuba te verstevigen. Bovendien zou Trump die Cubanen weer munitie geven die tégen democratische hervormingen gekant zijn.

    Eén ding is opnieuw duidelijk geworden: met Trump hebben we een Amerikaanse president die in permanente verkiezingsmodus verkeert. Omdat hij de laatste weken en maanden zwaar onder vuur ligt, kan hij een opsteker zoals dit gebruiken. Dat dit niet alleen ten koste dreigt te gaan van de Cubanen, maar ook van zijn eigen landgenoten is voor hem bijzaak. Zouden Xi en Vladimir het altijd geweten hebben, dat Trump eigenlijk bedoelde dat hij als president ook hún land weer groot zou maken?