Meest recent

    Roetfilters en fraude: vier vragen, vier antwoorden

    De fraude met roetfilters doet u wellicht weer nadenken: wat is zo'n roetfilter alweer, waarvoor dient hij en hoe komt die fraude tot stand? Vier vragen, vier antwoorden.

    Wat is een roetfilter?

    De roetfilter is het belangrijkste wapen om de roet- en fijnstofuitstoot van dieselvoertuigen te verminderen. Hij bevindt zich onder aan de wagen, vooraan in de uitlaat, vlak na het motorblok. Hij is duidelijk te zien als je onder de auto staat: je ziet dan een cilindervormige verdikking van de uitlaatpijp. In die metalen behuizing zit een keramisch element. Dat is een soort poreuze steen. De steen zit vol poriën, fijne buisjes waardoor de uitlaatgassen passeren. Die filteren tot 95% van het fijnstof en het roet uit de uitlaatgassen, waarna die verder en veel beter gereinigd door de uitlaat worden uitgestoten.

    Sinds 2011 kan een nieuwe dieselwagen eigenlijk niet meer zonder een roetfilter. Europa heeft de uitstootnormen voor dieselauto’s toen zo verscherpt dat een diesel zonder een roetfilter de normen gewoon niet meer haalt. Maar heel wat constructeurs hebben daar niet op gewacht en hebben al jaren eerder dieselauto’s met roetfilters op de markt gebracht. Want het roet, of fijnstof is een bijna onzichtbare sluipmoordenaar: het dringt door tot diep in de longen, de bloedbanen en het hart, is kankerverwekkend en een absolute luchtvervuiler. Jaarlijks overlijden er in België 2500 mensen voortijdig door het roet. In heel Europa gaat het om meer dan 450.000 voortijdige overlijdens.

    Na een tijd zit de roetfilter vol met de fijne roetdeeltjes en dreigt hij verstopt te raken. Maar de boordcomputer van de auto registreert dit. Voor de roetfilter zitten namelijk sensoren. Die meten de druk van de uitlaatgassen die naar de roetfilter worden gestuurd. Als die druk te hoog oploopt omdat de uitlaatgassen almaar moeilijker door de verstopte roetfilter raken, sturen de sensoren een alarmsignaal naar de boordcomputer. Die pompt op dat moment extra brandstof naar de roetfilter om een verbranding op gang te brengen, zodat de filter zichzelf eigenlijk schoonbrandt. Dat proces heet ‘regeneratie’. Bij een regeneratie kan de temperatuur oplopen tot 600 °C. Het roet wordt eigenlijk vernietigd, verbrand en tot ultrakleine deeltjes verpulverd. Daarna is de filter opnieuw schoon en kan hij weer een paar tienduizend kilometer mee. De meeste roetfilters halen zo een levensduur van 150.000 tot 200.00 kilometer. Maar om de regeneratie op gang te kunnen brengen, moet een dieselauto een langere afstand met een constante en redelijk hoge snelheid kunnen rijden. Een probleem in ons dichtgeslibd verkeer, waar auto’s meer in de file staan. Roetfilters gaan dan onherroepelijk stuk, wat tot motorschade kan leiden.

    Hoe kan een verstopte roetfilter worden aangepakt?

    De eerste en zuiverste oplossing is de roetfilter gewoon laten vervangen. Maar dat is duur. Erg duur: de kosten variëren van ca. 1500 tot makkelijk 2.000 à 3.000 euro. Voor onze testauto – een middenklasser - kostte de nieuwe roetfilter maar liefst 2.300 euro. Bij een premiummerk kregen we een offerte van 2.500 euro. Maar voor topmodellen kan dat oplopen tot 6.000 euro.

    De tweede oplossing is de roetfilter laten schoonmaken. Veel goedkoper dan de eerste oplossing (300 tot 400 euro) en het werkt echt. Er komen almaar meer onafhankelijke bedrijven bij die die dienst aanbieden. Maar de autoconstructeurs zijn er niet altijd enthousiast over. Ze zaaien twijfel over de efficiëntie van een gereinigde roetfilter. Die zou veel minder zuiveren, en sommige constructeurs laten verstaan dat rijden met een gezuiverde roetfilter garantieproblemen kan opleveren. Dat heeft vermoedelijk te maken met geld: een nieuwe roetfilter laten plaatsen levert de constructeurs veel meer winst op dan dat een extern bedrijf ze gaat oppoetsen. Een roetfilter laten reinigen neemt ook makkelijk een paar dagen in beslag en moet mogelijk meerdere keren gebeuren, waardoor de kostprijs oploopt.

    En dus is er nog een derde, illegale, oplossing: de roetfilter gewoon verwijderen uit de auto. Kostprijs: rond de 500 euro. Een pak goedkoper dan een nieuwe, en daardoor raken nogal wat eigenaars met kapotte roetfilters in de verleiding om toch maar de onwettige weg te kiezen. Sommigen snijden de hele roetfilter, plus behuizing, gewoon uit de auto. Dat lukt voor dieselauto’s van voor 2011, omdat de keuring gewoon niet weet welke automodellen al roetfilters hadden of niet. Vanaf 2011 wordt het moeilijker: elke auto moet dan een roetfilter hebben. En dat kan je bij de meeste modellen op het oog zien: de roetfilter zit in een metalen omhulsel, “een pot”, een opvallende verdikking van de uitlaatbuis. Je kan er niet naast kijken, tenzij de filter beschermd wordt met een afdekplaat onderaan de auto.

    Maar zelfs voor zichtbare roetfilters heeft het illegale circuit een oplossing gevonden. Ze snijden het omhulsel gewoon open, halen de puimstenen filter eruit, lassen het geheel weer dicht en monteren de leeggemaakte roetfilter opnieuw aan de onderkant van de auto. De lasnaad is van onderuit onzichtbaar omdat het omhulsel bovenaan is opengeslepen en dichtgelast. Als hij met de lasnaad naar boven netjes onder de auto wordt bevestigd kan een autokeurder dit niet zien. En ook de boordcomputer geeft geen kik. De sjoemelaars passen de software gewoon aan waardoor de boordcomputer de roetfilter niet meer herkent. Deze illegale praktijk wordt openlijk gepromoot, op talloze websites van de sjoemelende bedrijven en toegejuicht op tal van discussiefora. En dat gebeurt niet alleen in ons land. Ook in Nederland, Groot-Brittannië, Frankrijk, Polen, Duitsland, Spanje, Portugal, Italië, Oostenrijk, Ierland, Hongarije, Bulgarije,… hebben we talloze advertenties van sjoemelende bedrijven teruggevonden.

    Waarom een roetfilter laten weghalen?

    Eerste reden is natuurlijk het geld. Een roetfilter weghalen kost amper 500 euro. Een nieuwe plaatsen loopt al makkelijk op tot 2.000 euro. Een roetfilter reinigen zou een stevige concurrent voor het illegale circuit kunnen zijn omdat de kosten in dezelfde grootte liggen. Maar een reiniging stuit op nogal wat scepsis van de constructeurs, moet mogelijk verschillende keren gebeuren (waardoor het meteen dubbel zo duur wordt als het weghalen) en kost meer tijd. Bovendien schermen garages die roetfilters verwijderen nog met andere voordelen.

    Zo zou een auto zonder een roetfilter vinniger rijden. In technische termen: “het koppel verbetert”. Dat hebben we inderdaad aan den lijve ondervonden met de auto die we gebruikten voor onze reportage. Na het weghalen van de roetfilter schakelde hij opvallend vlotter. Erg verleidelijk voor autobezitters die gefocust zijn op prestaties.

    Ook zouden de auto’s minder verbruiken omdat er geen extra brandstof nodig is om de roetfilters zich te laten schoonbranden/regenereren. We denken dat het minderverbruik zeer beperkt is, aangezien een goed werkende roetfilter zich niet om de haverklap moet schoonbranden en hebben ook niet direct een lager brandstofverbruik opgemerkt bij onze “testauto”. Verder beweren garages die de roetfilters weghalen dat de auto’s ook minder op onderhoud moeten en bedrijfszekerder zijn omdat de motoren zichzelf minder “vervuilen”. Maar dat de praktijk illegaal is, zeggen ze er meestal niet bij. En ook niet dat je auto in beslag genomen kan worden. Of dat je ervoor beboet kan worden. Alleen weten we niet wat die boetes inhouden, omdat onze overheden helemaal niet thuis geven.

    In hoeveel dieselauto’s is dit gebeurd?

    In de 18 Europese landen die we hebben kunnen onderzoeken, worden illegaal roetfilters verwijderd. Daar was geen enkele uitzondering bij. Ook in landen met stevige overheden én performante keuringscentra. Sommige overheden (onder meer de Belgische, Vlaamse, Brusselse en Waalse) zijn zich niet bewust van het probleem. Anderen weten het wel, maar staan machteloos tegenover het illegale circuit, omdat de keuringen overal tekortschieten. We kunnen ervan uitgaan dat het probleem zich voordoet in de hele EU.

    We hebben maar één land gevonden waarbij de overheid het misbruik in kaart gebracht heeft: Nederland. De Nederlandse overheid liet het gerenommeerde onderzoeksinstituut TNO in 2015 het misbruik onderzoeken. Dat concludeerde dat minimaal 6% van de Nederlandse dieselauto’s en lichte bestelwagens rondrijdt met roetfilters die zijn weggehaald of compleet stuk zijn. De Nederlandse media gewagen van 100.000 gemanipuleerde voertuigen. We nemen een voorzichtiger benadering en komen tot 38.000 personenauto’s waaruit de roetfilter is verdwenen. Ook in Duitsland circuleren er cijfers. Daar zou bij maar liefst 10% van de taxi’s de roetfilter zijn weggehaald. Die taxi’s moeten dikwijls te korte ritten afleggen, waardoor de roetfilters makkelijker stuk gaan.

    Weghalen is dan de simpelste en goedkoopste oplossing. Voor het hele land zijn geen cijfers bekend. Maar in Duitsland rijden minstens 4,5 miljoen dieselauto’s met een roetfilter rond. Als we er voorzichtig van uitgaan dat 4% van de diesels gemanipuleerd zou zijn (dus een derde minder dan in Nederland), spreken we over zowat 190.000 illegale auto’s. Het probleem is ook opgedoken in Groot-Brittannië. Volgens The Guardian neemt het nog toe en zouden er mogelijk honderdduizenden voertuigen bij betrokken zijn. Bij onze berekeningen stranden we op 152.000 auto’s.

    Ook in Spanje zijn de overheden wakker geschoten: de inspectie zou nu scherper gaan controleren omdat de praktijk er een echte plaag dreigt te worden. Cijfers zijn er ook hier niet. Maar als we ook hier 4% nemen, dan komen ca. 90.000 auto’s in het vizier. In Frankrijk, dat sinds decennia heeft ingezet op diesel, raken we met eenzelfde voorzichtige schatting op maar liefst 280.000 auto’s. De Franse media spreken van “een nationale sport”.

    In Oostenrijk zijn recent 50 garages ontdekt die de illegale praktijk uitvoeren. De media hebben het er over een regelrecht schandaal. In Hongarije blijkt het een wijdverspreide praktijk, net als in Polen en Bulgarije. Waar de keuring overigens helemaal niet thuis geeft: die is corrupt en laat zich makkelijk omkopen. Ook de Scandinavische landen ontsnappen niet aan het misbruik. Overal duiken berichten en advertenties op van bedrijven die illegaal roetfilters weghalen.

    En België? Onze overheden zijn tot nog toe blind gebleven voor het probleem. Hoewel er bij ons dus een pak diesels meer rondrijden dan in Nederland. En er ook stevig gesjoemeld wordt. Gewoon even googelen op het internet en de advertenties van sjoemelende tuners springen je tegemoet. Ze pakken zelfs trots uit met het argument dat hun klanten nog nooit betrapt zijn door onze keuring.

    Een belronde naar een aantal tuners leert ons dat de praktijk wijdverspreid is: de meesten krijgen meerdere klanten per week over de vloer, eentje spreekt zelfs van 3 à 4 per dag. Een andere heeft het over honderden klanten die hij al van hun roetfilter heeft afgeholpen.

    Onze voorzichtige raming (4% van de diesels betrokken, dus een derde minder sjoemelaars dan in Nederland en de lichte bestelwagens niet meegerekend) doet ons stranden op zowat 54.000 auto’s. Dan houden we er rekening mee dat er in ons land heel wat leasingwagens rondrijden, die vermoedelijk niet zijn gemanipuleerd. Wanneer we deze cijfers voorleggen aan experten, zeggen ze niet verwonderd te zijn. Volgens sommigen zouden het zelfs 140.000 auto’s kunnen zijn. De praktijk is immers al jaren aan de gang en er komen almaar meer auto’s met roetfilters bij. Roetfilters die dus stuk kunnen gaan. En met de enorme prijzenverschillen is weghalen een heel verleidelijke optie.

    Als we heel de Europese Unie bekijken en ervan uitgaan dat bij 4% van alle dieselauto’s die zeker een roetfilter hebben, de filter illegaal is weggehaald, komen we makkelijk aan 1 miljoen gemanipuleerde personenwagens. Een schatting die onze keuring niet tegenspreekt:

    Dit lijkt dus een tweede dieselgate. Maar deze dieselgate is niet opgezet door de constructeurs, maar wel door ons –de klanten, de auto-eigenaars- die meer geven om hun portemonnee dan om de gezondheid van hun medemensen (en van henzelf).