Meest recent

    Dynastieën blijven Indisch subcontinent regeren, ook in moderne tijden

    De afzetting van de Pakistaanse premier Nawaz Sharif door het Hooggerechthof doorkruist de min of meer geplande opvolging door zijn dochter Maryam Sharif. Het is nu zijn jongere broer Shahbaz Sharif die uiteindelijk de nieuwe premier wordt. Pakistan is geen uitzondering, want onofficiële dynastieën regeren ook de republieken in India, Bangladesh en Sri Lanka.
    AP2009

    Het Hooggerechtshof in Pakistan heeft enkel premier Nawaz Sharif de laan uitgestuurd, niet zijn regering en ook niet het door zijn partij PML-N gedomineerde parlement. En dus kan na een kort intermezzo onder een loyale partijsoldaat het stuur van de staat in handen komen van Shahbaz Sharif, de jongere broer van de afgezette premier.

    Nu werd algemeen aangenomen dat de 71-jarige Nawaz Sharif de teugels van zijn partij en van Pakistan zou doorgeven aan zijn dochter Maryam Sharif, maar ook die raakte verstrikt in het schandaal rond de "Panama Papers". Dus gaat nu het premierskroontje naar de jongere broer van de premier, maar schrijf Maryam nog niet af. 

    De PML-N wordt dan ook al decennialang gedomineerd door de familie van haar kopman Nawaz Sharif. Dat is een erg rijke familie met belangen in de Golfstaten en ze is regionaal sterk ingeplant in Punjab, de meest bevolkte provincie van Pakistan. Loyauteit aan die partij is logisch, want ze heeft er een uitgebreid netwerk van cliëntelisme en dat van hoog tot laag in de maatschappij.

    Hetzelfde kan overigens gezegd worden van de traditionele tegenpool: de Pakistaanse Volkspartij (PPP) van de rivaliserende familie Bhutto. Die familie van rijke grondbezitters heeft haar machtsbasis in Sindh, de tweede provincie van Pakistan en speelt traditioneel haasje-over om de macht met de Sharifs.

    Vader Zulfikar Ali Bhutto was premier in de jaren 70 tot hij afgezet en opgehangen werd door dictator Zia ul-Haqq. Dochter Benazir Bhutto (foto in tekst) was na de terugkeer van de democratie meestal premier als Nawaz Sharif het niet was, met uitzondering van de periode onder de militaire leider Pervez Musharraf. Sinds de charismatische Benazir Bhutto in 2007 vermoord werd bij een bomaanslag, ligt die partij in de touwen. Haar weduwnaar Asif Zardari kon als president (2008-2013) niet echt overtuigen en hun nog jonge zoon Bilawal Bhutto Zardari zou de toekomst van de clan en de PPP moeten worden, misschien ook van Pakistan.

    India: van Nehru naar Gandhi

    Eenzelfde "family story" domineerde decennialang buurland India. Jawharlal Nehru leidde dat land in 1947 naar de onafhankelijkheid en regeerde het tot zijn dood in 1964. Na een korte overgang nam dochter Indira Gandhi het premierschap over, dat ze met korte onderbrekingen zou waarnemen tot zij in 1984 vermoord werd door haar lijfwachten.

    Voor alle duidelijkheid: de heersersfamilie Gandhi heeft niets te maken met de bekende onafhankelijkheidsstrijder Mohandas Karamchand "Mahatma" Gandhi. Indira Gandhi (foto in tekst) nam gewoon de naam van haar echtgenoot Feroze Gandhi over, erg handig in de Indiase politiek.

    Een vrouw aan de macht in het patriarchale India? Geen probleem, want Indira zette als "de dochter van" de stamboom voort als leidster van India, van de Congrespartij van Nehru die nog altijd gedomineerd wordt door de Nehru-Gandhi-familie. Na haar dood werd ze opgevolgd door haar zoon Rajiv Gandhi, die in 1991 vermoord werd. De familie wordt nu geleid door Sonia Gandhi, de Italiaanse echtgenote van Rajiv, die daarom geen premier kan worden. Wel bereidt ze haar zoon Rahul voor op een politieke carrière.

    Voorlopig lijkt een nieuwe premier Gandhi nog veraf. De macht in India ligt intussen al een tijdje bij de hindoepartij BJP, maar de jonge Rahul Gandhi heeft nog tijd.

    Vrouwen strijden om de macht in Bangladesh

    In buurland Bangladesh, in 1971 afgescheurd van Pakistan, vechten twee dynastieën om de macht, elk geleid door een vrouw. Samen kwamen die twee op tegen de militaire dictatuur, maar sinds de terugkeer van de democratie stoten ze elkaar met de regelmaat van een klok van de macht. 

    Op dit ogenblik ligt de regeringsbal in het kamp van premier Sheikh Hasina Rahman (foto in tekst), de dochter van Mujibur Rahman, die het land in de jaren 70 na een bloedige burgeroorlog naar de onafhankelijkheid leidde, maar nadien vermoord werd. Hasina is premier, maar ook de voorzitster van haar partij, de Awami Liga, en hoofd van de familie.

    Haar rivale om de macht is Khalida Zia, de weduwe van de vermoorde dictator Ziaur Rahman. Zij zet de clan van haar echtgenoot voort via de iets meer als rechts beschouwde Bangladesh National Party (BNP), die nu in de oppositie zit.

    Moeder en dochter regeerden Sri Lanka

    Een gelijkaardig verhaal is er in het eiland Ceylon, sinds 1948 onafhankelijk en dat we nu kennen als Sri Lanka, ten zuiden van India.

    Dat land werd onafhankelijk onder de linkse premier Solomon Bandaranaike, oorspronkelijk christen zoals zijn naam doet vermoeden, maar die nadien overging tot het boeddhisme, de overheersende godsdienst op het eiland. Bandaranaike kwam uit een aristocratische familie en was premier tot hij in 1959 vermoord werd.

    Hij werd niet opgevolgd door zijn dochter, maar wel door zijn vrouw Sirimavo Bandaranaike die een jaar later verkozen werd tot premier. Haar dochter Chandrika Kumaratunga (foto in tekst met Khalida Zia uit Bangladesh) was tussen 1994 en 2005 presidente van Sri Lanka. Een tijd lang regeerden moeder en dochter overigens samen, de eerste als premier, de tweede als presidente. 

    Geen "glazen plafond" voor Indische vrouwen?

    Twee dingen vallen daarbij op: zo zetten ook in de moderne republieken grote en machtige families de oude dynastieke tradities van keizers, rajahs en sultans in Indië voort. Anderzijds spelen vrouwen daarbij een grotere rol: Benazir Bhutto, Indira Gandhi, Khalida Zia, Sheikh Hasina en Sirimavo Bandaranaike en haar dochter Chandrika Kumaratunga. Het is opvallend dat er zo veel vrouwen aan de macht zijn in wat toch erg patriarchale maatschappijen zijn in Zuid-Azië, of ze nu moslim, of hindoe of boeddhistisch zijn. 

    Toch kwamen die vrouwen enkel naar boven omdat ze "de dochter of weduwe" van sterke leiders waren, ze de familieclan en naam moesten uitdragen, wat belangrijker werd geacht dan geslacht. Het waren meestal sterke vrouwen met leiderschapscapaciteiten en dat was ook wel nodig om zich te handhaven.

    Geen enkele van die vrouwelijke machthebbers is op basis van eigen verdiensten naar de top doorgestoten en ook daar blijft de traditie dus erg sterk. Ter vergelijking: dat geldt ook voor de huidige topvrouw in buurland Myanmar (Birma), Aung San Suu Kyi. Zij is de voortzetting van haar vader Aung San die het land in de jaren 40 naar de onafhankelijkheid leidde, al heeft hij die zelf niet meegemaakt. 

    En nu hoort Thailand weliswaar niet tot het vroegere Brits-Indië, maar heeft het wel veel Indische culturele invloeden ondergaan. Dat kan dan weer verklaren waarom de afgezette premier Yingluck Shinawatra de beweging en familie van haar oudere broer Thaksin Shinawatra -eerder ook al afgezet door het leger- "erfde".

    Meer lezen?

    • Tariq Ali, "The Nehrus and the Gandhis, An Indian Dynasty"
    • Inder Malhotra, "Dynasties of India and Beyond"