Meest recent

    Public Domain

    Winnen in Afghanistan, hoe doe je dat?

    VS-president Donald Trump heeft dus een strategie voor hoe hij de oorlog in Afghanistan wil voeren. Het is interessant om dat in historisch perspectief te plaatsen, om de kansen op succes in te schatten.

    In een reactie verwijzen de islamistische talibanrebellen naar de geschiedenis, die zou aantonen dat tal van grote wereldrijken hun tanden hebben stukgebeten op Afghanistan en dat een oorlog voor buitenstaanders daar niet te winnen is.

    Toch is dat een mythe. Zowel de Perzische Achaemeniden (u kent Darius nog), de troepen van Alexander de Grote, de Griekse Seleuciden en de Mongoolse leiders Genghis Khan en Timoer Lenk konden Afghanistan in hun tijd wel degelijk veroveren en inlijven. Meer nog: het Grieks-Afghaanse rijk Gandhara was in de tweede eeuw voor Christus een bloeiend centrum van het boeddhisme op de Zijderoute.

    In de 19e eeuw verloren de Britten twee keer een oorlog in Afghanistan, maar in een derde oorlog kregen ze de koppige Afghanen toch tegen de mat, mede door moderne wapens en een grotere vuurkracht. Hoe dan ook is niemand onoverwinnelijk, ook de Afghanen niet.

    AFP or licensors

    Hoe de Russen bijna de oorlog wonnen

    Een recentere invasie was die van de Sovjet-Unie in 1979, in een poging om het wankele communistische regime in Kaboel aan de macht te houden en binnen de invloedssfeer van Moskou te houden. De Sovjettroepen slaagden er echter tien jaar lang niet in om de "moedjahedien" (jihadstrijders) uit te schakelen, vooral dan omdat die massaal bewapend werden door het Westen, Pakistan en Saudi-Arabië.

    Toen de Sovjets in 1988 vertrokken, verwachtte iedereen dat het marxistische regime van president Najibullah snel in elkaar zou storten, maar dat gebeurde niet. De moedjahedien liepen zich te pletter op het Afghaanse leger, dat veel beter dan verwacht standhield dankzij de levering van Sovjetwapens.

    Najibullah kon het "nuttige Afghanistan" blijven controleren, de grote steden en de strategische wegen ertussenin. De bergen en woestijnen liet hij over aan de moedjahediengroepen, die ook onderling vochten.

    Na de Koude Oorlog besloten de Amerikanen en Russen hun "koloniale" conflicten (Angola, Mozambique, etc.) te beëindigen en kwamen ze overeen om de steun aan de partijen in Afghanistan ook af te bouwen. Zonder Sovjetsteun stortte het regime van Najibullah begin '92 in elkaar, toen Saudi-Arabië, de Golfstaten en Pakistan de moedjahedien en nadien de taliban bleven bewapenen. Het gevolg kent u: de extremistische moslimgroep van de taliban nam de macht over en bood onderdak aan het terreurnetwerk Al Qaeda.

    Wat is een realistische strategie?

    Na de terreuraanslagen in de VS in 2001 vielen de Amerikanen Afghanistan binnen. Ze steunden er de "Noordelijke Alliantie" -een coalitie van moedjahedien van minderheden (Tadzjieken, Oezbeken en sjiitische Hazara)- geharde tegenstanders van de taliban. Die laatste groep steunt vooral op de Pashtun-meerderheid in Afghanistan, die vooral in het zuiden van het land leeft.

    De VS en de NAVO brachten er een nieuwe Afghaanse regering onder Hamid Karzai aan de macht. Toen VS-president Barack Obama eind 2014 het grootste deel van zijn troepen terugtrok, liet hij de strijd over aan het Afghaanse leger en bevriende milities. De westerse troepen kunnen niet eeuwig blijven vechten in Afghanistan en de oorlog op het terrein zal dus gewonnen moeten worden door de Afghanen zelf. Welke Afghanen dat zijn, daarover kan het Westen beslissen door economische, militaire en diplomatieke steun aan het Afghaanse regime en door luchtsteun.   

    Cruciaal daarbij is het evenwicht tussen de religieuze en etnische groepen die Afghanistan rijk is en die elkaar al eeuwenlang wantrouwen. Ook buitenlandse machten moeten een rol spelen. In de eerste plaats buurland Pakistan, dat eigen belangen heeft in Afghanistan en die zijn niet noodzakelijk die van de VS. Ook kan president Trump zijn invloed gebruiken om Saudi-Arabië en andere Golfstaten, waar hij toch zulke goede relaties mee heeft, tot matiging in Afghanistan aan te zetten. De Saudi's en Qatar zouden delen van de taliban ertoe kunnen overhalen om een deal te sluiten met de Afghaanse regering. Dat is onlangs gelukt met de fundamentalistische krijgsheer Gulbuddin Hekmatyar. Het hoofddoel daarbij is simpel: verhinderen dat Afghanistan opnieuw een basis wordt voor Al Qaeda of andere terreurgroepen.