Meest recent

    PA Wire/PA Images

    Europa staat voor najaar vol uitdagingen, maar van doemdenken is geen sprake

    De Europese regeringsleiders staan voor heel wat uitdagingen in het najaar. Zo moet er onder meer gepraat worden over de richting die de EU uit moet en is het een cruciale periode voor de brexit-onderhandelingen. Toch is er van doemdenken niet veel te merken. Rob Heirbaut blikt vooruit. 

    analyse
    Rob Heirbaut
    Rob Heirbaut is VRT NWS-journalist, gespecialiseerd in de EU.

    De zomervakantie is voorbij, ook voor de Europese regeringsleiders. Ze moeten niet alleen in eigen land opnieuw aan de slag. Ook op Europees niveau ligt er werk op de plank. Er is een groot verschil met vorig jaar. Toen, na het brexit-referendum, leek het einde van de Europese Unie volgens sommigen in zicht. Van dat doemdenken is niet veel meer te merken.  

    Gesprekken over richting die EU uit moet

    Het was de verkiezing van de Emmanuel Macron tot Franse president (en de nederlaag van Marine Le Pen) die voor meer optimisme over de toekomst van de Europese Unie zorgde.  Macron probeert zich duidelijk te profileren als een van de Europese gangmakers. Vandaag ontvangt hij in Parijs de Duitse Bondskanselier Merkel, de Italiaanse premier Gentilioni en de Spaanse premier Rajoy, voor gesprekken over de richting die de Europese Unie uit moet. De dag erna praat hij in Luxemburg met de Luxemburgse premier Bettel en onze premier Charles Michel (opvallende afwezige: de Nederlandse  premier Rutte, anders was de Benelux compleet).   

    AFP or licensors

    De discussie over de toekomst van de EU zal het hele najaar gevoerd worden. In het voorjaar publiceerde de Europese Commissie een aantal reflectienota’s over verschillende onderwerpen. Het is de bedoeling dat de 27 EU-landen het in december eens geraken over een gemeenschappelijke toekomstvisie. Moet de eurozone een eigen budget krijgen of niet?  Moet er een Europese minister van Financiën komen? Moet de  Europese Unie zich alleen nog met kerntaken bezighouden en de rest aan de lidstaten overlaten? En hoeveel macht gaat er naar de Europese instellingen in Brussel, en hoeveel blijft er bij de regeringen en parlementen in de lidstaten? En hoeveel geld moet de Europese Unie hebben om haar doelstellingen te realiseren? 

    Ontmoeting met eerste ministers van Libië, Tsjaad en Niger

    Voor Macron, Merkel, Gentilioni en Rajoy hierover praten, zullen ze eerst een ontmoeting hebben met de eerste ministers van Libië, Tsjaad en Niger over migratie. Afgelopen zomer daalde het aantal migranten en vluchtelingen dat vanuit Libië de oversteek waagde naar Italië fors. De Italiaanse regering stuurde hulp naar de Libische kustwacht en legde een gedragscode op aan organisaties die mensenlevens proberen te redden op de Middellandse Zee. Er is ook sprake van Libische milities die hard optreden tegen migranten en mensensmokkelaars. Wellicht is het een combinatie van die factoren die voor een vermindering van de migratie vanuit Libië zorgde. De Europese Unie probeert de zuidelijke buurlanden van Libië (zoals Niger en Tsjaad) in te schakelen om de migratiestroom onder controle te krijgen. Er zijn aanwijzingen dat die aanpak ervoor zorgt dat de smokkelroutes naar Spanje nu opnieuw meer gebruikt worden. Ook al is de toestand minder acuut dan in 2015, toch zal het migratiethema sowieso hoog op de Europese agenda blijven. 

    AP

    Een plan om een permanent spreidingsmechanisme in te voeren voor vluchtelingen blijft verdeeldheid veroorzaken. Landen uit Centraal- en Oost-Europa willen daar niet van weten. De Europese Commissie begon een juridische procedure tegen Polen, Hongarije en Tsjechië omdat die blijven weigeren het eerste tijdelijke spreidingsplan van 2015 uit te voeren en vluchtelingen op te nemen. 

    Kloof tussen Oost- en West-Europa

    Een gelijkaardige kloof West-Oost leek er ook te zijn over de herziening van de detacheringsrichtlijn. In juni verzetten de ministers van landen uit Centraal- en Oost-Europa zich nog tegen een verscherping van de regels, die ervoor moet zorgen dat werknemers van buitenlandse bedrijven bij ons hetzelfde loon krijgen als werknemers van Belgische bedrijven. Bijna was er een compromis, maar de nieuwe Franse regering stelde in juni plots nog bijkomende eisen. 

    Vorige week slaagde de Franse president Macron er klaarblijkelijk in om een wig te drijven in het Centraal- en Oost-Europese kamp. Hij praatte met de premiers van Tsjechië, Slovakije, Roemenië en Bulgarije, en die waren na afloop wat milder gestemd over de herziening. Het is niet duidelijk welke toezeggingen Macron deed om hen zover te krijgen. Polen en Hongarije liet Macron bewust links liggen, een signaal dat hij het compleet oneens is met de rechts-conservatieve regeringen die daar aan de macht zijn, en dat hij hen zoveel mogelijk wil isoleren in de Europese Unie. De Poolse premier Szydlo noemde Macron arrogant, zei dat hij zich beter met de problemen in  zijn eigen land zou bezighouden, en dat hij als nieuweling nog veel te leren heeft.  

    Niet alleen Macron, maar ook de Europese Commissie schoot afgelopen zomer met scherp op Polen. Het parlement in Warschau keurde een voorstel van de Poolse regering goed, dat de minister van Justitie de macht geeft om zelf te beslissen of het mandaat van een rechter verlengd wordt of niet. Volgens de Europese Commissie is dat een bedreiging van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. De Europese Commissie heeft Polen ook al op andere vlakken op de vingers getikt, en vindt dat Polen de regels en principes van de rechtsstaat schendt. De Poolse regering lijkt niet van plan in te binden. De vraag is of de Europese Commissie het de komende weken zal aandurven om de “nucleaire” procedure van artikel 7 van het Europees Verdrag op te starten, die ertoe kan leiden dat Polen stemrecht verliest in de Europese ministerraden. 

    De Europese Commissie van Juncker is nu halfweg haar mandaat. Bij zijn aantreden zei Commissievoorzitter Juncker dat dit de Commissie van de laatste kans was voor de Europese Unie. Door de migratiecrisis en de brexit zag het er een tijd niet goed uit voor de EU. Wellicht zal Juncker in zijn State of the European Union op 13 september in Straatsburg een positiever beeld proberen te schetsen van de EU. Verwacht wordt ook dat hij een voorstel zal presenteren om Chinese overnames van Europese strategische bedrijven beter te controleren, iets waar Frankrijk, Duitsland en Italië op aandringen.

    Cruciale periode voor de brexit-onderhandelingen

    Het najaar wordt ook een cruciale periode voor de brexit-onderhandelingen. Tot nu toe zijn die niet veel opgeschoten. Europese onderhandelaars weten nog altijd niet of de Britten bereid zijn om de “brexit-rekening” te betalen. Concrete voorstellen hierover zijn er vanuit Londen nog niet gekomen, alleen een paar mondelinge toezeggingen. De Britten willen liever al beginnen te onderhandelen over de toekomstige handelsrelatie, maar dat wil de EU dan weer niet, zolang er geen afspraken gemaakt zijn over een “ordelijke echtscheiding”. Binnen de Conservatieve partij in het Verenigd Koninkrijk is er bovendien nog veel discussie over wélke brexit het moet worden, zodat er vanuit Londen alleen vage teksten naar Brussel gestuurd worden. “We missen vooral inhoud, niet zozeer tijd”, zei een hooggeplaatste Europese bron vorige vrijdag.

    De derde onderhandelingsronde, die van 28 tot 31 augustus plaatsvindt in Brussel, zal niet voor een grote doorbraak zorgen. Een andere Europese bron gaat ervan uit dat er voor het partijcongres van de Britse Conservatieven (1 tot 4 oktober) weinig concrete antwoorden uit Londen gaan komen.  De kans is klein dat de Europese regeringsleiders al op hun top in oktober zullen kunnen vaststellen dat er voldoende vooruitgang gemaakt is in de scheidingsgesprekken, om over te gaan naar de tweede fase, de gesprekken over de toekomstige handelsrelatie.  En zo wordt de tijd om over de toekomst te praten steeds korter.  Tegen oktober 2018 zou er een akkoord moeten zijn, opdat er op 29 maart 2019 een ordentelijke brexit kan zijn. Anders dreigt een chaotisch vertrek van de Britten.

    Merkel machtigste vrouw van de EU

    Sommige Britse politici hopen dat Duitsland zich na de parlementsverkiezingen van 24 september wat milder zal opstellen inzake de brexit. IJdele hoop wellicht. De overheersende visie in Duitsland is dat de Britten een prijs zullen moeten betalen voor de brexit: het is onmogelijk om uit de EU, de eenheidsmarkt en de douane-unie te willen stappen, zonder dat dit gevolgen heeft.

    Een ding lijkt vast te staan. Angela Merkel zal de machtigste vrouw van de Europese Unie blijven. Tenzij er nog een grote verrassing gebeurt, wint zij de Duitse verkiezingen. Wie haar coalitiepartner wordt, dat is nog het enige vraagteken. Merkel liet al meerdere keren verstaan dat Europa zijn lot in eigen handen heeft, nu de Verenigde Staten met president Trump een andere koers varen en voor “America first” kiezen.  Dit najaar wordt misschien duidelijk in welke richting ze de EU wil sturen, en in hoeverre ze bereid is om de ideeën van Macron over te nemen. 

    afp or licensors