Meest recent

    100 jaar geleden: Duitsers veroveren Riga

    In deze reeks brengen we grote en kleine verhalen uit de Eerste Wereldoorlog, deze week honderd jaar geleden. De Duitsers veroveren Riga, het Russisch leger lijkt in elkaar te stuiken, nachtelijke luchtaanvallen boven Engeland, politie-operatie in de VS tegen anti-oorlogsvakbond, ...

    De Baltische havenstad Riga is in Duitse handen.

    Nadat de Duitsers eind augustus het offensief in het Baltisch gebied hadden hervat, evacueerden de Russen hun stellingen aan de Dvina (Daugava in het Lets of Düna in het Duits), de stroom waar Riga aan ligt.  Op 1 september wisten Duitse troepen met zelfgemaakte bruggen de rivier over te steken.

    De Russen ontruimden de dag daarop Riga. Ook de Russische burgerlijke autoriteiten, banken en voornaamste bedrijven zijn geëvacueerd. Nog een dag later wapperde de Duitse vlag over de stad. 

    Paniek bij burgers en militairen in Riga als het Duitse leger de stad bombardeert ( tekening uit The Graphic, november 1917)

    Op 5 september capituleerde het fort aan de monding van de Dvina, zodat de Duitse legers de Oostzee bereikten.

    In de Geallieerde landen wordt met ontzetting gereageerd op de val van Riga. Vorig jaar nog is er zes maanden aan een stuk om de stad gevochten, nu lijken de Russen ze zonder slag of stoot te hebben prijsgegeven.

    Sommige Geallieerde kranten vragen zich af of de Russen nog wel
    kunnen of willen vechten.

    Duitse troepen trekken Riga binnen en kaart van het Oostfront , uit het Duitse propagandablad 'Welt im Bild', 27 september 1917

    Ongetwijfeld is het de zwaarste militaire tegenslag voor Rusland sinds de revolutie in maart een einde maakte aan het tsarenregime. Riga is na Petrograd de belangrijkste havenstad van Rusland. De verovering geeft de Duitsers een enorm voordeel.

    De Duitse pers jubelt over de zoveelste belangrijke stad die in Duitse handen valt (na Brussel, Antwerpen, Rijsel, Warschau, Boekarest… ). Ze herinnert eraan dat Riga een oude Hanzestad is die door Duitse kolonisten werd gesticht en dat een groot deel van de bevolking Duits spreekt. Voor de Duitse kranten in het duidelijk dat Riga dan ook voorgoed Duits is geworden ! 

    © IWM (Q 70271)

    Enkele dagen na de inname van Riga bezoekt de Duitse keizer de stad en schouwt er zijn troepen

    © IWM (Q 23687)

    Bij de Duitse opmars gesneuvelde Russische soldaten

    Duitse propagandafilm over de inname van Riga

    Nachtelijke luchtaanvallen op Engeland

    Duitse Gotha-bommenwerpers hebben voor het eerst een
    nachtelijke luchtaanval uitgevoerd.

    Op 3 september vlogen vijf van die vliegtuigen naar Chatham en
    Sheerness in Kent, waar zich belangrijke installaties van de Royal Navy
    bevinden.

    Twee bommen vielen op de enorme Drill Hall van de marine, waar zo’n 900 rekruten overnachten. De gevolgen waren verschrikkelijk.  Het marinepersoneel moest bijna een volledige dag in het puin naar slachtoffers zoeken. Ze vonden meermaals lijken zonder arm of been, soms zonder hoofd.

    Sommige ervaren zeelieden zeiden dat ze liever weer een zeeslag als bij Jutland wilden meemaken dan zo’n luchtaanval. 

    Buiten en binnenbeeld van de Royal Navy Barracks in Chatham

    Men schat dat er zowat 90 rekruten in hun hangmatten zijn gedood en meer dan 40 zeer zwaar gewonden werden weggevoerd, van wie de meesten later zijn overleden.

    De volgende nacht voerden de Gotha’s een nachtelijke raid op Londen en omgeving. Zes bereikten de hoofdstad. Er vielen 19 doden.

    De Duitsers zijn blijkbaar van tactiek veranderd. Door ’s nachts aan te vallen, maken ze het de Britten moeilijk om te reageren. Luchtafweer noch jachtvliegtuigen schoten de eerste nacht in actie. Bovendien was Chatham helemaal verlicht, wat het de bommenwerpers erg gemakkelijk maakte.

    Bemanning van een Gotha-bommenwerper maakt zich klaar om op te stijgen, tekening van een bommenwerper in actie

    Bij de raid op Londen zijn wel enkele Britse jachtvliegtuigen opgestegen, maar ze konden niets doen. Op de terugweg zou wel een Gotha door een Brits kanon zijn neergeschoten.

     Ook op 4 september heeft een Duitse onderzeeër de Noord-Engelse havenstad Scarborough onder vuur genomen. In een kwartier vuurde de U-boot een dertigtal granaten af, zowel op de wal als op naburige schepen, alvorens te verdwijnen. Drie mensen werden gedood, waaronder een vrouw.

    Twee dagen eerder hadden Britse marinevaartuigen een aanval uitgevoerd op de dokken voor U-boten in Brugge.

    Begrafenis in Gillingham van enkele slachtoffers van de raid op de Navy Barracks (IWM, Q 54046)

    Franse minister van Binnenlandse Zaken stapt op

    De Franse minister van Binnenlandse Zaken Louis Malvy heeft ontslag genomen.

    Malvy, die tot de centrum-linkse radicale partij behoort, was al sinds het begin van de oorlog minister van Binnenlandse Zaken. Hij was zo ook verantwoordelijk voor de censuur en controle op de pers.

    De oorzaak van zijn val is de affaire rond de zeer linkse, satirische krant ‘Le Bonnet Rouge’. Dit blad wordt geleid door de voormalige anarchist Miguel Almereyda en schreef regelmatig tegen de oorlog. 

    Louis Malvy, rechts, naast president Poincaré, tijdens een bezoek aan Noyon in maart 1917 (Albums Valois, BDIC)

    In mei werd een medewerker van ‘Le Bonnet Rouge’ aan de Frans-Zwitserse grens betrapt met een cheque van een Duitse bankier op zak.

    De extreemrechtse krant ‘L’Action française’ beweert dat ‘Le Bonnet Rouge’ behoort tot een door Duitsland gefinancierd netwerk, waar ook Malvy deel van zou uitmaken.

    Oud-premier Georges Clemenceau ging in een toespraak in de Senaat niet zover, maar hij beschuldigde de minister ervan Almereyda de hand boven het hoofd te hebben gehouden.  Clemenceau voert hevig campagne tegen elke
    vorm van defaitisme en is ook een vijand van Malvy, die in het begin van de oorlog zijn krant deed verbieden. 

    Miguel Almereyda en een voorpagina van Le Bonnet Rouge uit 1914 (BnF, Gallica)

    In augustus werd Almereyda gearresteerd. Tien dagen later vond men hem opgehangen in zijn cel. Of het echt om zelfmoord ging , wordt betwist.

    Na nieuwe onthullingen in de pers dat Malvy Almereyda persoonlijk kende, werd zijn situatie onhoudbaar.

    Malvy’s ontslag brengt de regering-Ribot in zware moeilijkheden. Die werd al verweten niet krachtdadig genoeg op te treden. 

    Volgens 'L'Action Française' is 'Le Bonnet Rouge' een krant van misdadigers (Bnf, Gallica)

    Het ontslag vindt plaats in een sfeer van verdachtmakingen.

    Velen zien achter de recente golf van stakingen en muiterijen in Frankrijk de hand van Duitsland. Intussen zijn meerdere verdachte personen gearresteerd en veroordeeld wegens spionage, zoals de Nederlandse courtisane Mata Hari.

    Men ziet overal verraders en spionnen. Ook in de andere Geallieerde landen neemt de pers dergelijke beschuldigingen over. 

    This content is subject to copyright.

    George Clemenceau, de man met grote, witte snor, in gesprek met militairen in 1914 (Getty Images)

    Onderzoek tegen anti-oorlogsvakbond in VS

    Op 6 september zijn er in de Verenigde Staten op grote schaal huiszoekingen geweest bij de militant-linkse vakbond Industrial Workers of the World (IWW).

    In minder dan 24 uur werden alle 48 kantoren van de IWW doorzocht door agenten van het Bureau of Investigation, een onderdeel van het federale Departement van Justitie, in samenwerking met plaatselijke politiediensten. Ook de woningen van IWW-leiders werden doorzocht.

    Alles werd meegenomen, papieren en zelfs bureaumateriaal. In het hoofdkantoor in Chicago werd alleen al vijf ton weggehaald. Er waren treinwagons nodig om alles te vervoeren.

    Een tiental leidende “Wobblies” (IWW-leden) zijn opgepakt.

    Links, anti-IWW karikatuur, rechts IWW-poster roept op tot solidariteit met de gevangenomen leden

    Het Bureau of Investigation ( het huidige FBI) onderzoekt of de Wobblies contacten hadden met de Duitse regering. Het baseert zich daarvoor op een recent goedgekeurde ‘Espionage Act’, die steun aan vijanden in oorlogstijd strafbaar stelt.  

    De IWW hebben zwaar campagne gevoerd tegen de Amerikaanse deelname aan de oorlog. In progressieve middens is men van mening dat van de oorlogssituatie misbruik gemaakt wordt om de militante vakbond te kortwieken.

    Links stakende mijnwerkers uit Arizona worden afgevoerd, rechts Frank Little

    In juni werden meer dan duizend Wobblies die deelnamen aan stakingen in kopermijnen in Arizona, door de posse van een lokale sheriff opgepakt
    en in veewagons gedeporteerd naar de woestijn. Op 1 augustus werd IWW-voorman en anti-oorlogsmilitant Frank Little door gemaskerde mannen uit zijn huis in Montana gehaald, afgeranseld en opgehangen.

    De grote overkoepelende vakbond in de VS, de American Federation of Labor, steunt de oorlogspolitiek en roept zelfs op tot sociale vrede. De International Workers of the World hebben een veel linkser, anarcho-syndicalistisch profiel

    Kort geleden werd de bekende anarchiste Emma Goldman tot twee jaar veroordeeld wegens haar verzet tegen de dienstplicht, ook op basis
    van de ‘Espionage Act’

    Catastrofe in Russische stad Kazan

    De Russische stad Kazan wordt getroffen door een geweldige brand.

    Kazan, een belangrijke industriestad aan de Wolga, heeft een van de oudste en grootste munitiefabrieken van Rusland. De brand brak uit in een van de depots aldaar en veroorzaakte een aantal explosies.

    Het grootste deel van de munitie ontplofte niet, doordat de meeste depots onder water werden gezet, maar de ontploffingen brachten het vuur over naar nabije fabrieken en opslagplaatsen. De ramp werd compleet toen olietanks in brand schoten.

    De brand sloeg daarna over naar het centrum van de stad .

    Jubelpoort van de munitiefabriek in Kazan, opgericht bij de 100e verjaardag van het bedrijf in 1888

    De paniek is enorm. Het grootste deel van de 200.000 inwoners is de stad uitgevlucht. Ook de schepen op we Wolga zijn geëvacueerd.

    Er zijn meldingen van plunderingen en van dronken soldaten die de stad onveilig maken. De Russische regering heeft extra troepen gestuurd.

    Er is sprake van meer dan duizend doden. Meer dan 500 gebouwen zijn verwoest, waaronder het Kremlin van Kazan. In de wapendepots zijn
    12.000 machinegeweren en een miljoen granaten vernietigd. 

    Zicht op Kazan, postkaart van voor 1914.

    Naschrift: bij de Geallieerden werd gedacht dat Duitse saboteurs de brand hadden veroorzaakt. In Russische regeringskringen dacht men aan een anarchistische aanslag. De bolsjewieken zagen er daarentegen het werk van de “contrarevolutie” in, met de bedoeling de arbeiders in diskrediet te brengen. Onder het Sovjetregime werd deze laatste verklaring de officiële .

    De echte oorzaak zou evenwel een argeloos weggeworpen sigarenpeuk zijn geweest.