Meest recent

    Nicolas Maeterlinck

    Is Europa de macht verleerd?

    In deze tijden waarin het machtsevenwicht wereldwijd verschuift en de onvoorspelbaarheid toeneemt, lijkt Europa afwezig te blijven op het wereldtoneel hoewel de EU midden 2016 een ambitieuze nieuwe strategie op het gebied van buitenlands en veiligheidsbeleid heeft voorgesteld. Professor internationale politiek Sven Biscop gaat op zoek naar de oorzaken en stelt mogelijke oplossingen voor.  

    opinie
    Sven Biscop
    Prof. Dr. Sven Biscop doceert aan de Universiteit Gent over Europese strategie en leidt het programma "Europa in de wereld" aan het Egmont - Koninklijk Instituut voor Internationale Betrekkingen in Brussel.

    Er gebeurt dit jaar zoveel in de wereldpolitiek, dat het moeilijk is om gewoon al alles te volgen. Laat staan om er dan ook nog eens iets zinnigs over te zeggen, als bijvoorbeeld VRT NWS dat vraagt. Op het gevaar af cynisch over te komen: voor wie zoals ik gepassioneerd is door strategie, geopolitiek en de grootmachten zijn dit ongelofelijk boeiende tijden. Helaas ook gevaarlijke tijden. Het machtsevenwicht verschuift en de onvoorspelbaarheid neemt toe, niet in het minst wegens de wispelturige en agressieve leiders die in meerdere belangrijke spelers aan de macht zijn.  

    Mijn bollenwinkel als professor internationale politiek draait dus goed, maar toch ben ik ook gefrustreerd. Mijn kerndomein is Europese strategie, maar laat het nu net van Europa zijn dat we het minste horen. Ik heb deze zomer een maand in Azië doorgebracht, in China, Japan en Taiwan, deels voor vakantie, deels om te doceren en lezingen te geven. Het werd op de duur een beetje gênant om voor de zoveelste keer voor een Chinese denktank een verhaal af te steken over wat de Europese Unie allemaal wou en zou kunnen doen. Terwijl tegelijkertijd iedereen de adem inhield over Noord-Korea, een kwestie waarover Brussel amper gehoord wordt.  

    Europa lijkt vooral bezig met processen en procedures

    Nochtans heeft de EU midden 2016 een ambitieuze nieuwe strategie voorgesteld. Als je deze Algemene strategie voor de EU op gebied van het buitenlands en veiligheidsbeleid leest, ben je benieuwd naar hoe de EU de oorlogen in haar periferie gaat beëindigen, hoe ze haar relaties met de andere grootmachten vorm zal geven, hoe ze haar defensie zal organiseren, en hoe ze haar waarden kan blijven uitdragen. Dit is Politiek met een grote P. Maar in uitvoering van de strategie lijkt de EU nu vooral bezig met processen en procedures, met een hele kleine p. Over de wereldpolitiek hoor ik Europa haast niet. De EU niet, maar ook de individuele landen niet.  

    Over de wereldpolitiek hoor ik Europa helaas niet.

    Er zijn natuurlijk heel wat interne problemen die terecht onze aandacht opeisen. En het was zomer (enfin, toch in Azië – terug thuis leek België de zomer overgeslagen te hebben). Maar wie zijn geschiedenis een beetje kent, weet dat veel oorlogen in de zomer beginnen. Niemand start graag een campagne in de winter. Een van de bekendste boeken over de Eerste Wereldoorlog die we volop herdenken heet niet voor niets "De kanonnen van augustus". De kans op een oorlog waarin de grootmachten betrokken zijn, blijft weliswaar klein. Niettemin gebeurt er toch een en ander waarvan je zou verwachten dat Europa er, alle interne strubbelingen ten spijt, ook even aandacht aan besteedt. Verhitte retoriek kan altijd tot ongelukken leiden.

    Macht is een beetje een vies woord geworden in Europa

    Hoe komt het toch dat Europa niet meer uitgesproken is? Aan macht ontbreekt het ons niet. De EU is de grootste economie ter wereld. Zelfs op militair vlak moeten de EU-lidstaten samen alleen de VS laten voorgaan. Maar misschien zijn we de macht verleerd. Macht is zelfs een beetje een vies woord geworden in Europa. Zelfs het woord belangen spreken we met enige schroom uit. Alsof de EU een grote ngo is. Daarmee gaan we in de wereldpolitiek niet ver komen.

    Natuurlijk streeft iedereen zijn belangen na. Uiteraard zet iedereen daarvoor de machtsmiddelen in die hij heeft. Dat is niet goed of slecht te noemen, dat is gewoon de definitie van politiek. Hoe je dat doet, daar kan je een waardeoordeel over vellen. Net zoals je een waardeoordeel kan vellen over een actor die zijn belangen veronachtzaamt en zijn macht niet durft gebruiken. Want dat gaat ten koste van de veiligheid en de welvaart van diens burgers. Arm maar proper: dat is geen strategie voor een wereldmacht zoals de EU. Want de EU is een wereldmacht, of we dat nu graag hebben of niet.

    Potentieel om wereldpolitiek mee vorm te geven, is er

    Dat betekent niet dat Europa een wereldmacht zoals de andere moet zijn. De EU streeft geen invloedssfeer na en heeft geen nood aan vazallen. Een creatieve en proactieve Europese diplomatie kan echter een stabiliserende rol spelen in de wereld. Onze handelsakkoorden hebben geopolitiek effect, maar we moeten ze dan wel veel meer gericht inzetten. Tegelijk inspireert ons op gelijkheid gebouwd maatschappijmodel mensen over heel de wereld. Het potentieel om de wereldpolitiek mee vorm te geven in plaats van ze gewoon te ondergaan, is er.

    Slaafs de VS nalopen gaat onze positie in de wereld niet vrijwaren.

    Wij Europeanen moeten het alleen willen. We moeten het voelen. Hoeveel we Trump ook bekritiseren, we voelen ons nog te zwak en te afhankelijk van de VS. En dus stellen we ons onderdanig op, tegenover de VS, maar vaak ook tegenover China en Rusland. De verkiezing van Trump zou toch duidelijk gemaakt moeten hebben dat slaafs de VS nalopen onze positie in de wereld niet gaat vrijwaren. We moeten ons bondgenootschap zeker niet opzeggen,  maar het moet wel veel evenwichtiger worden.

    De eerste stap is simpel en toch zo moeilijk: dat Europa eindelijk eens voor zichzelf begint te denken. En dan eensgezind, als één blok, aan Washington zegt, en aan Peking en Moskou, wat onze prioriteiten zijn en onze rode lijnen. De Europese Unie moet niet, zoals Donald Trump, met vuur en furie beginnen dreigen. Maar een beetje meer vuur mag er wel in zitten.   

     

    VRT NWS wil een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen, publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.