Meest recent

    1 september: een nieuw jaar van rechtvaardigheid?

    Vandaag start het nieuwe gerechtelijke jaar met plechtige speeches van de procureurs-generaal. Wat mogen we verwachten?

    opinie
    Jan Nolf
    Justitiewatcher Jan Nolf is erevrederechter en auteur van De kracht van rechtvaardigheid" (verschenen bij Uitgeverij EPO in 2016) Twitter @NolfJan

    In justitie bestaat vakantie niet meer. Lang voorbij is de tijd dat justitieministers zich meer met benoemingen dan met wetgeving bezig hielden. Het kabinet van justitie, ooit een slaperig politiek benoemingssecretariaat, werd het dagelijks centrum van verhitte media-aandacht. 

    Sinds het Dutroux-drama bepaalt zo goed als uitsluitend de Hoge Raad voor de Justitie (HRJ) welke magistraten benoemd of bevorderd worden. Die HRJ bestaat voor de helft uit magistraten en voor de andere helft uit leden voorgedragen door de Senaat – dus de partijpolitiek. Twee discrete netwerken versmelten: ook dat leverde niet altijd benoemingskwaliteit.

    Justitie heeft iets van die uitgedroogde maquis van Corsica tot Portugal: gensters en pyromanen vertekenen het landschap

    De minister van Justitie vliegt ondertussen van brand naar brandhaard. Justitie heeft iets van die uitgedroogde maquis van Corsica tot Portugal: gensters en pyromanen vertekenen het landschap. De rook verdwijnt nooit boven justitie, de hemel klaart nooit op. Bij uitstek van die minister verwachten we dat hij blust met water en niet met olie of kerosine. Van die piloot in het geel-rode blusvliegtuig wordt alle koelbloedigheid en behendigheid verwacht. 

    Maar in justitie is de brandweerman ook de architect van de wederopbouw. Zal hij toegeven aan de brandstichters en hun speculatie belonen met meer verharding en beton? Of zal hij een duurzaam beleid uittekenen dat in het justitiële landschap zowel bomen als water spaart?

    De eerste helft van 2017 belooft een boeiend najaar

    Nooit waren meer parlementaire onderzoekscommissies simultaan aan het werk. Allemaal hebben ze fundamenteel met justitie te maken, al was de aandacht niet gelijk verdeeld.

    Vooral in het Noorden van het land stond de onderzoekscommissie Terroristische Aanslagen (voorgezeten door Patrick Dewael van OpenVLD) permanent in het centrum van de belangstelling tot de neerlegging van haar rapporten in mei. Daarnaast opereert al langer de zogenaamd ‘tijdelijke’ commissie ‘Terrorismebestrijding’ onder voorzitterschap van de N-VA'er Koen Metsu. Bij wijlen lijkt het er op die zich ontpopt tot een permanente Kamercommissie Justitie-bis: eentje voor de uitzonderingswetgeving.

    Vooral in Zuidelijk België illustreerde de live stream van de RTBF de interesse voor de onderzoekscommissie Kazachgate (met Dirk Van der Maelen van SP.A als voorzitter). Er bleek zelfs zendtijd bij onze zuiderburen te kort toen in het voorjaar ook de commissie Samusocial startte. Net als in de Optimacommissie is daar naast de vraag naar wat strikt juridisch mag, ook de vraag naar ethiek aan de orde. En dan was er nog de – ook weer ‘tijdelijke’ - Kamercommissie Panamapapers: die werkt ook na de zomer verder als onderzoekscommissie die getuigen verhoort. 

    Politiek gebakkelei bevordert de sfeer in de onderzoekscommissies die geleid worden door oppositieleden niet

    In die laatste commissie, voorgezeten door Ahmed Laaouej (PS) bepleitten experten dat zware fraudeurs uitgesloten zouden worden van de mogelijkheid tot minnelijke schikking. De link naar de onderzoekscommissie Kazachgate is dan snel gemaakt.  Opvallend in die beide door oppositieleden geleide commissies is het politiek gebakkelei dat de sfeer om breed gedragen conclusies te produceren niet bevordert. 

    Commissievoorzitter Dirk Van der Maelen werd niet alleen door de Russisch-Oezbeekse magnaat Chodiev gedagvaard: hij werd ook frequent door commissieleden van de meerderheid zwaar aangepakt. N-VA dreigde in april zelfs met een heuse opschorting van de vergaderingen. Aan Franstalige kant pikten de aanwezige MR-parlementsleden met dienst om beurten zwaar in op Georges Gilkinet – de Ecolo-volksvertegenwoordiger die ook al door Chodiev gedagvaard werd.

    Opvallend stil was Olivier Maingain (Défi) die nochtans al in 2012 vruchteloos een eerste onderzoekscommissie naar de afkoopwet eiste. Verrassend strijdvaardig bleek daarentegen de professor die omwille van een decoratie van de Orde van Malta het voorzitterschap van de commissie moest afstaan: grondwetspecialist Francis Delpérée. Diens uitroep zindert nog altijd na als aanklacht, toen de Leuvense professor strafrecht - annex advocaat Raf Verstraeten onder eed erkende voor zijn advies omtrent de afkoopwet (aan zowel het College van procureurs-generaal als aan de Senaat) betaald te zijn door de Antwerpse diamantlobby: “Mais enfin, cher collègue, mais enfin !!!”.

    Brengt het najaar ook iets bij aan rechtvaardigheid ?

    “Voor rechtvaardigheid moet je in de hemel zijn” lieten op pensioen vertrekkende Brugse magistraten nog niet zo lang geleden – uiteraard wat plagerig -  noteren. De hele top van het parket verdedigde in de Commissie Kazachgate de afkoopwet. Die zou efficiënt zijn en centen opbrengen: "show me the money" en de zaak wordt geregeld. Het Grondwettelijk Hof zag er een flagrante schending van het gelijkheidsbeginsel in. Een negatie van de essentie van justitie dus.

    Een samenleving kan juridisch niet rechtvaardig zijn, als ze dat op sociaal, economisch en fiscaal vlak niet ambieert. 

    De mogelijkheid van "fiscale rechtvaardigheid" lijkt door sommigen wel uitgesloten. In zijn Knack-interview van september 2016 antwoordde Edwin De Boeck, hoofdeconoom van de N-VA–studiedienst: “Wat is dat, een rechtvaardiger fiscaliteit? De economie is niet rechtvaardig of goed: de economie is wat ze is en doet wat ze doet. Als je te veel belastingen heft met als motief dat dit rechtvaardiger is, betaalt iemand anders daar uiteindelijk toch de rekening voor. dat zorgt enkel voor minder groei en minder banen”.

    Een samenleving kan nochtans juridisch niet rechtvaardig zijn, als ze dat op sociaal, economisch en fiscaal vlak niet ambieert. Het minimum minimorum van justitie bestaat er in mensen faire procedures te bieden. Die moeten ook betaalbaar blijven, maar voor de derde keer sinds 2012 werden die kosten verhoogd. Zo wordt justitie een tolautoweg in plaats van een openbare dienst. 

    In die steeds ingewikkelder papierfabriek van justitie wordt de gewone burger steeds onmondiger. De machtigen worden steeds beter als VIP bediend.

    Net zoals bij de Post of het spoor worden steeds meer loketten en haltes gesloten. Stilletjes bepleiten sommige magistraten die concentratie al jaren in functie van het eigen comfort achter verre, hoge muren. Betaalde bemiddeling wordt nu aangeprezen, maar de gratis aanpak door oproepingen in verzoening halveerde bij de vrederechters op 10 jaar tijd. 

    Die evolutie verzuurt conflicten tussen buren, maar zwengelt ook de dure invorderingsindustrie aan. In die steeds ingewikkelder papierfabriek van justitie wordt de gewone burger steeds onmondiger. De machtigen worden steeds beter als VIP bediend.

    Het nieuwjaar van justitie start traditioneel op 1 september. Zouden de plechtige togadragers van die jaarlijkse hoogmis ons nog iets over rechtvaardigheid te vertellen hebben? Benieuwd: show me the justice!

     

    _
    VRT NWS wil een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen, publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.