Meest recent

    South Korea Defense Ministry

    Wie heeft (geen) belang bij een oorlog over de bom van Noord-Korea?

    Al een hele zomer lang houdt de wereld de adem in, maar het ziet er niet naar uit dat we snel weer naar lucht zullen kunnen happen. Het Internationaal Atoomagentschap noemt Noord-Korea een bedreiging voor de wereld, en de Amerikaanse VN-ambassadrice zegt op een spoedzitting dat Noord-Korea om oorlog smeekt. Tom Van de Weghe zet de positie van de verschillende spelers op een rijtje. 

    analyse
    Tom van de Weghe
    Tom van de Weghe volgt de geopolitieke ontwikkelingen op de voet. Hij werkte in Noord-Korea en woonde als correspondent in China en de VS. Volg hem op Twitter via @tomvandeweghe .

    Oorlogszuchtige taal van Donald Trump

    De regering-Trump heeft bij monde van minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson, minister van Defensie James Mattis en VN-ambassadeur Nikki Haley de voorbije maanden geprobeerd om maximale druk uit te oefenen. De ultieme bedoeling hiervan is dat Noord-Korea naar de onderhandelingstafel komt, maar dat heeft tot nog toe weinig indruk gemaakt op Pyongyang. 

    Dat heeft veel te maken met president Trump zelf. In zijn uitspraken en tweets hanteert hij herhaaldelijk oorlogszuchtige taal, waardoor hij de onderhandelings­positie van de Verenigde Staten ondermijnt.  Denk maar aan hoe hij ermee dreigde Noord-Korea te bestoken met "fire and fury", codetaal voor het inzetten van atoomwapens. Of hoe hij zondag ook bondgenoot Zuid-Korea aanviel omdat de nieuwe regering een strategie van verzoening met Noord-Korea wil bewandelen. 

    Trump liet ook onderzoeken hoe snel de VS het vrijhandelsakkoord met Seoel kan opzeggen. Hij hanteert hiermee een beproefde tactiek die hij eerder niet alleen op China toepaste, maar zelfs op zijn eigen partijgenoten en ministers zoals Sessions en McConnell. "Geef hen geregeld een pandoering en ze doen uiteindelijk wat ik wil." Alleen lijkt het weinig zoden aan de dijk te brengen, integendeel.  

    Geef hen geregeld een pandoering en ze doen uiteindelijk wat ik wil.

    President Donald Trump

    Wat dit wel aan het licht brengt, is de duidelijke kloof die er bestaat in het Witte Huis.  Enerzijds is er de groep die gelooft dat deze crisis een uitgelezen kans is om China onder druk te zetten, als grote bondgenoot van Noord-Korea. De andere groep gelooft meer in de strategie om Noord-Korea op de knieën te krijgen door te dreigen met militair geweld, zoals het verwacht wordt van een grootmacht.

    Deze verwarrende boodschap typeert de eerste 9 maanden van de regering-Trump, en zelf speelt de president zijn onvoorspelbare imago graag uit. Maar het moet vooral ook het feit verdoezelen dat het Witte Huis bitter weinig opties heeft om uit deze crisis te geraken, zonder een catastrofale oorlog te moeten beginnen. 

    Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

    Niemand wil bij een preventieve "first strike" honderdduizenden doden in Zuid-Korea op zijn geweten, als gevolg van onmiddellijke vergelding door Pyongyang. Daarom ook dat er voor de Amerikanen weinig anders opzit dan andere grootmachten te overtuigen om een nieuw rondje internationale sancties voor te bereiden, bijvoorbeeld door de oliekraan naar Noord-Korea meer dicht te draaien. Al zal het volledig dichtdraaien dan weer voor China onbespreekbaar blijven.

    Op verschillende fora klinkt de roep steeds luider dat de VS water in de wijn moet doen en Noord-Korea moet erkennen als nucleaire macht. Mogelijk doet Trump ultiem ook wat hij destijds beloofde tijdens zijn verkiezingscampagne, toen hij zei dat het "een eer" voor hem zou zijn om het met Kim Jong-un op een akkoordje te kunnen gooien.

    Waar wacht hij op?

    De machtspositie van China

    Dat Peking de sleutels van deze crisis in handen heeft, beseffen ze daar maar al te goed. Maar dat wil nog niet zeggen dat ook de wil er is om die sleutels ook te gebruiken. Nog meer strafmaatregelen treffen tegen Noord-Korea dreigt het regime daar te wurgen, waardoor de stabiliteit van het Koreaanse schiereiland in gevaar komt.

    Een implosie van de Kim-dynastie wil Peking te allen tijde vermijden, want dan dreigt het land onder de voet gelopen te worden door Noord-Koreaanse vluchtelingen en staan er Amerikaanse soldaten aan de grens met China. 

    Noord-Korea moet daarom een buffer blijven. Met de recente nucleaire test, niet toevallig op de dag waarop China ook gastheer speelde op een top van BRIC-landen, wil Pyongyang dat Peking kleur bekent en een duidelijker positie inneemt.

    Ook een eerdere Noord-Koreaanse rakettest afgelopen mei, uitgerekend toen China de nieuwe economische Zijderoute aan de wereld voorstelde, was eigenlijk bedoeld om de grote broer in verlegenheid te brengen.

    In die zin mogen we niet vergeten dat deze crisis ook te maken heeft met het uittesten van nieuwe machtsverhoudingen in het Verre Oosten. 

    Noord-Korea hoopt dat Peking er finaal in slaagt om Trump tot toegevingen te dwingen : Amerikaanse troepen verminderen en kernwapens behouden. 

    Pyongyang hoopt dat Peking er finaal in slaagt om Trump tot toegevingen te dwingen: Amerikaanse troepen verminderen en kernwapens behouden. Het plan dat zowel China als Rusland al voorstelde, namelijk de wapentesten bevriezen in ruil voor het stopzetten van militaire oefeningen in de regio door Amerika en bondgenoten, lijkt de Noord-Koreanen onvoldoende.

    Toch blijft de Chinese leider Xi Jinping vastberaden om boven het gewoel uit te steken en zijn handen niet te moeten vuilmaken. Dat heeft ook met interne Chinese politiek te maken. Voor de Chinese communistische partij staat stabiliteit boven alles, zeker met het razend belangrijke partijcongres dat voor de deur staat volgende maand. Dat congres moet de tweede ambtstermijn van Xi verzekeren.

    Daarom kan de Chinese president elk drama missen als kiespijn, en het laatste wat hij wil is zich op dit moment laten meeslepen in een grootschalig militair conflict.

    AFP or licensors

    China liet eerder verstaan dat het samen met de VS voor een denuclearisatie is van het Koreaanse schiereiland, maar het land beseft steeds meer dat dit onmogelijk is geworden. Een nucleair Noord-Korea blijft immers in Chinese ogen minder gevaarlijk dan een instabiel buurland.  

    Hoe gefrustreerd en vernederd de Chinezen zich op dit moment ook voelen, ze zijn niet van plan om Pyongyang te laten vallen en blijven de speciale band koesteren. Er gaan ook steeds meer stemmen op om de relaties juist te verbeteren en de nieuwe realiteit te aanvaarden.

    In het Chinese achterhoofd speelt ook het volgende mee: ze willen vermijden dat Noord-Korea ook China als vijand begint te percipiëren, want dat zou betekenen dat de kernkoppen ook gericht kunnen worden op Chinees grondgebied. Met die redenering dreigt Kim Jong-un helaas  de hele regio te kunnen terroriseren.

    Dealmaker Rusland

    De historische banden tussen Rusland als erfgenaam van de oude Sovjetunie en Noord-Korea zijn de voorbije decennia steeds minder zwaar gaan doorwegen, maar Moskou en Pyongyang zijn nog steeds bevriend en beschouwen zich als bondgenoten van elkaar.

    De Russische houding lijkt dan ook sterk op die van China. Veroordeling van de militaire testen, tot daar. Ook economische sancties kunnen, maar met mate. Ruslands houding is dubbelzinnig, want het houdt de levensader van het regime mee in stand, door bevoorrading en investeringen. Het land is evenmin voorstander van het volledig dichtdraaien van de geldkraan om het regime te wurgen. Het mag dan ook niet verbazen dat president Poetin oproept om het opbod in hysterie af te bouwen en tot een diplomatiek akkoord te komen. 

    Er speelt nog iets anders mee. Zoals in het Syrische conflict hoopt Poetin ook hier zijn rol van "dealmaker" te kunnen aanmeten die de hernieuwde macht van Rusland moet aantonen, als tegengewicht voor een Amerika dat zich steeds meer van het wereldtoneel terugtrekt.

    Maar er zijn ook binnenlandse motieven, waarbij de perceptie van Ruslands rol in de wereld een steeds grotere factor wordt om een politieke toekomst te verzekeren. Bovendien hoopt Rusland ook te kunnen profiteren van een mogelijke afkoeling van de relaties tussen Pyongyang en Peking, wat andermaal wijst op die zoektocht naar een nieuw evenwicht in het Verre Oosten sinds de VS zijn aandeel daar heeft teruggeschroefd.

    Controverse in Japan

    Niemand is meer ongerust over de laatste ontwikkelingen in deze crisis dan Japan en Zuid-Korea, twee Amerikaanse bondgenoten die zich steeds luider afvragen of ze door hun beschermheer wel afdoende verdedigd zullen worden bij een aanval.  Beide landen voelen zich onzeker en hebben bij president Trump herhaaldelijk aangedrongen op garanties.

    Tegelijkertijd breiden ze hun eigen defensie uit: nooit eerder sinds de Tweede Wereldoorlog wil Japan zoveel geld vrijmaken om zich te kunnen verdedigen tegen agressie, bijvoorbeeld voor de aankoop van korteafstandsraketten. Controversieel, aangezien de Japanse grondwet aanvalswapens streng beperkt.

    Wantrouwen in Zuid-Korea

    Ook Zuid-Korea oefende afgelopen maandag met raketten die mogelijk de Noord-Koreaanse testsites kunnen bereiken. De Zuid-Koreaanse defensieminister suggereerde ook het opnieuw inzetten van tactische nucleaire wapens die geleverd zouden worden door de Amerikanen, wat in eigen land ook een zwaar debat uitlokt.

    Volgens opiniepeilingen is er geen land te wereld waar Donald Trump zo gewantrouwd wordt als in Zuid-Korea. De inwoners maken zich zorgen dat hij gestoorder is dan hun bovenbuur, maar beseffen dat ze niet anders kunnen dan met hem samen te werken. 

    Een slimmerd in Noord-Korea

    Tot slot de grote boosdoener zelf. Zal Kim Jong-un uiteindelijk plooien voor de toenemende druk? Al decennia lang is Noord-Korea op zoek naar internationale erkenning. Het regime heeft gezien hoe grote broer China in de jaren 60 kernwapens kon bemachtigen en daarmee Amerika een toontje lager liet zingen, waardoor het uiteindelijk tot een toenadering kwam onder president Richard Nixon.

    Eigenlijk probeert Noord-Korea nu hetzelfde klaar te spelen. Het lijkt bon ton om Kim Jong-un op publieke fora af te schilderen als een gestoorde gek. Maar toch blijkt uit zijn bewandeld parcours dat hij veel meer berekend is dan het lijkt, zonder enig waardeoordeel over hem uit te spreken. Hij heeft uit het verleden geleerd dat Amerika het uiteindelijk liever op een akkoord zal gooien dan miljoenen doden te veroorzaken.

    De voorbije decennia zijn de sancties steeds zwaarder geworden, maar dat heeft Noord-Korea niet belet om nucleaire wapens te ontwikkelen. Nu het die heeft, staat Amerika in een zwakke positie. Ondanks de isolatie van de voorbije jaren is het regime erin geslaagd om te overleven, dankzij de steun van bondgenoten.

    Meer nog, het land is er beter aan toe dan een tiental jaar geleden. Via achterdeurtjes wist Pyongyang de sancties te omzeilen, dus ziet Kim Jong-un geen reden om nu plots het geweer van schouder te veranderen en toe te geven aan internationale druk. 

    AFP or licensorsAFP OR LICENSORS

    Bovendien kan een regionaal conflict escaleren tot een gigantisch wereldconflict, waarin de grootste groeimotoren van de wereldeconomie worden meegesleurd. Ook daar lijkt Kim Jong-un zeker van zijn stuk dat er geen Amerikaanse aanval op komst is, net zoals er geen aanval is gekomen toen het land nog in het beginstadium zat van de ontwikkeling van kernwapens.

    Kim Jong-un heeft ook geleerd dat het opgeven van nucleaire wapens geen garantie is voor het voortbestaan van zijn regime. De VS sloot destijds een akkoord met de Libische leider Khadaffi, maar die werd toch nog uitgeschakeld en vandaag is Libië een broeinest voor terreur geworden.

    Idem met Saddam Hoessein in Irak. Hij weet dat hij met zijn kernwapens zijn eigen lot in handen heeft. Zonder is hij op voorhand verloren. 

    Op zoek naar gecontroleerde chaos

    Toch lijkt het de Noord-Koreaanse leider om meer te gaan dan een levensverzekering en een afschrikkingsmiddel tegen een Amerikaanse aanval. Kim Jong-un sprong een gat in de lucht toen Donald Trump verkozen werd, want hierdoor zou Amerika verder terrein verliezen in het Verre Oosten.

    Door de recente militaire testen slaagt hij er duidelijk in om een gecontroleerde chaos te orkestreren, waarmee hij een wig hoopt te drijven tussen zijn buurlanden, die alle op zoek zijn naar een nieuw evenwicht in de regio. Trump had in se dus gelijk toen hij bij het begin van zijn presidentschap Kim Jong-un omschreef als een "smart cookie".