Meest recent

    100 jaar geleden: de verdwijning van de legendarische Franse piloot Guynemer

    Precies 100 jaar geleden verdween de legendarische Franse piloot Guynemer in de Westhoek, amper 22 jaar oud. Nog bij leven was hij al een legende, zijn dood veroorzaakte in Frankrijk een nationale schok.

    In 1914 staat de luchtvaart nog in haar kinderschoenen. Amper 10 jaar vroeger zijn de Amerikaanse gebroeders Wright er voor het eerst in geslaagd een gemotoriseerde vlucht te maken. Maar dan gaat het razendsnel : in 1909 steekt de Franse piloot Louis Blériot met een vliegtuig het Kanaal over.   

    Bij het begin van de oorlog zijn de vliegtuigen nog fragiele machines van hout en doek, met een heel beperkt draagvermogen. Geen van de Europese landen beschikt over een grote luchtmacht.

    Met ruim 250 vliegtuigen scoort Duitsland nog het best : zijn luchtvloot is groter dan die van Groot-Brittannië en Frankrijk samen. In België telt de prille Compagnie d’Aviateurs vier smaldelen met elk vier Henri Farman-Jero HF.20 tweepersoons dubbeldekkers.

    Tekening van een luchtgevecht uit het Duitse weekblad Illustrirte Zeitung, 1916

    Oorspronkelijk zijn de vliegtuigjes nog onbewapend en worden enkel ingezet voor verkenningsopdrachten. Het meest bekende verkenningsvliegtuig is wellicht de Duitse Taube, zo genoemd omdat het silhouet ervan op een duif lijkt. Die verschijnt reeds de eerste dag van de invasie om verkenningsopdrachten boven de Maas uit te voeren, net zoals Belgische toestellen diezelfde dag de Duitse troepenconcentraties in de buurt van Aken observeren.

    Aanvankelijk gaat het er in de lucht nog hoffelijk aan toe. Wanneer vijandelijke piloten elkaar in hun ongewapende toestellen kruisen, groeten ze elkaar. Zodra verkenningsvluchten hun waarde bewijzen, beseffen beide partijen dat het belangrijk is vijandelijke verkenningstoestellen boven de eigen linies te weren. Eerst wapenen de piloten zich met pistolen en geweren om de tegenstander uit het eigen luchtruim te verjagen, kort daarop rust men de toestellen uit met een machinegeweer.

    Links , een overzicht van de nationale kentekens op vliegtuigen in de Franse krant Excelsior (21 juni 1917). Rechts een Britse poster die moet helpen om onderscheid te maken tussen Duitse en eigen vliegtuigen, het publiek  krijgt de raad om onmidellijk te gaan schuilen als een vijandelijk vliegtuig wordt opgemerkt.

    Op 5 oktober 1914 wordt het eerste luchtduel in de geschiedenis uitgevochten, wanneer de 23-jarige Franse piloot Joseph Frantz in de buurt van Reims met zijn Voisin III een Duitse Aviatik neerhaalt. 

    Voortaan worden langsheen het front tal van luchtduels uitgevochten, waarbij een aantal ‘azen’ - jachtvliegers die berucht en gevreesd worden omwille van het aantal luchtduels dat zijn winnen - roem en faam zullen vergaren. En vaak ook de dood vinden.

    De meest bekende is ongetwijfeld de Duitse piloot Manfred von Richthofen – bijgenaamd de Rode Baron – die na 80 overwinningen in april 1918 zelf neergehaald wordt.

    Manfred von Richtofen en rechts zijn helemaal roodgeschilderde Albatros yussen de andere vliegtuigen van zijn escadrille

    Britse piloten leggen kransen neer tijdens de begrafenis van Manfred von Richthofen, die boven Frankrijk werd neergehaald (Albums Valois, BDIC)

    Eén van de meest legendarische piloten in Frankrijk is Georges Guynemer, die op 11 september 1917 boven Poelkapelle, in door de Duitsers bezet gebied, spoorloos verdwijnt.

    Wanneer de oorlog uitbreekt, wordt de 19-jarige Georges omwille van zijn tengere gestalte door het leger afgekeurd als vrijwilliger. Hij meldt zich dan maar aan als leerling-mecanicien bij de luchtvaartschool in Pau. Na veel aandringen krijgt hij daar de uitzonderlijke toelating een opleiding tot piloot te volgen.

    Aanvankelijk maakt hij geen verpletterende indruk : verschillende landingen gaan mis en veroorzaken zware schade aan zijn vliegtuigen. Zodra Guynemer zijn eerste echte verkenningsopdrachten uitvoert, toont hij zich echter een bekwame en vooral koelbloedige piloot. 

    Guynemer in zijn Nieuport

    Op 19 juli 1915 wint Guynemer zijn eerste luchtgevecht, wanneer hij in Noord-Frankrijk een Duitse Aviatik neerhaalt. Met zijn Nieuport 10 ontpopt Guynemer zich op korte tijd tot één van de meest geduchte Franse piloten. Hij wordt bevorderd tot onderluitenant en onderscheiden tot ridder in het Légion d’Honneur.

    In 1916 wordt het escadrille van Guynemer ingezet bij de Slag om Verdun en de Slag aan de Somme. In 1917 levert Guynemer een huzarenstukje : op één en dezelfde dag schiet hij liefst vier tegenstanders uit de lucht. Het levert hem de medaille van officier in het Légion d’Honneur op.

    Guynemers reputatie groeit en hij krijgt de leiding over het escadrille des Cigognes (Ooievaars), waaraan hij sinds het begin van zijn loopbaan als piloot verbonden is en dat ondertussen een heldenstatus heeft verworven.

    Links, Guynemer ondervraagt een Duits piloot die hij tot een landing heeft gedwongen, rechts toont hij generaal Franchet d'Espery, die hem net heeft onderscheiden tot ridder in de Légion d'Honneur, zijn toestel, op de voorpagina's van Le Miroir, 6 mei en 22 juli 1917, BnF, Gallica)

    Op 10 september 1917 landt Guynemer met een geblokkeerde  waterpomp op het Belgische vliegveld in de Moeren. De volgende ochtend stijgt hij van hieruit met zijn SPAD XIII op voor een vlucht boven de omgeving van Langemark. Samen met hem stijgt ook piloot Jean Bozon-Verduraz op.

    Ten noorden van Ieper merkt Guynemer een vijandelijk verkenningsvliegtuig op. Onmiddellijk zet hij de aanval in.

    Net op hetzelfde moment ziet Jean Bozon-Verduraz vier andere Duitse vliegtuigen in hun richting komen. Hij vliegt er naartoe om hen van Guynemer weg te houden. Na een kort schijngevecht maken zij zich uit de voeten, waarna Bozon-Verduraz terugkeert naar de plek waar hij zijn kompaan achterliet.

    Omdat Guynemer echter nergens meer te bespeuren is, zet  Bozon-Verduraz alleen koers naar hun basis. Guynemer zal nooit meer terugkeren. De Franse superheld is voor altijd verdwenen.

    Twee maal Guynemer op de voorpagina van de Parijse krant Excelsior: op 13 mei 1917 als nummer één van de Franse piloten (met 38 overwinningen dan) en op 8 juli als hij ridder in de "Légion d'Honneur" is geworden. En op de laatste pagina van de krant, op 3 augustus 1917, nadat hij zijn 50e overwinning had behaald ( op onderste foto toont hij de schade aan zijn vliegtuig)

    Duitse bronnen beweren dat Guynemer neergeschoten werd door de Duitse piloot Kurt Wisseman, die enkele weken later zelf tijdens een luchtgevecht omkomt. De Duitsers zouden Guynemer met militaire eer begraven hebben.

    Een rapport van het Amerikaanse Rode Kruis stelt dat Guynemer in Brussel  door de Duitsers is begraven, maar vermeldt echter geen exacte plaats. Een aantal Vlaamse getuigen beweren dan weer dat Guynemer in Rumbeke begraven ligt.

    Wat er met Guynemer precies is gebeurd, blijft tot op vandaag onduidelijk. Het meest waarschijnlijke is dat Guynemer samen met zijn vliegtuig vermalen is in de verwoestende beschietingen van het slagveld.

    Het tijdschrift "J'ai vu" meldt de verdwijning van Guynemer op 4 oktober 1917,  "La Guerre Aérienne illustrée " wijdt zijn nummer van 14 oktober helemaal aan de piloot

    In Frankrijk veroorzaakt de dood van de heldhaftige piloot, met op dat moment niet minder dan 53 geregistreerde overwinningen op zijn naam, een nationale shock.

    Zijn prille leeftijd – wanneer Guynemer overlijdt is hij nog maar 22 jaar – versterkt nog de mythe die rond de verdwenen held gecreëerd wordt.

    Zijn lijfspreuk  –  "Tant qu’on n’a pas tout donné on n’a rien donné (zolang je niet alles hebt gegeven, heb je niets gegeven)" – wordt velen als een lichtend voorbeeld voorgespiegeld.

    De heldenverering rond Guynemer

    In 1923 wordt in Poelkapelle – de gemeente waar Guynemer vermoedelijk verdween – een monument voor de Franse piloot opgericht. Niemand minder dan Guynemers moeder huldigt het in.

    Onderaan meldt een bronzen opschrift :’Deze gedenkzuil werd opgericht ter eere van den franschen vliegenier Guynemer hier gevallen den 11.9.1917’

    Het Guynemerpaviljoen in Poelkapelle (Langemark) brengt het verhaal van de Franse piloot, de militaire luchtvaart  en het Franse leger tijdens de Slag bij Passendale.

    Mark De Geest is auteur. Zopas verscheen zijn nieuwe boek ’14-18 in honderd dagen’. Illustratie: Jan Ouvry

    Kort na zijn verdwijning werd een van de vliegtuigen van Guynemer tentoon gesteld op de binnenkoer van de Invalides in Parijs

    Stripverhaaltje over Guynemer en een andere luchtvaartheld, Mermoz