Meest recent

    A desk with a view: Hoe planten en ramen ons gelukkiger en productiever maken

    Vijf dagen na elkaar onderzoekt onze reporter de materiële factoren die welbevinden op het werk beïnvloeden. Vandaag: de wonderlijke effecten van ramen en planten.

    Ik wandel door de nieuwsdienst, op zoek naar planten. Ver hoef ik niet te stappen. Al na een paar meter vind ik een eerste exemplaar, bij de collega’s van Het Journaal: een schrale vetplant, verstopt achter het bureau van de regie-assistentes. Op het terras, naast de buitenlandredactie: een roze en een witte oleander, allebei in volle bloei. Bij de collega’s van De Zevende Dag: een vetplant en een plastic hortensia.

    Al bij al valt het nogal mee. Er is hier blijkbaar meer groen dan ik dacht. En gelukkig maar, want planten hebben een heilzaam effect. Tientallen studies tonen dat de aanwezigheid van planten impact heeft op stress, welbevinden en zelfs productiviteit. Niet alleen thuis, ook in scholen, ziekenhuizen en op het werk. 

    “Als je ergens planten plaatst, voelen mensen zich inderdaad beter”, zegt professor arbeidsgeneeskunde Lode Godderis (KU Leuven). “Het blijkt écht een impact te hebben op hoe we ons voelen. Ik heb zelf trouwens twee labo’s: één met zicht op groen en een ander in Gasthuisberg met zicht op beton. Ik voel mij altijd beter in het labo waar we ramen hebben die uitgeven op wat groen.”

    Alexander Dumarey

    A desk with a view

    Het onderzoek naar de impact van natuurlijke omgevingen gaat terug tot 1984. Wetenschappers in een ziekenhuis in Pennsylvania onderzochten toen het herstel van patiënten na een galblaasoperatie. Sommige patiënten kwamen na die operatie terecht in een kamer met zicht op een bakstenen muur. Andere patiënten hadden meer geluk en kregen een kamer met zicht op enkele bomen. Wat bleek? De patiënten met zicht op groen herstelden sneller en hadden  minder complicaties. 

    Dat ramen een positieve impact hebben, is sinsdien bevestigd in verschillende andere studies. Bij één van die studies bleek dat studenten beter dingen onthouden in klaslokalen met zicht op bomen. Een andere studie onderzocht hoe snel werknemers herstelden na een korte stress-piek. Een eerste groep had uitzicht op een kale muur, een tweede groep kreeg een raam om even naar buiten te staren. De hartslag daalde sneller bij die tweede groep. Hoe langer de deelnemers naar buiten keken, hoe sneller ze herstelden. 

    Ramen als middeltje tegen stress, het is eens wat anders dan homeopathische druppeltjes of meditatie. Ik besluit voortaan vaker voor een raam te gaan staan. Dat blijkt in de praktijk wel niet zo eenvoudig. Het dichtstbijzijnde raam bevindt zich op een tiental meter van mijn bureau. Ik heb er zicht op een brandtrap, een ventilatiesysteem en twee verroeste afvalcontainers.

    164 stappen verderop vind ik gelukkig wél een mooi plekje met zicht op enkele bomen. Dat is ver, té ver eigenlijk. Maar die korte wandeling is natuurlijk ook weer gezond. En goed voor mijn stappenteller.

    Alexander Dumarey

    Biofiele design

    Hoe komt het eigenlijk dat eenvoudige dingen als een plant of een zicht op bomen zo’n krachtig effect hebben? Wetenschappers verwijzen ter verklaring  naar de ‘biofilie-hypothese’ van E.O. Wilson. Biofilie klinkt als een vreemde seksuele aandoening, maar met  seks heeft het niets te maken. Het is gewoon onze aangeboren neiging om contact te zoeken met andere levende organismen. Eenvoudiger geformuleerd: we voelen ons gewoon beter in een natuurlijke omgeving dan tussen glas en beton.

    Volgens een andere theorie brengen natuurlijke omgevingen onze aandacht tot rust. Dat  komt omdat ze zorgen voor “zachte fascinatie”. Ze prikkelen onze aandacht, maar niet te veel. Anders zou het toch weer vermoeiend worden. Kijk vijf minuten naar een kabbelend beekje, wolken in de lucht of een paar bomen en je kan er weer tegenaan.

    Steeds meer designers en architecten hebben die boodschap begrepen. ‘Biofiel design’ verwerkt natuurlijke elementen in gebouwen. Een mooi voorbeeld is het nieuwe hoofdkwartier van Apple in Cupertino. Dat gebouw is een oase van groen, met grasvelden, vijvers en meer dan 9000 inheemse bomen. Om dat even in perspectief te plaatsen: dat zijn drie bomen voor elke vier werknemers. Op een bepaald moment kocht Apple zoveel bomen dat er in sommige delen van Californië schaarste ontstond. Of hoe biofilie kan omslaan in biomanie. 

    Ik neem mijn jas en ga naar buiten. Mijn doel: het aantal bomen op het VRT-terrein tellen. Ik begin in het park achter de redactie, waar binnenkort het nieuwe VRT-gebouw komt. Ergens rond boom 180 verslapt mijn aandacht en verlies ik de tel. Ik ben op dat moment nog niet eens halfweg. Toch wel wat bomen op de VRT, dus. Op dat vlak heb ik niet te klagen.  

    Alexander Dumarey

    Bosbaden voor beginners

    Ik neem me voor in de toekomst elke voormiddag een korte wandeling te maken. Opnieuw blijkt dat makkelijker gezegd dan gedaan. De eerste twee dagen lukt het prima, maar op dag drie verwateren de goede voornemens. Om vier uur ’s middags besef ik dat ik al heel de dag binnen zit. Altijd is er wel een excuus om de wandeling uit te stellen.

    Voor één keer vind ik het jammer dat ik niet in Japan woon.  Veel Japanse bedrijven sturen hun medewerkers verplicht naar centra waar je kan “bosbaden”. Dat bosbaden - ‘shinrin-yoku’ in het Japans - heeft niets te maken met water of met zwembaden, maar alles met bossen. Bosbaders maken wandelingen langs bospaadjes en maken daarbij zo veel mogelijk gebruik van al hun zintuigen. Dat zou helpen tegen stress, hoge bloeddruk, slaapproblemen en zelfs depressie. Die Japanse bedrijven verwachten natuurlijk return on investment. 

    Volgens onderzoek stimuleert shinrin-yoku ook het immuunsysteem. Dat komt omdat boslucht vol zit met 'fytoncides':  vluchtige deeltjes, die verspreid worden door sommige bomen en planten. Het inademen van die fytoncides zou effect hebben op het immuunsysteem.

    Op Wikipedia lees ik dat dennen, eiken en ceders veel fytoncides verspreiden. Ik keer daarom nog even terug naar het park achter de VRT, deze keer in het gezelschap van collega en bomenkenner Jan Holderbeke. Ceders en dennenbomen vinden  we niet, wel veel essen, beuken en een notelaar. Na wat zoeken ontdekken we toch één mooie inheemse eik. Ik kijk hoe de takken waaien in de wind en luister naar het ritselen van de bladeren. Ik denk aan de fytoncides die op dit moment door de lucht dwarrelen. Ik adem diep en vul mijn longen.

    De tuinen van Gloria

    Ik loop ook nog even langs bij Gloria, een vriendelijke collega die een paar bureaus verderop werkt. Zij heeft op eigen initiatief haar werkomgeving grondig “vergroend”. Op alle kasten staan yucca’s, vetplanten en palmlelies. “De meeste van die planten stonden te verpieteren op de redactie van Terzake,” vertelt Gloria. “Soms werden zelfs tassen koffie uitgegoten op die planten. Ik kon het niet langer aanzien en heb die planten stiekem verhuisd naar mijn eigen werkplek. ’s Ochtends vroeg, in het grootste geheim, toen nog niemand op de redactie was.”

    Gloria voelt zich beter nu ze omringd is door zoveel groen, maar niet iedereen deelt haar enthousiasme. “Eén collega kwam klagen over beestjes in een palmboom, een andere collega voelde zich opgesloten tussen al die planten. Het is blijkbaar toch iets persoonlijks.”

    Ik behoor in elk geval tot de mensen die meer groen zouden willen op kantoor. En vandaag is blijkbaar mijn geluksdag. Ik krijg van Gloria een spathiphyllum of lepelplant cadeau, voor op mijn bureau. Ik hoef hem zelf geen water te geven, dat doet Gloria liever zelf. Ideaal voor iemand die zelfs een cactus zou laten uitdrogen. En als mijn nieuwe vriend toch zou sneuvelen, kan ik nog altijd even naar buiten om te bosbaden.

    Alexander Dumarey

    Wat kan je zélf doen?

    1.  Zet planten op je bureau. Bij het kiezen kan je gebruik maken van een NASA-lijst met luchtzuiverende planten. Op die lijst: klimop, bamboepalm, philodendron en sansevieria. En chrysanten, al is dat misschien meer iets voor op een kerkhof.
    2. Ga af en toe voor een raam staan. Kijk naar buiten, ontspan en laat je gedachten rustig ronddwalen. Collega’s zullen het misschien vreemd vinden, maar bedenk dan dat er dertig jaar wetenschappelijk onderzoek achter je staat. 
    3. Probeer elke dag een korte wandeling te maken, liefst in een omgeving met wat groen. Als je dat in de voormiddag doet, helpt dat trouwens ook ook om je biologische klok goed af te stellen.