Meest recent

    Vleermuizen vliegen tegen moderne gebouwen omdat ze die niet kunnen "zien"

    In de buurt van gebouwen met gladde verticale oppervlakken, zoals grote ramen of metalen panelen, worden gewonde of dode vleermuizen gevonden, die tegen het gebouw gevlogen zijn. Vleermuizen vertrouwen op echolocatie om te "zien" in het donker, maar de gladde oppervlakken weerkaatsen de geluiden weg van de vleermuizen.  Daardoor lijken de gebouwen een open vliegroute en "zien" de vleermuizen de gebouwen niet tot het te laat is.  

    "Ik hoorde een klap achter me", zei zoöloog Stefan Greif in "Nature", over de eerste keer dat hij merkte dat een vleermuis tegen een verticale metalen plaat in de vliegkamer in zijn labo vloog.  Nu heeft een team onder leiding van Greif, die werkt aan het Max Planck Institute für Ornithologie in Seewiesen, in een studie uitgelegd hoe het komt dat vleermuizen vaak tegen gladde, verticale panelen, zoals ruiten, aanknallen. De gladde oppervlakken verstoren de echolocatie van de dieren door de geluiden weg van hen te weerkaatsen. 

    Vleermuizen gebruiken echolocatie om in het donker hun weg te vinden. Ze localiseren en identificeren objecten door hoge kreten uit te zenden en te luisteren naar de echo's die terugkaatsen. 

    Greif en zijn collega's testen de echolocatie van 21 in het wild gevangen vale vleermuizen (Myotis myotis, foto bovenaan) in het laboratorium. De onderzoekers plaatsten daarvoor een gladde metalen plaat op een zijmuur aan het eind van een vliegtunnel. De vleermuizen interpreteerden het gladde oppervlak - maar niet de met vilt beklede muren in de buurt - als een vrije vliegroute.  Over een gemiddelde van 20 testen voor elke vleermuis, knalden 19 van de 21 proefkonijnen minstens een keer tegen het paneel. De onderzoekers plaatsten ook gladde verticale platen in de buurt van kolonies van wilde vleermuizen, en zagen daar gelijkaardige resultaten. 

    De dieren geraakten in de war als gevolg van een eigenschap van gladde oppervlakken die  akoestische reflectie genoemd wordt. Ruwe oppervlakken kaatsen minstens enkele echo's terug naar de vleermuis - dat heet akoestische diffusie (illustratie rechts) -, maar een glad oppervlak kaatst alle echolocatie weg van de bron (links).  Daardoor lijkt het voor een vleermuis alsof een gladde muur lege ruimte is, tot ze er vlak voor gekomen is.  Pas als ze heel dicht bij het oppervlak genaderd is, worden de loodrechte echoes teruggekaatst, en beseft de vleermuis dat ze een fout heeft gemaakt. Dat verklaart waarom sommige vleermuizen in het labo probeerden van op het laatste moment plots uit te wijken om het gevaar te ontlopen, maar vaak was dat te laat. 

    Ultrasone luidsprekers

    Volgens Gareth Jones, een gedragsecoloog aan de University of Bristol, kunnen de onderzoekers de mogelijkheid uitsluiten dat de vleermuizen visueel in de war gebracht werden, aangezien de experimenten in het donker werden uitgevoerd, onder infrarood licht, wat vleermuizen niet kunnen waarnemen, en dus waren ze geheel aangewezen op hun echolocatie. 

    De resultaten beklemtonen hoe weinig mensen zich bewust zijn van de zintuiglijke problemen die andere soorten kennen, zei Christian Voigt in "Nature".  Voigt bestudeert vleermuizen aan het Leibniz-Institut für Zoo- und Wildtierforschung in Berlijn. 

    In een eerdere studie onderzocht zoöloog Stefan Greif de reactie van vleermuizen op horizontale gladde oppervlakken. Toen zijn team gladde platen op de grond plaatste, daalden de vleermuizen neer en probeerden ze er van te drinken. In de natuur komen vleermuizen dit soort van akoestische reflectie tegen bij de oppervlakken van meren en vijvers. Ze lijken dan ook geëvolueerd om de loodrechte echo's die ze horen als ze over gladde vlakken vliegen, te interpreteren als een signaal voor de aanwezigheid van stilstaand water. 

    Grote verticale structuren die de echolocatie in de war brengen, zijn slechts de laatste decennia uit de grond geschoten, merkte ecoloog Jones op. De vleermuizen in de experimenten raakten niet gewond, omdat de kleine testkamer hun snelheid beperkte, maar in het wild kunnen vleermuizen veel sneller vliegen, en dan kunnen ze bedreigd worden door structuren die door de mens gebouwd zijn, zo zei Greif. Het is niet ongewoon om in de buurt van gebouwen gewonde of dode vleermuizen te vinden, al is niet duidelijk welke impact dat heeft op de populaties van vleermuizen. 

    Als blijkt dat door de mens opgetrokken structuren een ernstige bedreiging vormen,  stellen de onderzoekers voor om in de buurt van belangrijke vleermuiskolonies en grote trekwegen, maatregelen te nemen om de schade te beperken, zoals vermijden van gladde materialen te gebruiken aan de buitenkant van gebouwen. Een meer haalbare oplossing kan het gebruik van akoestische afschrikmiddelen zijn, kleine bundels van luidsprekers die ultrasone klanken - klanken die zo hoog zijn dat wij ze niet kunnen horen - uitstoten in de buurt van gebouwen in ecologische belangrijke sites, zo zei Greif. "We moeten realistisch zijn".   

    De studie van Greif en zijn team is verschenen in "Science".

    Guanovleermuizen in de buurt van moderne gebouwen in Austin in Texas.