Rus die Derde Wereldoorlog afwendde is overleden

Stanislav Petrov, de Russische militair die in 1983 een mogelijke kernoorlog heeft afgewend, is op 77-jarige leeftijd overleden in een dorpje nabij Moskou. Petrovs onwaarschijnlijke verhaal werd jarenlang geheimgehouden en is nog steeds veel mensen onbekend.

Het is 26 september 1983. De 44-jarige Russische officier Stanislav Petrov zit in een luchtverdedigingsbunker nabij Moskou. De Koude Oorlog is op zijn kilste punt in decennia. Drie weken eerder hebben Sovjet-straaljagers Korean Air-vlucht 007 neergeschoten. Alle 269 inzittenden kwamen om. Na jaren van detente is een kernoorlog tussen de VS en de Sovjet-Unie niet langer ondenkbaar.

Kort na middernacht schrikt Petrov op. Het radarsysteem meldt plots dat er een Amerikaanse raket op weg is naar de Sovjet-Unie. "Toen ik de waarschuwing zag stond ik op uit mijn stoel", getuigde hij later in een interview. "Al mijn ondergeschikten waren verward, dus begon ik bevelen te roepen om paniek te vermijden. Ik wist dat mijn beslissing enorme consequenties kon hebben."

Massale vergelding

Het is Petrovs taak om elke mogelijke aanval aan zijn oversten te melden. Doordat de raketten er slechts een half uur over zouden doen om de Sovjet-Unie te bereiken, moet er snel een besluit komen over een tegenaanval. Met één druk op de knop kan Moskou overgaan op massale vergelding tegen de Verenigde Staten, met mogelijk miljoenen doden tot gevolg. 

Een minuut later gaat het alarm opnieuw. De VS heeft weer vier raketten gelanceerd, meldt het radarsysteem. Petrov moet enkel de telefoon grijpen om het opperbevel rechtstreeks in te lichten. "Maar ik kon niet bewegen", getuigde hij. "Mijn gemakkelijke stoel voelde als een kokend hete pan. Mijn benen werden lam, ik kon niet eens opstaan. Ik was zo nerveus over het besluit dat ik moest nemen."

Zonlicht

Petrov besluit om de waarschuwingen te negeren. Als de VS effectief was overgegaan tot een aanval, dan zouden ze massaal veel raketten hebben ingezet en niet slechts vijf, redeneert hij. Uiteindelijk meldt hij aan zijn oversten dat het loos alarm is en blijft op post. "Ik geef toe dat ik bang was. Ik besefte hoeveel verantwoordelijkheid ik droeg", gaf Petrov later toe.

Wanneer er 23 minuten later nog steeds niets is gebeurd, beseft de Rus dat hij de situatie correct heeft ingeschat. "Het was zo'n opluchting", getuigde hij. De radarmelding bleek niet te zijn veroorzaakt door raketten, maar door een zeldzame weerspiegeling van zonlicht op wolken.

Topgeheim

Hoewel Petrov een mogelijke kernoorlog had afgewend, werd hij niet geprezen door zijn superieuren. Integendeel, hij werd berispt omdat hij zijn logboek niet goed had ingevuld.

Het incident werd verder topgeheim verklaard en jarenlang verzwegen. Zelfs Petrovs vrouw Raisa, die in 1997 overleed, wist niets over de heldendaad van haar echtgenoot. Pas een jaar na haar overlijden werd het verhaal openbaar gemaakt door Petrovs toenmalige overste Joeri Votintsev. Kort daarop werd het opgepikt door de Duitse krant Bild. 

Prijzen

Petrov werd de jaren daarop verschillende keren geprezen voor zijn heldenmoed. In 2006 ontving hij in het VN-hoofdkwartier in New York een prijs van de Association of World Citizens, waarop te lezen staat: "Aan de man die een kernoorlog voorkwam".

Zes jaar later kreeg hij ook de Duitse Mediaprijs, een eer die ook Nelson Mandela, de dalai lama en Kofi Annan te beurt is gevallen. In 2013 werd hij ten slotte geëerd met de Dresden-prijs, voor zijn bijdrage aan de wereldvrede. Maar Petrov zag zichzelf niet als een held. "Ik deed slechts mijn werk", hield hij al die jaren vol.

Petrov blijkt al op 19 mei overleden te zijn in een klein dorpje nabij Moskou. Hij werd 77 jaar.