Meest recent

    De Hobbit wordt 80 jaar

    Tachtig jaar geleden, op 21 september 1937, lag de eerste druk van het beroemde verhaal van Tolkien in de boekhandel. Het blijft wereldwijd één van de meest geliefde boeken.

    In een hol onder de grond woonde een hobbit.  

    1936. John Ronald Reuel Tolkien (1892-1973), hoogleraar Oud-Engels in Oxford, schrijft de eerste zin van "De Hobbit" op een examenpagina die één van zijn studenten blanco had gelaten. Tolkien improviseert de rest bij elkaar, ’s avonds aan het bed van zijn kinderen. Het boek ligt op de eerste dag van de herfst van 1937 in de boekhandel; tegen kerst is de eerste oplage van 1500 exemplaren verkocht. 80 jaar later zijn dat meer dan 100 miljoen boeken, in meer dan 40 talen.

    Het epos speelt zich af in Midden-Aarde, een wereld waarvoor Tolkien de geschiedenis, de aardrijkskunde en de talen zelf bedacht. En de vele bewoners: elfen, dwergen, aardmannen, tovenaars, mensen en natuurlijk… hobbits. Half zo groot als een mens, met een "neiging tot dikbuikigheid", leerachtige zolen onder hun blote, behaarde voeten en een gezonde dosis je m'en foutisme in hun eigen stekje, de Gouw.

    Daarheen en weer terug

    En toch wordt zo’n Hobbit, boekenwurm Bilbo Balings (Baggins in het Engels), de held van dit verhaal. Gandalf de tovenaar vraagt hem om het rijk van de dwergen te redden, inclusief een grote goudschat, die wordt bewaakt door de vreselijke draak Smaug. Op die tocht, daarheen en weer terug wordt Bilbo vergezeld door dertien dwergen en komt hij oog in oog te staan met reusachtige spinnen en andere griezels. Onvergetelijk is de scène waar Bilbo de glibberige en schizofrene Gollem ontmoet aan een onderaards meer, en ze elkaar testen met moeilijke raadsels.

    En passant vindt Bilbo ook de fameuze onzichtbaar makende Ring, waarover "Lord of the Rings" of "In de ban van de ring" gaat. Dat epos verscheen midden jaren 50.  Waar "De Hobbit" een rechttoe-rechtaan kinderboek is, is de Ring het veel langere en complexere verhaal over macht en verblinding, over samenwerken en verraden. De oorlogservaringen van Tolkien aan de Somme klinken erin door.

    Queeste

    Wat is de aantrekkingskracht van het verhaal? "De Hobbit" is net als "In de ban van de ring" een lange roadtrip, een queeste, die symbool staat voor persoonlijke ontwikkeling en coming-of-age. Er is sprake van een antiheld, een nederige Hobbit, die uiteindelijk erg moedig blijkt. 

    De aandacht van de lezers vasthouden, hen amuseren, verrukken, en hen af en toe misschien opwinden of diep ontroeren

    Dat was de bedoeling van Tolkien zelf. "De Hobbit" en "In de ban van de ring" zijn ongeëvenaarde odes aan de verbeelding. Het zijn verhalen over grote, nog altijd actuele thema’s: macht en het misbruik ervan, moed en overmoed, hebzucht, vriendschap, verraad, respect voor de natuur. De Hobbit is Werelderfgoed.

    Critici vinden de strijd tussen goed en kwaad te zwart-wit, doordesemd van christelijke symboliek en anti-moderne opvattingen, met een schrijnend gebrek aan vrouwelijke protagonisten, geen seks en veel te veel wapengekletter. Uit de archieven van het Nobelcomité bleek dat Tolkien de prijs in 1961 door z’n neus geboord zag, want het was maar "middelmatige vertelkunst" en "mager proza".  

    Populairste boek ooit

    Nu wordt Tolkien beschouwd als de vader van de fantasyliteratuur, die zeker niet alleen kinderen aanspreekt. "De Hobbit" is het populairste boek ooit, volgens een peiling van de BBC. En de auteur is verkozen tot de grootste Brit - hoewel geboren in Zuid-Afrika en met Duitse roots, vandaar de naam.  

    Drie films

    Peter Jackson verfilmde eerst "Lord of the Rings" en daarna "De Hobbit" in drie (veel te) lange afleveringen. Omdat "De Hobbit" maar een dun boekje is, moest hij het verhaal rekken en larderen met personages en verhaallijnen uit andere romans van Tolkien.  Maar de draak Smaug die met de diepe stem van Benedict Cumberbatch spreekt is natuurlijk onvergetelijk.