Jongens zijn sterk, meisjes zwak: op 10 jaar zit je al in een "gender-dwangbuis"

Het maakt niet uit waar je opgroeit, in China, Zuid-Afrika of België, als het aankomt op leren wat het betekent om een jongen of een meisje te zijn, is er één grote, universele mythe: jongens zijn sterk, meisjes zijn zwak. Een stereotype dat al ingebakken zit bij kinderen van 10 jaar, wijst onderzoek uit. Met alle mogelijke gevolgen vandien, die de rest van je leven blijven nazinderen.

Het is het vrij sombere resultaat van een uitgebreide studie door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health in Maryland, VS. Niet van de minsten dus. De onderzoekers interviewden 450 kinderen tussen 10 en 14 jaar uit 15 landen, waaronder Nigeria, China, de Verenigde Staten en Zuid-Afrika. Ook België trouwens, samen met Schotland de enige Europese vertegenwoordiging in de studie.

De onderzoekers spraken met kinderen en met een ouder of een voogd. Ze wilden weten hoe "tweenagers", beginnende pubers tussen 10 en 14 jaar, uit rijkere, gemiddelde en armere landen en uit verschillende culturen het ervaren om op te groeien als jongen of als meisje. Ze stelden vast dat jonge tieners in alle landen en alle culturen iets met zich meedragen wat de onderzoekers een "gender-dwangbuis" noemen. Een dwangbuis die levenslange gevolgen heeft en soms levensgevaarlijk is.

"We waren en zijn enorm verrast dat die mythe zó universeel verspreid is. Die mythe dat jongens sterk, vol zelfvertrouwen, leiderstypes zijn, en meisjes zwak en incompetent, zij moeten vooral volgen en zwijgen",  zegt professor Robert Blum, leider van het onderzoek, aan de wetenschappelijke website New Scientist. "Sommige westerse landen hadden meer progressieve opvattingen, maar wereldwijd zijn er veel meer overeenkomsten dan verschillen." Zelfs bij ons dus, waar boodschappen over "girl power" al lang niet meer baanbrekend zijn.

Stereotype met levensbedreigende gevolgen

De gevolgen van die stereotypes werken heel diep en heel lang door. Jongens zijn meer geneigd (worden meer meer "aangemoedigd") om risicovol gedrag te vertonen. Ze krijgen veel meer dan meisjes de kans om ongebreideld en ongehinderd te experimenteren. Soms met gevaarlijke en dodelijke gevolgen, denk aan druggebruik, roken, roekeloos rijden.

"Jongens nemen in veel grotere mate deel aan en zijn in veel grotere mate het slachtoffer van fysiek geweld", zegt Blum. "Ze sterven vaker aan verwondingen, zijn meer vatbaar voor verslaving en zelfdoding. Hun levensverwachting als volwassene is korter. Die verschillen worden niet biologisch bepaald."

Toch durft Blum stellen dat meisjes nog meer risico's lopen. Ze maken twee keer meer kans om een depressie door te maken tegen hun 16e verjaardag. Ze trouwen veel vaker als ze zelf nog een kind zijn. Hiv komt veel meer voor bij meisjes dan jongens. Ze gaan vroeger van school, worden al jong zwanger, krijgen veel meer te maken met seksuele agressie. "Meisjes betalen een hoge prijs", zegt Blum.

Jongen is vrij, meisje niet, in alle opzichten

De stereotypes zijn ook nog op een andere manier schadelijk voor meisjes. Vanaf een jaar of 10 wordt hun leefwereld drastisch ingeperkt, zijn ze veel meer geneigd om dichter bij huis te (moeten) blijven. In alle landen en culturen zijn er interventies die jongens en meisjes van elkaar scheiden vanaf dat ze de puberteit betreden. Vriendschappen en spelletjes tussen jongens en meisjes komen veel minder vaak voor vanaf die leeftijd.

"We zien dat die opdeling echt overal gebeurt. In gemiddelde en armere landen, en óók in de meest progressieve landen", zegt Blum.  "Als meisje krijg je de boodschap dat je op je hoede moet zijn. Als jongen leer je dat een agressor bent. Dat is zeer problematisch", zegt Blum. "Meisjes en jongens leren zo dat mannen en vrouwen aparte rollen te vervullen hebben. Mannen hebben vrijheid, meisjes worden belemmerd." En dat werkt door op alle mogelijke domeinen.

Meisjes en vrouwen krijgen de impliciete boodschap dat ze zwak en kwetsbaar zijn, dat hun lichaam een doelwit is, en dat ze zich zelf maar moeten beschermen. Als vrouwen te maken krijgen met seksueel geweld, moeten ze antwoorden op vragen als "wat droeg je", alsof zij zelf verantwoordelijk zijn.

Er zijn bijvoorbeeld ook veel minder vrouwelijke leiders in de zakenwereld en in de politiek. En zij die dat wel zijn, hebben te maken met discriminatie, scepsis, vooringenomenheid. Ambitie is geen "vrouwelijke" eigenschap, zo wil het stereotype toch.

Stereotype veranderen?

Het is mogelijk om de stereotypes te veranderen, zegt Blum. Hij wijst bijvoorbeeld op veranderende opvattingen en wetten tegen seksistisch gedrag in Europa en Noord-Amerika. Maar verandering vereist kennis over hoe en wanneer mythes over geslacht ingeprent geraken.

"Veel te dikwijls spreken we opvattingen over gender aan in de late puberteit, wanneer ze al lang in ons systeem ingebakken zitten en al negatieve gevolgen met zich meebrengen", zegt Sarah Keogh van het Guttmacher Institute in New York. "Deze studie toont aan dat die stereotypering al veel vroeger gebeurt."

Meer lezen?