Schafft Deutschland das? Integratie en vluchtelingen twee jaar later

Ze leken lange tijd zelfs geen thema te worden, maar stilletjes slopen ze er toch in: de vluchtelingen. Niet de AfD, die haar bestaan te danken heeft aan de vluchtelingen, maar wel de SPD’er Schulz slaagde erin het thema uit de vergetelheid te halen. Met een sneertje naar Angela Merkel, die volgens hem "te eigenzinnig en te weinig Europees handelde" toen ze in 2015 "Wir schaffen das" zei. 

Twee jaar geleden kwamen ze met bijna 900.000 naar Duitsland, daarna gingen de grenzen dicht. Niet de Duitse, wel de grenzen "op weg naar Duitsland".

Samen met het verdwijnen van de drommen asielzoekers aan de grenzen, verdween ook de aandacht voor hen. Twee jaar later zijn de vragen niet langer "hoe vangen we zo’n massa mensen op?", maar wel "hoe bewijzen we dat we het inderdaad kunnen, hoe kunnen we die mensen integreren?"

Duidelijk minder toestroom

Tussen januari en juli zijn zo’n 107.000 mensen uit het buitenland naar Duitsland gekomen, een pak minder in vergelijking met de grote stromen in september 2015, de "Wir schaffen das"-tijd. Nu komen er per maand ongeveer even veel mensen naar Duitsland als toen in een weekend naar het station van München.

Duitsland bereiken is ook niet meer zo evident: prikkeldraad overal en een omstreden akkoord met Turkije houden de Balkanroute van de Griekse eilanden naar Duitsland gesloten. Behalve van de Turkije-deal, waar Merkel toch het gezicht van was, is dat vooral het gevolg van het beleid in de buurlanden. Een toestroom is er dus amper nog. 

Afspraak in Aken

Iris Kreutzer werkt voor de stad Aken als medewerkster integratie van vluchtelingen en wonen. “De grote toestromen zijn voorbij. We moeten niet langer vluchtelingen onderbrengen in allerlei geïmproviseerde opvangcentra zoals sporthallen. Van de 3.000 vluchtelingen in Aken momenteel, hebben we 1.400 mensen onderdak kunnen geven in gewone huizen."

De snelle bouw van honderden asielcentra om vluchtelingen die aankwamen snel een bed en een dak boven hun hoofd te bezorgen, was eind 2015 grotendeels een maat voor niets. Vorige week nog beklaagde een Beierse gemeente er zich op de nationale radio over dat ze nu "met al die prefabwoningen en personeel blijven zitten".

Hoe kunnen we al die mensen zo snel mogelijk Duits leren en aan werk helpen?

De eerste opvang heeft Duitsland duidelijk "geschafft", maar nu moet de rest volgen. Dat beseft Iris Kreutzer ook: "Nu gaat het er niet meer om dat we op zoek moeten naar onderdak. De vraag die ons nu vooral bezighoudt is hoe we al deze mensen zo snel mogelijk Duits kunnen leren.  En als dat gelukt is, hoe we hen aan werk kunnen helpen. Daarvoor starten we nu programma’s op." 

Lange registratietijd

De grote uitdaging is momenteel al die mensen integreren, in de eerste plaats op de arbeidsmarkt. Merkels "wir schaffen das" was voor een groot stuk ingegeven door het besef dat Duitsland extreem snel vergrijst, terwijl de economie verder blijft groeien.

Rugdekking kreeg ze ook van verschillende werkgeversorganisaties en studiediensten, maar even goed van de kleine zelfstandige die geen arbeidskrachten meer vindt. "Duitsland zoekt arbeidskrachten en die stromen nu zomaar toe", klonk het zeer optimistisch.

Maar intussen is duidelijk dat het allemaal niet zo snel gaat. In de eerste plaats komen asielzoekers pas op de arbeidsmarkt als ze effectief erkend zijn als asielzoeker. Door de grote toestroom van vluchtelingen de voorbije jaren duurt het gemiddeld 8 tot 11 maanden vooraleer het Bundesamt für Migration und Flüchtlinge een uitspraak doet. Intussen zitten asielzoekers doorgaans gewoon "te wachten". Als ze geluk hebben, krijgen ze in die tussentijd al een basiscursus Duits. Maar het kan ook anders.

Schilderen, pleisteren, nagelen

In Aken werken verschillende asielzoekers die wachten op erkenning en die zo goed als zeker gaan krijgen, in de Tuchfabrik. De oude textielfabriek aan de rand van de stad, vlak bij de Nederlandse grens, stond jarenlang leeg, maar wordt momenteel omgebouwd tot een cultuur- en ontmoetingscentrum. Een paar hallen zijn al klaar, een andere is momenteel in verbouwing. Schilderen, pleisteren, nagelen: het gebeurt hier allemaal door asielzoekers, onder begeleiding. 

“Ik ben blij dat ik hier kan komen werken, anders verveel ik me toch en nu kunnen we nog iets leren, ook van elkaar”, vertelt een oudere man uit Afghanistan me. “Ik hoop in Duitsland te blijven en te kunnen werken. Mogelijk als klusjesman”, klinkt het bij een jongen uit Guinee.

Win-winsituatie

De mensen die hier aan de slag zijn, zouden normaliter in een asielcentrum zitten wachten. Dit programma, in samenwerking met het ministerie van arbeid, geeft hen een bezigheid.

De projectleider van de verbouwingswerken in de Tuchfabrik die dag in dag uit met hen werkt, spreekt over een win-winsituatie: "Duitsland heeft in de toekomst inderdaad arbeidskrachten nodig, maar wel gekwalificeerde. Hier leren we hen kennismaken met onze manier van werken, hoe alles in elkaar loopt. Dat er begin- en einduren zijn, dat alles stipt verloopt."

En, het belangrijkste: "We spreken hier enkel Duits met hen. Daar moet nog aan gewerkt worden, maar het lukt wel." Taal speelt inderdaad een sleutelrol op de arbeidsmarkt. De mensen die hier tewerkgesteld worden, hebben al een kleine basiscursus achter de rug. "Maar als er plaats is in de taalcursussen of integratiecursussen voor gevorderden, dan moeten ze eerst daarnaartoe, dan stopt het hier."

1 euro-jobs

Om de integratie sneller te doen verlopen, bedacht de Duitse regering in augustus 2016 de "1 euro-jobs". Om kennis te maken met de Duitse arbeidsmarkt zouden asielzoekers in afwachting van hun erkenning allerlei klusjes kunnen uitvoeren in asielcentra tegen een vergoeding van 1 euro per uur.

Copyright 2016 The Associated Press. All rights reserved. This material may not be published, broadcast, rewritten or redistribu

Het was de bedoeling dat zo’n 100.000 asielzoekers van het systeem gebruik zouden kunnen maken. Er werd ongeveer 300 miljoen euro voor uitgetrokken. Maar eind maart bleek dat er amper 25.000 asielzoekers in zo’n programma waren ingeschreven, waarop de regering besliste om de budgetten terug te schroeven naar 60 miljoen euro. 

Het project in Aken valt daarbuiten. "Het is ook geen verplichting", zegt projectleider Leonhard Höfert. "Het is een keuze van de stad zelf, maar met steun van hogere instanties". Asielzoekers ontvangen in Aken dan ook een bescheiden 80 cent per werkuur, net voldoende om kleine kosten te financieren. Met andere woorden: veel hangt af van waar je terechtkomt. 

Werk van lange adem

Voor wie na maanden dan uiteindelijk toch erkend wordt als vluchteling, begint de zoektocht naar echt werk. In juli was een klein half miljoen vluchtelingen officieel werkloos in Duitsland. Dat zijn er ongeveer 100.000 meer dan het jaar ervoor, terwijl het aantal werkloze Duitsers afgenomen is.

Minder dan de helft is echt op zoek naar werk, de anderen zitten in integratiecursussen of opleidingen. Van de vluchtelingen die in 2015 zijn aangekomen, heeft zo’n 10 procent werk gevonden. Van degenen die in 2014 aankwamen, waren dat er twee jaar later 22 procent, en drie jaar later 31 procent. Na vijf jaar de helft van de vluchtelingen aan het werk krijgen, lijkt vanuit dat perspectief een realistisch uitgangspunt.

De grootste groep vluchtelingen kwam evenwel aan in 2015. Daar ligt dus een zeer grote uitdaging. 

Leitkultur? Voor mij betekent dat dat we anderen moeten helpen onze cultuur te begrijpen

"Tegen 2025 wil ik een job voor elke Duitser", zei Angela Merkel aan het begin van de kiescampagne. In de praktijk betekent dat een werkloosheidscijfer van 3 procent. Dat dat voor vluchtelingen -ook zij die al jaren in het land geregistreerd zijn- een pak moeilijker zal zijn, spreekt voor zich.

"Het zal zijn tijd nodig hebben, dat is zeker", beaamt Leonhard Höfert. "Zeker omdat we iedereen op eigen talent en kunnen moeten beoordelen als we het alle kansen willen geven”. Of, zoals de werfleider in de Tuchfabrik het zegt: "In Duitsland hebben velen de mond vol over de Duitse "Leitkultur". Ik zie dat anders: volgens mij betekent dat woord dat we anderen moeten helpen onze cultuur te begrijpen. Daar zit de sleutel.”

Bekijk hieronder het journaalverslag:

Video player inladen ...