Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Zijn de Duitsers zo pro-Europees als ze op het eerste gezicht lijken?

Zondagmiddag, 14 uur. Voor heel wat Duitsers is dat het moment om een Apfelstrudel mit Vanilleeis und Sahne als zondagsdessert te verorberen, of om zich naar het dichtstbijzijnde voetbalstadion te begeven. Voor duizenden anderen is dat nu al langer dan een jaar het tijdstip waarop ze hun Europese vlag uit de kast halen en op de trappen van het stadhuis hun liefde voor Europa gaan bezingen. De beweging Pulse of Europe heeft Duitsland veroverd. Maar zijn de Duitsers echt zo pro-Europees als ze op het eerste gezicht lijken?

We zijn 17 september, één week voor de parlementsverkiezingen. In de straten van Kassel is het druk. De zon schijnt en de vijfjaarlijkse kunstexpo Documenta is aan haar laatste weekend bezig.

Plots duikt Marthe op. De 25-jarige heeft de rolschaatsen aangebonden en zich gewikkeld in de Europese vlag. Met een ander exemplaar zwaait ze enthousiast naar de voorbijgangers. “Kom naar Pulse of Europe, nu, voor het stadhuis”, klinkt het.

Op de trappen van het historische stadhuis wordt intussen alles in gereedheid gebracht. De twee gouden leeuwen die de trappen tooien krijgen elk een Europese vlag om de hals, de geluidsinstallatie wordt uitgetest en goed bevonden, de voorraad plastic vlagjes uitgestald. Gelukkig maar, want een oudere man – “Europese strijder van het eerste uur” – is zijn vlag thuis vergeten. Maar deze Pulse of Europe-bijeenkomst, één week voor de verkiezingen, wou hij absoluut niet missen. “Te belangrijk”.

Partijen willen om het meest Europees zijn

Maar is dat wel zo belangrijk, dat signaal één week voor de verkiezingen? Als de peilingen kloppen, stemt immers 80 tot 85 procent voor een partij die veel tot heel veel Europaliefde uitstraalt. Of om het simpel uit te drukken: enkel de twee uitersten op links en rechts, Die Linke en de AfD zijn niet echt enthousiast over de Europese Unie. De andere lopen elkaar bijna voor de voeten om "om het Europeest" te zijn.

Angela Merkel kan bezwaarlijk worden aangewreven dat ze de Europese Unie niet hoog in het vaandel draagt. Maar uitdager Schulz van SPD noemt zichzelf de nog betere Europeaan, terend op zijn verleden als Europees Parlementsvoorzitter. De Groenen doen er zelfs nog een schepje bovenop. Enkel Europa kan de welvaart en het klimaat redden, klinkt het daar. Zonder Europa staan we nergens.

Tegen 14 uur komt zo’n 100-tal mensen opdagen voor het Kasselse stadhuis. Geen overrompeling, maar het is ook al de derde week op rij sinds de zomervakantie dat hier op zondag een bijeenkomst wordt gehouden. Ook in 17 andere steden, verspreid over Duitsland, zijn er vandaag zulke bijeenkomsten. “Twee weken geleden waren het zelfs 40 steden”, vertelt de organisator.

Ik zie een gemengd publiek: alle leeftijden, veel mannen, ook gezinnen met kinderen, al zijn die wel in de minderheid. “We moeten beseffen dat we veel aan Europa te danken hebben. Zeker wij Duitsers, gezien onze geschiedenis”, vertelt Frank, een jonge vader met ringbaard en bril. "En voor onze kinderen is het belangrijk dat ze vrij mogen reizen", vult zijn vrouw aan. 

“Europa geeft de Duitsers ook veel voordelen, we moeten daar niet flauw over doen”, klinkt het pragmatisch bij een man van middelbare leeftijd. "Zeker van de euro profiteren wij. Het is moeilijk om tegen Europa te zijn. Of je bent dom."

Feelgoodmoment

Op het programma vandaag: een bespreking van de State of the Union van Jean-Claude Juncker, wat praktische mededelingen en een voorgelezen stand van zaken van de brexit-onderhandelingen. Het gaat er heel serieus en academisch aan toe.

Daarna worden wat brieven voorgelezen uit verschillende Europese steden met stemadvies aan de Duitsers: "Stem niet voor een partij die tegen Europa is”, klinkt het meestal. De kans dat de 100-tal aanwezigen hier dat zouden doen, lijkt me ook beperkt. Maar zeker spelen kan een week voor de verkiezingen nooit kwaad.

Maar het Europese "feelgoodmoment" komt er na een halfuur, wanneer de bijeenkomt er bijna op zit. Dan wordt gewoontegetrouw geëindigd met het zingen van de eerste drie strofen van de Europahymne, luidkeels voorgezongen door een oudere dame in de microfoon en begeleid op accordeon en dwarsfluit.

Daarna volgt de mensenketting: een kring waarin iedereen om beurt de handen in de lucht steekt en een vreugdekreet ten berde brengt. Een soort Mexican wave voor Europa. Het doet allemaal wat vreemd aan, maar ze doen het uit overtuiging. “Het voelt goed, dat er nog mensen denken als wij”, vertelt een enthousiaste jongedame. 

"Niet alleen maar rooskleurig"

"Ja, je ziet inderdaad dat de Duitse partijen zeer pro-Europees zijn", beaamt politicoloog Maurits Meijers Baumeister van de universiteit van Nijmegen. Hij meent dat dat vooral komt doordat Duitsland als grote lidstaat veel macht heeft in de Europese Unie.

Je merkt toch dat er ook veel ontevredenheid heerst

Politicoloog Maurits Meijers Baumeister

Toch nuanceert hij ook. "Het is niet alleen maar rooskleurig, want je merkt toch dat er onder de burgers ook wel veel ontevredenheid heerst". Die onvrede blijkt vooral uit de aanwezigheid van de anti-Europa- en anti-migratiepartij Alternative für Deutschland, die zo goed als zeker haar debuut zal maken in het Duitse parlement. Dat een rechts-populistische partij die zo duidelijk anti-Europees is, in de Bondsdag komt, is nieuw voor Duitsland en veelbetekend, vindt Meijers Baumeister.  "De ervaring is meestal dat zulke partijen een aanloop van een paar verkiezingen nodig hebben."

Als de AfD op termijn zou uitgroeien tot een stabiele partij, is de kans reëel dat ze ook gaat wegen op het beleid. "Uit onderzoek blijkt dat wanneer rechts-populistische partijen succesvol zijn, de gevestigde partijen hun posities aanpassen ten opzichte van de EU en kritischer te worden", zegt Meijers Baumeister. "Dat is het geval in alle West-Europese landen. Er is geen reden om ervan uit te gaan dat dat in Duitsland niet zou gelden."