Zes grote uitdagingen van het komende politieke jaar voor de regering-Bourgeois

Maandag houdt Vlaams minister-president Geert
Bourgeois (N-VA) zijn septemberverklaring in het Vlaams Parlement. De economische barometer staat op vrij mooi weer omdat er een grotere groei wordt verwacht. Maar zeggen dat de Vlaamse regering een makkelijk politiek jaar wacht, zou niet correct zijn. We lijsten hier enkele belangrijke uitdagingen voor u op. 

Het Planbureau verwacht een grotere economische groei. De Vlaamse excellenties hebben iets meer financiële ruimte om beleid te voeren. Desondanks zijn er op begrotingsvlak twee minpuntjes: door de financieringswet doven de dotaties van de federale overheid geleidelijk uit -een financiële tegenvaller - en de kosten van de Oosterweelverbinding en de ziekenhuizen zijn niet in de begroting opgenomen, wat niet naar de zin van Europa is.

Los daarvan moet de Vlaamse regering nog enkele horden nemen. Dat moet nu, want over een jaar zijn er gemeenteraadsverkiezingen en in 2019 federale en regionale verkiezingen. De verschillende partijen raken dan stilaan in verkiezingsmodus en dat is niet bevorderlijk voor een kordaat beleid. Hieronder lijsten we de belangrijkste uitdagingen voor u op.

Is het milieu wel groen genoeg?

In mei zag Vlaams minister van Leefmilieu Joke Schauvliege (CD&V) zich genoodzaakt om  haar omstreden boskaart in te trekken. Het dossier van de zonevreemde bossen en de 12.500 hectare beschermde bossen is explosief en leidde al tot grote wrevel binnen de Vlaamse coalitie. Schauvliege moet deze legislatuur nog een nieuwe boskaart uitwerken. Het doel blijft “de zonevreemde bossen te beschermen zoals in het regeerakkoord staat”.

Daarnaast ligt Schauvliege ook onder vuur wegens haar klimaatbeleid, dat milieuorganisaties onvoldoende ambitieus vinden. In mei maakte ze nog 300 miljoen euro extra vrij voor haar klimaatbeleid. Naar eigen zeggen streeft ze ernaar om fossiele brandstoffen overbodig te maken, maar ze heeft het dan over de lange termijn. Wie zegt dat we dat op één jaar kunnen doen, vertelt volgens haar zaken die niet juist zijn.

Een derde heikel punt is de betonstop, waarrond heel wat commotie is ontstaan bij de "Vlaming met een baksteen in de maag". Vanaf 2040 zou nieuwbouw in open ruimte niet meer kunnen, en Schauvliege moet een aantal begeleidende maatregelen nemen om dat verteerbaar te maken. 

Hoe groen wordt mijn stroom?

Nog zo’n explosief dossier is de Vlaamse energieheffing, beter bekend als de
Turteltaks. Die kostte Annemie Turtelboom uiteindelijk haar baan: een belasting genoemd naar een Vlaamse liberaal, dat is als vloeken in de kerk. Bart Tommelein (Open VLD), haar opvolger als minister van Energie, moet beter zien te doen.

De Turteltaks bedroeg 100 euro per jaar en moest de financiële putten uit het verleden dempen en investeringen in groene energie financieren. In juni kondigde Tommelein aan dat een groenestroombijdrage van 10 euro zou volstaan. Dat is volgens hem geen "Tita-Tommelein", want de miljardenschuld uit het verleden is weggewerkt en de financiële toestand is gunstiger dan verwacht. Velen reageerden enigszins verbaasd: nu is het aan de minister om duidelijkheid te scheppen. Met een akkoord over de begroting zou er ook een akkoord zijn rond die energieheffing. Maandag volgt er meer duidelijkheid.

Maar Tommelein moet ook nog zijn engagementen voor investeringen in groene energie wat concreter zien te maken. Nu de biomassacentrales in Gent en Langerlo zijn weggevallen, moet hij compensaties zien te vinden om de doelstellingen inzake groene stroom te halen.

Video player inladen ...

Hoe zit het met de onderwijshervorming?

Het blijft wachten op de plannen van minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V) voor de hervorming van de lerarenopleiding, van het lager onderwijs en van het kleuteronderwijs. Er wordt nagedacht over leerkrachten met een masteropleiding in het lager onderwijs en een lerarenopleiding die alleen nog op hogescholen en universiteiten kan worden gevolgd. Daarover moet snel duidelijkheid komen, want de hervormingen moeten ingaan vanaf september 2019.

Ook belangrijk is het loopbaanpact, een manier om het beroep van leraar weer aantrekkelijk te maken. Crevits heeft een studie besteld, en de
resultaten daarvan zijn begin volgend jaar bekend. Daarna moet nog met de sociale partners worden onderhandeld. Nu al is Crevits bezig uit te zoeken hoe ze jonge starters één jaar werkzekerheid kan bieden, en dat zou al moeten kunnen vanaf volgend schooljaar.

Het secundair onderwijs moet tegen 1 september 2018 worden hervormd. Met name de eindtermen – de minimumdoelstellingen die leerlingen moeten bereiken - beloven een taaie brok te worden. Onderwijs is altijd delicaat, want het gaat over de kinderen.

Video player inladen ...

Raken de files ooit opgelost?

Vorig jaar hebben de files een nieuw record gebroken. De ochtendfiles (gemiddeld 145 kilometer) zijn grosso modo constant gebleven, maar de avondfiles (121 kilometer) zijn 16 kilometer langer geworden. De ringwegen rond Antwerpen en Brussel blijven de grootste knelpunten.

Deze week was er goed nieuws voor minister van Mobiliteit Ben Weyts (N-VA): de actiegroepen geven hun verzet tegen de Oosterweelverbinding op. Die schup kan eindelijk in de grond: de Antwerpse ring, een van de grootste verkeersknopen van het land, raakt misschien toch gesloten. Een ander knelpunt is de Ring rond Brussel, waar het lokale en het doorgaande verkeer van elkaar moeten worden gescheiden om de doorstroming te bevorderen. Die beslissing is al in 2013 genomen, maar de eigenlijke werken starten pas in 2019.

Files kan je ook aanpakken met meer openbaar vervoer, maar in Vlaanderen lijkt De Lijn vooral in de ban van een besparingslogica: streven naar een betere verhouding tussen inkomsten en uitgaven en aanbod beter afstemmen op de vraag. Vorig jaar vervoerde de Vlaamse vervoersmaatschappij 2,1 procent minder reizigers, terwijl maar de helft van de bussen of tram op tijd reden. Bovendien zijn er klachten over treuzelen met investeringen, te weinig frequente bussen en landelijke gebieden die nauwelijks worden bediend. Het kan dus beter.

Rekeningrijden is een ander middel om files te bestrijden, hoewel niet populair bij velen onder u. Toch wil minister Weyts ermee doorgaan, maar wanneer het ervan zal komen, is nog niet duidelijk.

Video player inladen ...

Op naar een halvering van de kinderarmoede

In mei herhaalde minister van Armoedebestrijding Liesbeth Homans (N-VA) het nog: het blijft haar bedoeling om de kinderarmoede in Vlaanderen te halveren tegen 2020. Ze stelde een bijsturing van haar beleid in het vooruitzicht. Ook het Vlaams Actieplan Armoedebestrijding (VAPA) zit volgens haar op schema. Nochtans blijkt uit de cijfers dat de armoede niet echt daalt: in Vlaanderen leven nog altijd 600.000 mensen in armoede en de kinderarmoede is gestegen van 7 procent in 2008 naar 12 procent in 2015. Homans erkent wel dat er een tandje moet worden bijgestoken.

Een tweede knelpunt voor haar is de sociale woningbouw. Vorig jaar was op dat vlak een recordjaar: 860 miljoen euro is geïnvesteerd in ruim 4.000 nieuwe woningen en in de renovatie van nog eens evenveel woningen. Sinds 2014 heeft Homans 10.426 nieuwe sociale woningen gecreëerd en er bijna 15.000 gerenoveerd. 

De Vlaamse regering wil tussen 2009 en 2025 50.000 nieuwe sociale woningen bijbouwen om tegemoet te komen aan de grote nood op de sociale woonmarkt. Intussen zijn er 28.705 nieuwe woningen gecreëerd: niet per se al gebouwd, maar de plannen voor het project en de investeringen zijn  wel volledig rond. Homans klopt zich op de borst dat ze voor zit op het schema, maar het Netwerk tegen Armoede wijst erop dat de wachtlijsten lang blijven: meer dan 100.000 mensen wachten nog op een sociale woning. De uitdaging blijft immens.

Video player inladen ...

Wachtlijsten wegwerken? Nog even wachten

De wachtlijsten in de zorgsector zijn al jaren een oud zeer. Elke nieuwe regering probeert het probleem aan te pakken, maar te weinig geld en te weinig plaatsen leiden ertoe dat de wachtlijsten blijven groeien, tot grote wanhoop van velen.

Ook de regering-Bourgeois beloofde om de wachtlijsten aan te pakken. En dat wil minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) doen door een nieuwe manier van financiering: via een persoonsvolgende financiering. Van een persoonlijk assistentiebudget naar een persoonsvolgend budget. Kort gezegd houdt dit in dat in het nieuwe systeem de persoon met de zorgbehoefte zelf een budget krijgt van de Vlaamse overheid. Zo kunnen ze zelf kiezen hoe ze hun zorg organiseren. Tot voor kort verliep de financiering grotendeels via de zorginstellingen.

Sinds 2017 is de omwenteling ingezet, maar die verloopt zeer traag. Bovendien heerst er door de vele regeltjes nog veel verwarring bij zorginstellingen en  gebuikers en is ook de toewijzing van de verschillende budgetten nog niet duidelijk. Resultaat: de wachtlijsten zijn er nog altijd.

Ook bij  de jongere belanghebbenden blijven de wachtlijsten nog lang, want de nieuwe financieringsmethode geldt voorlopig alleen voor volwassenen.