Meest recent

    Het succes van de AfD in het oosten van Duitsland: hoe het verleden nog altijd meespeelt

    De radicaal-rechtse AfD lijkt de morele winnaar van de parlementsverkiezingen in Duitsland. Voor het eerst sinds kort na de Tweede Wereldoorlog komt een radicaal-rechtse partij in het Duitse parlement terecht. Vooral in het oosten van Duitsland scoort de AfD heel goed. Duitsland-kenner Dirk Rochtus legt uit waarom.   

    De Duitse parlementsverkiezingen van 2017 zullen de geschiedenisboeken ingaan om meer dan één reden. De grote winst van de rechts-radicale Alternative fur Deutschland (AfD) is er slechts één van. In 2013 raakte de partij niet eens boven de kiesdrempel, nu haalt ze 12,6 procent. De AfD wordt de derde partij, na het christendemocratische blok CDU-CSU van bondskanselier Angela Merkel en de sociaaldemocratische SPD van Martin Schulz. Voor het eerst sinds kort na de Tweede Wereldoorlog zal er een radicaal-rechtse fractie in de Bondsdag zijn.

    Waar scoort de AfD, en bij wie?

    (bronnen: ARD, Heute.de en Forschungsgruppe Wahlen)

    • Totaalscore voor heel Duitsland:
      12,6 procent, goed voor 94 van de 709 zitjes in de Bondsdag. Het is de derde partij, na de CDU/CSU-coalitie van Angela Merkel en de SPD van Martin Schulz.
    • Score in het westen van Duitsland
      11,1 procent, de derde partij na de CDU/CSU-coalitie van Angela Merkel (33,9 procent) en de SPD van Martin Schulz (22,1 procent).
    • Score in het oosten van Duitsland
      22,5 procent, de tweede partij na de CDU/CSU-coalitie van Angela Merkel (28,2 procent). De AfD laat er Die Linke (17,4 procent) en de SPD (14,3 procent) ver achter zich. In de deelstaat Sachsen is de AfD zelfs de grootste partij.
    • Wie stemt voor AfD
      De AfD blijkt vooral populair bij de 33- tot 59-jarigen. 16 procent van de 30- tot 44-jarigen stemde voor de AfD, en 15 procent van de 45- tot 59-jarigen.
    • Bij wie heeft AfD kiezers afgesnoept
      De radicaal-rechtse partij heeft over heel Duitsland bekeken een groot deel van haar winst te danken aan kiezers van de CDU/CSU. 21 procent van de kiezers die nu voor de AfD stemden, koos bij de vorige verkiezingen in 2013 nog voor de coalitie van Angela Merkel.
      Ook een opvallend cijfer: 35 procent van de AfD-stemmers ging in 2013 niet naar de stembus of bracht een ongeldige stem uit

    "Historisch minderwaardigheidsgevoel in oosten van Duitsland"

    Opvallend is de score van de AfD in het oosten van het land: met 22,5 procent de tweede partij, het verschil met CDU-CSU (28,2 procent) is niet bijster groot. De partij lijkt vooral de vruchten te plukken van de onvrede over Merkels migratie- en vluchtelingenbeleid.  Maar is dat het enige wat speelt? Volgens Dirk Rochtus, docent Internationale Politiek aan de KU Leuven en Duitsland-kenner, ligt de kiem van het succes niet alleen in de huidige situatie in Duitsland.

    "In het oosten van Duitsland heerste sinds de val van de Muur en de eenmaking altijd al een groot protest-potentieel", vertelt Rochtus aan VRT NWS. "De omwenteling heeft er heel veel veranderd in de hoofden van de mensen. Veel mensen verloren hun werk omdat fabrieken en bedrijven sloten, maar ook omdat Oost-Duitse staatsinstellingen opgedoekt werden. Mensen zijn er toen hun toekomstperspectief verloren."

    "Daarnaast leefde en leeft bij vele Oost-Duitsers het gevoel van tweederangsburgers te zijn binnen het eengemaakte Duitsland. Voor hen nam West-Duitsland een erg neerbuigende houding aan ten opzichte van Oost-Duitsland. De voormalige West-Duitsers keken neer op de voormalige Oost-Duitsers. Dat gevoel is er nu nog altijd."

    Die combinatie maakt dat veel voormalige Oost-Duitsers zich nog altijd minderwaardig voelen, ook al zijn de steden opgepoetst, is de infrastructuur verbeterd. "Er zijn nog veel vervallen regio's waar weinig tot niets omhanden is, geen werk, geen vooruitzichten. Vooral in landelijke gebieden trekken mensen weg naar de steden om werk te vinden. Dat is een voedingsbodem voor frustraties."

    "Minderwaardigheidsgevoel en migratiecrisis, dat slaat aan"

    In de jaren 90 had je de Partei des Demokratischen Sozialismus (PDS), de opvolger van de Oost-Duitse communistische regeringspartij SED, die inpikte op dat historische gevoel van achteruitgesteld te zijn. De PDS transformeerde in 2005 naar Die Linke. "Een protestpartij die veel stemmen haalde en bij verkiezingen altijd rond de 20 procent schommelde", zegt Rochtus.

    Ook de AfD is een protestpartij, eentje die vooral sinds de vluchtelingencrisis twee jaar geleden heel sterk in opmars is. "Zij spelen net als Die Linke in op dat minderwaardigheidsgevoel én koppelen dat ook aan de migratieproblematiek. 'Kijk naar die vluchtelingen, ze krijgen vanalles, en zo gemakkelijk, geld, werk, sociale voorzieningen... En jullie moeten het doen met een pover pensioentje'. Enzoverder.  Het is een boodschap die aanslaat bij Oost-Duitsers."

    Het resultaat in Sachsen is ook niet zo verrassend voor Rochtus. Niet alleen is het de thuisbasis van partijleider Frauke Petry, "het is altijd al een vrij rechtse deelstaat geweest. Vergeet niet dat het de bakermat is van de Pegida-beweging (die in het nieuws gekomen is met soms gewelddadige demonstraties tegen het immigratie- en asielbeleid van Merkel, nvr). Ook Pegida kon het gevoel van achtergesteldheid vatten, speelde net als de AfD in op die fragiele identiteit van de Oost-Duitsers."

    "Het zijn niet allemaal rechts-radicale kiezers"

    De AfD pikt in Oost-Duitsland veel stemmen in van Die Linke, maar over heel Duitsland zijn vooral kiezers van CDU-CSU overgestapt. Een duidelijke reactie op het vluchtelingenbeleid van Merkel, ziet Rochtus.

    "Wir schaffen das', zei Merkel, maar in de praktijk is het zo simpel niet, is het gevoel bij veel Duitsers. Dat willen veel mensen haar nu duidelijk maken, niet alleen in het oosten, maar ook in het westen van Duitsland. We moeten die kiezers ook niet allemaal onder de noemer rechts-radicaal klasseren. Ze stemmen op de AfD uit protest, tegen Merkel."

    Ook niet onbelangrijk: in heel Duitsland hebben meer dan een miljoen mensen die bij de vorige verkiezingen géén stem uitgebracht hebben, dat nu wel gedaan. Veel van die stemmen zijn ook naar de AfD gegaan, zegt Rochtus.

    Bekijk hieronder het journaalverslag over de Duitse ruk naar rechts: