Antwerpse OCMW wil privébedrijven inschakelen om leefloners strenger te controleren  

De stad Antwerpen wil strenger controleren of inwoners die een leefloon krijgen inkomsten of een eigendom hebben in het buitenland. Sommige leefloners hebben een huis of bedrijf in het buitenland waar ze kunnen van leven. En dus hebben ze geen recht op een uitkering in België. Antwerpen wil daarom, naar Nederlands voorbeeld, privéonderzoeksbureaus inschakelen om controles te doen in het buitenland. 

Elke maand krijgen in België 124.000 mensen een leefloon. Hoe controleer je grondig of die steuntrekkers wel recht hebben of blijven hebben op die steun? Er gebeurt al heel wat. OCMW’s doen wat ze kunnen en vragen rekeninguittreksels op, voeren controles uit en organiseren geregeld gesprekken tussen leefloners en hun sociaal assistent. Het draait hier vooral om een controle van binnenlands vermogen. De moeilijkheid is: wat bezit iemand in het buitenland? 

Klassiek geval: een steuntrekker met een woning in het land van herkomst, of in pakweg Frankrijk. Of een steuntrekker die appartementen verhuurt in het buitenland. Of iemand die hier een leefloon krijgt maar eigenlijk een bedrijfje leidt in Albanië. Hoe controleer je dat? In Europa lopen die controles goed, want landen wisselen informatie uit. Sommige landen buiten Europa willen of kunnen echter geen informatie delen. 

Hulp van privé-onderzoeksbedrijven

België probeert de controles op te drijven. Staatssecretaris Philippe De Backer (Open VLD) sluit verdragen af met landen om informatie uit te wisselen. Bulgarije is afgerond, Slovakije wordt binnenkort opgestart. Antwerps OCMW-voorzitter Fons Duchateau (N-VA) wil een stap verder gaan. Er zijn momenteel te weinig manieren om het buitenlandse vermogen te controleren. Hij wil de hulp inroepen van privé-onderzoeksbedrijven. Die bestaan in Nederland al sinds 2002. De firma’s zijn gespecialiseerd in vermogensonderzoek in het buitenland. Ze ontstonden na een proefperiode die onthutsende resultaten gaf. 

Tussen 1996 en 2002 onderzocht men in Nederland het vermogen van steuntrekkers in het buitenland. Wat bleek? Maar liefst 33% van alle steuntrekkers had een aanzienlijk vermogen in het buitenland, dat tot de schorsing van de steun had kunnen leiden. Sindsdien ontwikkelden deze bedrijven in Nederland een nieuw product: vermogensonderzoek in het buitenland. In België bestaat dat niet. Antwerpen wil het nu introduceren.

Video player inladen ...

“Helft van onderzochten krijgt onterecht uitkering”

We ontmoeten een directeur van een onderzoeksbureau in een Nederlands hotel. Hij wil liever anoniem geciteerd worden. Discretie is een hoog goed in deze wereld. De man werkt voor verscheidene Nederlandse gemeentes en is vooral gespecialiseerd in Turkije en Marokko. Hij werkt met plaatselijke advocaten, vertalers, schatters, landmeters,… . Hij is trots op de resultaten van de werkwijze. “Laat mij alle Genkse Turken met een leefloon onderzoeken en ik garandeer u dat het resultaat zal zijn dat één op de drie onterecht een uitkering krijgt.” 

Laat mij alle Genkse Turken met een leefloon onderzoeken en ik garandeer u dat het resultaat zal zijn dat één op de drie onterecht een uitkering krijgt.

Stel dat je enkele parameters toevoegt, dan verhoogt de pakkans. Ga bijvoorbeeld na wie langere tijd op vakantie naar het buitenland gaat of wie vaak voor medisch onderzoek naar het buitenland gaat en de kans bestaat dat de helft van de onderzochte populatie onterecht een uitkering krijgt. “Als je vermogen hebt in het buitenland, zoals een huis, moet je dat eerst “opeten”, pas daarna heb je recht op steun. Er zijn steuntrekkers die een villa van 900.000 euro blijken te bezitten. Dat kan niet.”

Hoe gaan ze te werk?

De werkwijze van zijn bedrijf is simpel. De opdracht komt van een stad of gemeente. Die vraagt om een aantal gevallen te onderzoeken van mensen waarvan de stad vermoedt dat ze frauderen. Of men vraagt om een bepaalde bevolkingsgroep te screenen. Het bedrijf gaat aan het werk en geeft in dit geval aan advocaten in Turkije de opdracht om het Turkse kadaster te raadplegen, om na te gaan of de Nederlandse Turk een woning heeft in Turkije. “De werkwijze met advocaten ter plekke heeft het voordeel dat het heel snel gaat. Zij hebben het recht om het kadaster te raadplegen. We doen geen undercoverwerk, we schaduwen niemand, we raadplegen vooral documenten.”

Indien er vastgesteld wordt dat er een buitenlands vermogen bestaat, worden er foto’s genomen en gaat een schatter in opdracht van het Nederlandse onderzoeksbureau een waarde op het huis plakken. Het bedrijf maakt het hele dossier over aan de stad of gemeente die dan kan beslissen wat er moet gebeuren. Het leefloon stopzetten bijvoorbeeld. Soms krijgen ze opdracht om 10 mensen te controleren, soms 150, of het volledige bestand.

Niet enkel mensen met migratie-achtergrond

Dat er op grote schaal gefraudeerd wordt, staat vast, aldus de directeur. “Op 150 gevallen blijken er soms 70 te frauderen. Dat gaat niet alleen om mensen met een migratie-achtergrond. Sommigen bezitten een huis in Frankrijk of Spanje. Als die mensen leefgeld krijgen, exclusief allerhande voorzieningen zoals zorg en huurtoeslag, tussen 1.000 en 2.000 euro bruto per maand, dan kan je wel nagaan hoeveel onterechte uitkeringen onze overheden uitgeven. Vooral de zwakkeren in de maatschappij zijn daar het slachtoffer van. We hebben al steuntrekkers ontdekt die in het buitenland 10 panden bezitten en die kunnen leven van de huurinkomsten.”

Volgens de directeur werken de privéonderzoeksbureaus efficiënter dan het controleorgaan van de overheid, het IBF (Internationaal Bureau Fraudebestrijding). Dat bureau moet altijd via de ambassade gaan. Dat duurt langer en is omslachtig. 

Bang voor stigmatisering

Toch zijn de Nederlandse steden en gemeenten niet altijd happig om controleopdrachten toe te vertrouwen. “Ze zijn bang dat ze beschuldigd zullen worden van stigmatisering en discriminerend gedrag. Als één groep, pakweg de Marokkanen, voelt dat ze systematisch onderzocht wordt, zal die zich geviseerd voelen.” We doen een telefoonronde langs een aantal grote Nederlandse steden. Blijkt dat de wethouders niet echt happig zijn om over het systeem te praten. Een stad vertelt dat ze geen privébedrijven opdrachten geeft, omdat sommigen totaal onrealistische producten proberen te verkopen. Geld terugvorderen uit bepaalde landen, dat proberen sommigen te verkopen, maar het kan niet, zo luidt het. 

Er zijn bedenkingen. Wat met privacy? Hoe controleer je die privébedrijven? Het Antwerpse OCMW gelooft erin, maar kan het zomaar bij ons? Staatssecretaris van fraudebestrijding Philippe De Backer (Open VLD) ziet geen grote bezwaren. Tenminste als die onderzoeksbureaus alleen publieke documenten raadplegen. Geen detective spelen dus. Niet schaduwen bijvoorbeeld. 

Video player inladen ...

Volgens Fons Duchateau is het een kwestie van rechtvaardigheid. “Waarom zou een steuntrekker die in Frankrijk een huis heeft, daar wel op aangesproken kunnen worden, en iemand in Marokko niet? Uiteindelijk zijn de zwakkeren in onze maatschappij daar het slachtoffer van.”

Video player inladen ...