100 jaar geleden: Australische overwinning bij het Polygoonbos

In deze rubriek brengen we grote en kleine gebeurtenissen tijdens de Eerste Wereldoorlog deze week 100 jaar geleden. Australische troepen boeken overwinning bij het Polygoonbos in Zonnebeke, de Duitse veldmaarschalk von Hindenburg wordt op zijn 70e verjaardag als een halfgod gevierd, er worden meer luchtaanvallen uitgevoerd dan ooit voorheen, ...

Een week lang is hevig strijd gevoerd rond de heuvel van het Polygoonbos in Zonnebeke, ten oosten van Ieper.

Op 26 september slaagde de 5de Australische divisie er in de heuvel te veroveren. Meteen een van de grootste successen van het jongste Britse offensief in Vlaanderen.

Sindsdien hebben de Duitsers verscheidene zware tegenaanvallen in en nabij het bos uitgevoerd. Daarbij werd een Duits stormbataljon met vlammenwerpers ingezet.  

Australische artillerie in actie (Foto Frank Hurley SLNSW)

Toch wisten de Britten deze aanvallen af te slaan.

De tweede Duitse verdedigingsstelling rond Ieper (de ‘Wilhelm-Stellung’), is nu volledig in Britse handen, althans ten noorden van de weg Ieper-Menen.  

Australische soldaten en Duitse krijgsgevangenen schrikken als een granaat in de buurt inslaat (Foto Frank Hurley, SLNSW)

Von Hindenburg uitbundig gevierd

Op 2 oktober is de Duitse opperbevelhebber, veldmaarschalk Paul von Hindenburg, 70 jaar geworden en dat is in Duitsland uitbundig gevierd.

De veldmaarschalk was op de voorpagina's van zowat alle kranten en tijdschriften te zien. De populariteit van de indrukwekkende gestalte overschaduwt nu deze van keizer Willem II zelf.

De hulde aan von Hindenburg op de voorpagina van de tijdschriften Kladderadatsch en Simplicissimus  

Hulde aan de veldmaarschalk van de autofabricant Audiwerke en van het Oost-Pruisische stadje Lyck, dat door de Russen was ingenomen in 1914 en door von Hindenburg is bevrijd, allebei in Kladderadatsch van 30 september 1917

Ongekend veel luchtaanvallen

Britse vliegtuigen hebben een zware aanval uitgevoerd op het vliegveld van Sint-Denijs-Westrem bij Gent.

Daarbij zouden heel wat Duitse Gotha’s zijn vernield of beschadigd. Dat zijn bommenwerpers waarmee de Duitsers met succes raids op Engeland uitvoeren.

Ook het andere Duitse vliegveld bij Gent dat van Gontrode, is aangevallen.Dit heeft de Duitse bombardementen op Engeland niet doen stopzetten. Een nieuwe Duitse raid op Londen maakte 10 doden en 28 gewonden.

Intussen voerden Britse marinevliegtuigen een zoveelste aanval uit op Zeebrugge. Dat is een belangrijke Duitse duikbotenbasis.  

Bij een Brits bombardement enkele dagen eerder op Oostende zijn 4 doden gevallen in de Petrus-en-Paulus-kerk ( foto uit het Duitse propagandatijdschrift 'Door Vlaanderen heen')

De voorbije week kende een ongekend lange reeks luchtaanvallen. Franse en Britse vliegtuigen bombardeerden Duitse installaties in Roeselare, Kortrijk, Cambrai en de streek van Metz.

Anderzijds hebben de Duitsers opnieuw een zwaar bombardement op Duinkerke uitgevoerd. Die Franse havenstad vlakbij het front is al voor een groot deel ontruimd.

De Fransen hebben deze aanval beantwoord met luchtaanvallen op de Duitse steden Trier, Frankfort, Koblenz en Stuttgart. Ook de Britse premier Lloyd George belooft represailles op Duitse steden, iets wat de pers al een tijd eist.

Ook de Italiaanse piloten zitten niet stil. Ze voerden recent aanvallen uit op de Oostenrijks-Hongaarse vlootbasissen van Pola (Pula) en Cattaro (Kotor) aan de Adriatische Zee.

Schade in Londen door de Duitse bombardementen ( IWM, HO 102 en 106)

Brits succes in Mesopotamië

Het Britse leger is erin geslaagd de stad Ramadi in te nemen.

Ramadi ligt aan de Eufraat, op een honderdtal kilometer ten westen van Bagdad. Vanwege haar ligging op de weg Bagdad-Aleppo heeft ze een strategische positie.

In juli hadden de Britten al Ramadi aangevallen, dat door een duizendtal man Ottomaanse troepen werd verdedigd. De aanval werd toen bemoeilijkt door de extreme temperaturen, boven de 50° C. De grond voelde te heet aan om over te lopen.  De hitte maakte meer slachtoffers dan de vijand.  De Britten moesten zich terugtrekken naar Fallujah, zo’n 30 km oostelijker.  

© IWM (Q 24294)

Turkse krijgsgevangenen worden afgevoerd bij Ramadi

De nieuwe aanval op 28 en 29 september, uitgevoerd door een Indische divisie, werd wel een succes, hoewel het Turkse garnizoen intussen was versterkt tot 3500 man.

De Britse kolonnes waren voorzien van grote tankwagens vol water, om de troepen voldoende te laten drinken in de hitte.

Tijdens de gevechten vielen maar weinig doden en zwaargewonden, maar vrijwel heel het Turkse garnizoen is gevangen genomen, inclusief de bevelhebber Ahmed Bey. De Britten hebben daarbij ook veel kanonnen, mitrailleurs  

© IWM (Q 24339)

Brits-Indische lanciers bij een munitiedepot in de woestijn

Democratische Conferentie in Rusland

In het Alexandratheater in de Russische hoofdstad Petrograd is een zgn. Democratische Conferentie bijeen.

Ze bestaat uit meer dan 1500 gedelegeerden van de sovjets van arbeiders-, boeren- en soldatenafgevaardigden en van diverse maatschappelijke organisaties.

De bedoeling is een verzoening te zoeken tussen de aanhang van de voorlopige regering van Kerenski en de voorstanders van een regime waarin de sovjets de macht uitoefenen.

De grote meerderheid van de gedelegeerden behoren tot de socialistische partijen. Ook  de bolsjewieken zijn aanwezig, zonder hun leider Lenin, tegen wie een arrestatiebevel is uitgevaardigd en die in Finland zou vertoeven.

De bolsjewieken lieten bij monde van Trotski weten dat ze de macht niet zullen grijpen” tegen de wil van de georganiseerde arbeiders”. Ze vragen daarmee steun voor een regering die aangesteld wordt door een congres van Sovjets en nog enkel uit leden van de arbeiderspartijen bestaat. Een regering die de oorlog beëindigt en radicale sociale maatregelen neemt.

Na enkele dagen is de conferentie vervallen in  een chaos na stemmingen die elkaar tegenspreken. Die draaien rond de vraag of de liberale “kadetten” nog mogen meeregeren. De “kadetten” zijn in diskrediet geraakt na de affaire rond generaal Kornllov van enkele weken gelegen.

Bolsjewistische agitatie in de straten van Petrograd

Arrestatie Bolo Pacha in Parijs

 In Frankrijk heerst beroering na de arrestatie van de zakenman Bolo Pacha.

Dat gebeurde nadat de Amerikaanse overheid had laten weten dat deze Bolo vorig jaar een groot bedrag van een Duitse bank ontvangen had, via de Verenigde Staten. Verondersteld wordt dat dit geld gebruikt is om de Franse pers te beïnvloeden.  

Bolo Pacha heeft onder meer belangen in de invloedrijke krant ‘Le Journal’. Bovendien had hij relaties met vooraanstaande politici.

Paul Bolo, zoals hij eigenlijk heet, is een man met een duister verleden, die op grote voet leeft sinds hij trouwde met de weduwe van aan rijke wijnhandelaar. Sindsdien zit hij in een groot aantal ondernemingen.

Hij werd financieel adviseur van de khedive (onderkoning) van Egypte, van wie hij de titel “pasja” kreeg. De khedive werd in 1914 door de Britten afgezet, verblijft in Constantinopel en steunt openlijk de Duitsers.  

De Franse kranten smullen van het schandaal. 'Excelsior' brengt links de verschillende etappes in de carrière van de omstreden zakenman, rechts foto's van de vrouwen in zijn leven en van Daudet en Malvy. 

Deze zaak komt na andere gevallen van verraad en spionage, zoals die van de courtisane Mata Hari en de journalist Miguel Almereyda. De arrestatie van de laatste leidde tot het ontslag van minister van Binnenlandse Zaken Louis Malvy.

Oud-premier Georges Clemenceau ziet in zijn krant ‘L’homme enchaîné’ een connectie tussen Bolo en Almereyda. Beiden hadden banden met de pacifistisch ingestelde oud-premier Joseph Caillaux.

De extreem-rechtse krant ‘L’Action française’ gaat nog verder. Hoofdredacteur Léon Daudet beschuldigt Malvy openlijk van hoogverraad.

Voor de regering Painlevé, die nog maar pas in het zadel zit, is dit zoveelste schandaal hoogst onwelkom.  

Bolo Pacha in zijn ziekbed in de gevangenis tijdens zijn ondervraging (tekening uit Excelsior, 4 oktober 1917)

Arrestatie Soen Jat-sen bevolen

In Peking heeft de Chinese regering een arrestatiebevel uitgevaardigd tegen de revolutionaire leider Soen Jat-sen.

Na de monarchistische putsch van juli en de terugkeer van maarschalk Tuan als premier, riep Soen Jat-sen het Chinese parlement bijeen in de zuidelijke havenstad Kanton. Slechts een honderdtal parlementsleden gaven daaraan gevolg.

Op 25 augustus stelden de parlementsleden in Kanton een “militaire regering ter bescherming van de grondwet” aan, geleid door Soen, met de titel van generalissimus.

De arts Soen Jat-sen leidde te revolutie van 1911 die een einde maakte aan de monarchie in China. Hij werd zelf de eerste president van de republiek, maar trad kort daarna weer af. De regering in Peking aarzelde tegen hem op te treden vanwege zijn groot moreel gezag.

Met de steun van zijn  nationalistische partij Kwomintang, die de eerste en tot nu toe enige parlementsverkiezingen in China won, wil hij nu een tegengewicht vormen voor de krijgsheren die het noorden van het land domineren.

De regering in Peking heeft intussen nieuwe verkiezingen aangekondigd.  

1911 Keystone-France

Soen Jat-sen in militair uniform in 1912

Nieuwe Duitse dwangmaatregelen

Het Duitse Generalgouvernement maakt het de Belgische bevolking steeds moeilijker.

Voortaan is het verboden – tenzij speciale toestemming – om bieten, rapen, koolrapen en wortelen van de ene gemeente naar de andere te transporteren. 

Dat geldt ook voor beukennootjes en zelfs voor eikels en wilde kastanjes, die gebruikt worden voor surrogaatproducten.    Het industrieel gebruik van die laatste wordt zelfs verboden !  

In het Etappegebied werden al in juli 1917 alle noten in beslag genomen. 

Bovendien kan de Duitse overheid voortaan alle tabak opeisen die in het Generalgouvernement is geoogst en niet aan de tabaksindustrie is verkocht. Dat geldt ook voor tabak die particulieren in hun eigen tuin hebben geplant.

Anderzijds wordt het verbruik van gas en elektriciteit nog meer beperkt terwijl de prijzen ervan verdubbeld worden. Voortaan mag niemand per maand meer verbruiken dan 30 kilowattuur plus de helft van de hoeveelheid daarboven die vorig jaar in dezelfde maand werd verbruikt. Voor gas geldt een soortgelijke regeling.

De kwaliteit van de tabak gaat er in 1917 op achteruit. Sjoemelaars vermengen de tabak met oude kurken, hoeden, kastanjebladen,... (karikatuur uit de collectie Keym, Stadsarchief Brussel)

Belgische muntstukken verdwijnen

Er zijn bijna geen Belgische muntstukken meer in omloop.

Sinds het begin van de oorlog zijn gouden en zilveren munten totaal onvindbaar. Maar ook de stukken in nikkel zijn al geruime tijd niet meer te zien, ook al waren er 171 miljoen van in omloop.

Toen nikkelen munten zeldzaam werden, liet de Duitse gouverneur-generaal von Bissing muntjes van 10 en 5 centiem in zink slaan. Het werden er 60 miljoen. Ook die zijn nu zo goed als verdwenen.

De reden is niet ver te zoeken. Er mag met Duits papiergeld worden betaald, maar iedereen probeert daar zo snel mogelijk van af te zijn, omdat men vreest dat het na de oorlog minder waard zal worden. Omgekeerd probeert men zoveel mogelijk Belgische munten te houden: men verstopt of begraaft ze.

Daardoor is het nog vaak moeilijk om kleine uitgaven te doen, zoals de tram of een drankje te betalen. In veel cafés geeft men geen wisselgeld meer op een Duits bankbiljet, maar wel een bonnetje waarmee men kan betalen bij een volgende consumptie.