Represented by ZUMA Press, Inc.

Waarom zo'n koppige escalatie rond Catalonië?

Met nog een paar dagen te gaan, lijkt het referendum in Catalonië er ondanks alles toch te komen. Nog nooit was de kloof tussen Madrid en Barcelona zo gevaarlijk groot. Hoe is het zover kunnen komen?

labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

De Britse historicus en Spanjekenner Paul Preston vergeleek vorige week het conflict en de spanningen rond de Catalaanse kwestie met het brexit­referendum. Volgens hem liggen in beide gevallen de “onbekwaamheid” en de “leugens” van de politici aan de basis van het onbehagen bij een groot deel van de bevolking.

Volgens Preston ligt de oorsprong van de huidige spanning in 2007, bij de blokkering door het Grondwettelijk Hof van het Catalaanse autonomiestatuut. De verruiming van de Catalaanse autonomie, waarmee Madrid had ingestemd, werd grotendeels teruggedraaid.

Voor de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging was dat een bewijs dat het geen zin meer had om met de Spaanse regering te onderhandelen. Wat de Catalaanse plannen betreft om een referendum te organiseren, houdt het Grondwettelijk Hof opnieuw het been stijf door niets anders te doen dan naar een artikel uit de grondwet te verwijzen dat stelt dat een autonome regio geen volksbevraging mag organiseren. Zoiets is een zaak waar heel Spanje over moet beslissen. 

Erfenis van de dictatuur

Het betreft niet zomaar een artikel uit die grondwet, maar één van de drie heilige voorwaarden die het oude regime na de dood van dictator Franco stelde om de stap van dictatuur naar democratie te maken. In ruil voor die overgang ramden vertegenwoordigers het toen nog sterke regime een paar wetteksten door de strot van de oppositie.

Die was net uit jarenlang ballingschap teruggekeerd en bevond zich niet in een positie om met gelijke krachten te onderhandelen. Het akkoord kwam erop neer dat niemand van het oude regime ooit vervolgd zou worden voor feiten die tijdens de dictatuur plaatsvonden, niet aan de monarchie geraakt zou worden en de eenheid van Spanje bewaard zou blijven.

De partij die het gedachtegoed van Franco erfde, de huidige Volkspartij, heeft het tot vandaag niet zo moeilijk gehad om de ‘consensus’ van die transitieperiode te vrijwaren. Ook dankzij de steun van de Spaanse socialisten werd er tot vandaag amper geraakt aan deze drie voorwaarden.

 

De regering is doodsbang dat Baskenland of Galicië dezelfde weg inslaan.

Maar nu staat die consensus onder zware druk. De Catalaanse separatisten zijn erin geslaagd om een punt achter de transitieperiode te zetten. De centrale overheid in Madrid is in alle staten en probeert het uit elkaar vallen van het land met alle middelen tegen te gaan. De regerende Partido Popular aanvaardt federalisme, maar afscheiding is een stap te ver. De regering is doodsbang dat Baskenland of Galicië dezelfde weg inslaat.

Het was dus te verwachten dat Rajoy zo zou reageren. In zijn optiek moest hij een initiatief nemen door de daad bij het woord te voegen, hoe hard dat ook klinkt. 

Tjeerd Royaards/CM/HH

Beschermer van de democratie

Preston heeft gelijk: de bevolking heeft genoeg van onbekwame en leugenachtige politici. Corrupte politici kosten de schatkist miljarden, terwijl heel veel Spanjaarden de economische crisis van 2008 nog steeds niet te boven zijn gekomen. Steeds meer Catalanen zien onafhankelijkheid van Spanje als enige uitweg uit een rot systeem.

Neem nu Rajoy en zijn partij, die zich opwerpen als de beschermers van de democratie. Hoe kan een partij die procureurs en politiemannen gebruikte om politieke rivalen aan te pakken, die bewijsmateriaal vernietigde en verscheidene malen weigerde om met het gerecht samen te werken, die een uiterst repressieve wet (Ley Mordaza) uitvond om burgerprotest aan banden te leggen, nu de rechtsstaat, de democratie en de wet inroepen?

Recht op zelfbeschikking

Zou de Catalaanse minister-president Carles Puigdemont het als president van een onafhankelijk Catalonië beter doen? Hij zegt dat de Catalanen als volk recht op zelfbeschikking hebben, terwijl hij in het verleden tegen een referendum voor zelfbeschikking van de Koerden of de Saharanen was.

Hij hoopt op hulp uit de rest van Europa. Maar hoe men het ook draait of keert, in tegenstelling tot het brexitreferendum beschikt het Catalaanse referendum niet over een legale basis. En neen, Catalonië is geen verdrukte regio meer.

Het Spanje van vandaag is niet langer het Spanje van dictator Franco. Het verhaaltje dient wellicht de zaak van de separatisten, maar het klopt niet.

Het is niet te laat om te onderhandelen

Onrust in de straten van Barcelona en opruiende taal van beide kanten kan alleen maar dramatisch aflopen. Voor de politici is het tijd om in te binden. Het is tijd om opnieuw te onderhandelen. Volgens een peiling over het Catalaanse referendum, die op 26 september in de krant El País verscheen, zou 82% van de bevraagde Catalanen van mening zijn dat de enige oplossing voor de kwestie, een gepacteerd en legaal referendum is. 

Emilio Morenatti

1 oktober

Er kan heel veel gebeuren op zondag, maar het voornaamste is dat 1 oktober enkel maar een etappe in een groeiend conflict is. Het referendum waar de Catalaanse separatisten op hoopten zal zondag niet plaatsvinden op de manier waarop het gepland was. Maar repressie zal de regering in Madrid ook geen overwinning bezorgen, integendeel.

Alles hangt nu af van de omvang en de zichtbaarheid van het protest dat er zondag aankomt. Men kan ervan op aan dat 1 oktober 2017 een historische dag wordt. Nog nooit zullen zoveel mensen in de straten van Barcelona betoogd hebben. Als de Diada of Catalaanse feestdag de voorbije vijf jaar in Barcelona telkens opnieuw minstens 1 miljoen mensen op de been bracht, kan men nu, gezien de huidige situatie, recordcijfers verwachten. 

Welk Europees land gaat een Catalaanse republiek erkennen wanneer die het resultaat is van een unilaterale onafhankelijkheidsverklaring? 

Misschien wordt 1 oktober zelfs niet eens dé kritieke dag, maar volgt er op woensdag een unilaterale onafhankelijkheidsverklaring. Tegen dan zal het repressieve effect van het gerecht  krachteloos zijn. En wat moet er dan gebeuren?

Vroeg of laat komen er verkiezingen. De Catalanen zullen dan massaal naar de stembus trekken. Het zal dan onvermijdelijk zijn dat die stembusslag het karakter van een volksbevraging zal krijgen.

Het pro-onafhankelijkheidskamp zal zijn basis aanzienlijk versterken en zal, in geval van overwinning, het uitroepen van een unilaterale onafhankelijkheid als verkiezingsbelofte hanteren. Maar ook dan kan Catalonië niet onafhankelijk worden.

Want welk Europees land gaat een Catalaanse republiek erkennen wanneer die het resultaat is van een unilaterale onafhankelijkheidsverklaring? Er zit dus niets anders op dan eerst onder Spanjaarden een akkoord uit te werken dat een legale volksbevraging in Catalonië mogelijk maakt. 

Emilio Morenatti

Een derde Spaanse republiek

Het klinkt gek, maar nu heel de transitieperiode door heel wat Spanjaarden en Catalanen besproken wordt, komt ook de Spaanse republiek opnieuw ter sprake. De Tweede Spaanse republiek was in 1939 aan een dramatisch einde gekomen. Na de dood van Franco hoopte de oppositie haar republiek terug te krijgen. Maar Franco had daar een stokje voor gestoken door koning Juan Carlos als zijn opvolger aan te duiden.

Maar de republikeinse optie is nog levend in de rangen van Unidos Podemos. De in Ierland geboren en tot Spanjaard genaturaliseerde Spanjekenner Ian Gibson denkt dat er via dialoog een oplossing voor de Catalaanse kwestie moet komen. Hij heeft noch sympathie voor Rajoy, noch voor Puigdemont, die hij beiden pathetisch vindt.

Zijn oplossing voor zowel Catalanen als Spanjaarden is een federale republiek. Gibson stelt voor om die republiek een testperiode van 10 jaar te geven. Als dat niet lukt, moet Catalonië maar onafhankelijk worden.

Maar eerst moeten Madrid en Barcelona elkaar opnieuw kunnen vertrouwen. Want wat soort dialoog kan nog gevoerd worden, wanneer de leiders van de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging bedreigd worden met aanhouding en lange celstraffen?