AFP or licensors

Wat nu Emmanuel Macron en Angela Merkel?

Angela Merkel heeft haar verkiezingen gewonnen. Emmanuel Macron heeft in een speech zijn dromen over de Europese Unie bekendgemaakt. Hun ambitie is groot. Wat nu? Hoe Europa opnieuw "great" maken?

labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Staat Merkel nog sterk genoeg om, samen met Macron, de nieuwe dynamiek te creëren in de Europese Unie (EU) waar Commissie-voorzitter Juncker in zijn “state of the union” al voor pleitte? Meer economische en fiscale eenmaking en een echte sociale dimensie zijn prioriteiten. Maar gezien de stormachtige wereldpolitiek zal de EU ook in diplomatie en defensie veel sterker moeten worden om zich staande te houden. 

Internationale politiek is geen liefdadigheid, zei een Chinese diplomaat me ooit. (Eigenlijk waren het er twee, want Chinese diplomaten mogen nooit alleen met iemand lunchen. Ze zouden maar eens iets vertellen dat tegen de partijlijn ingaat.) De diplomaat doelde daarmee op de enorme buitenlandse investeringen van China. Beijing deelt niet zomaar cadeautjes uit, maar doet gerichte investeringen met het oog op het welbegrepen eigenbelang. Uiteraard.

Toch fronsen veel Europeanen nu de wenkbrauwen. Wij hebben onszelf wijsgemaakt dat wij “dat” niet meer doen. Vroeger deden we ook aan machtspolitiek. Toen waren Groot-Brittannië en Frankrijk nog wereldmachten en had zelfs België een kolonie. Maar sinds we ons verenigd hebben in de EU, doen we alsof die haar buitenlands beleid enkel voert om de wereld te verbeteren, als een grote ngo.

 Sinds we ons verenigd hebben in de EU, doen we alsof die haar buitenlands beleid enkel voert om de wereld te verbeteren, als een grote ngo.

Belangen beschouwen we als een vies woord. Hoe vaak heb ik in debatten niet gehoord dat de Europeanen een interventie gedaan hadden omdat het hun belangen diende en daarom af te keuren was. Zou men dan liever hebben dat Europa een beleid voert voor kwesties die niet in ons belang zijn?

Natuurlijk dient beleid om belangen te verdedigen. Dat is niet goed of slecht. Het is gewoon de essentie van wat beleid is. Er zijn vanzelfsprekend goede en slechte manieren om dat te doen. Het ene land zal zijn belangen nastreven via een nauwe samenwerking met de buurlanden, het andere door zijn buren binnen te vallen en te annexeren.

Maar iedereen vindt het evident dat het om belangen gaat. Behalve wij in Europa. Het buitenlands en defensiebeleid wordt inderdaad niet alleen bepaald door belangen maar ook  door waarden. De eerste regel van de beleidsvorming: ken uzelf. Voor wie schrijf ik een beleid? Het antwoord wordt gegeven door onze waarden, waarop ons samenlevingsmodel gebaseerd is.

Een aantal voorwaarden moet vervuld zijn opdat die samenleving zou kunnen voortbestaan zoals we dat willen. Dat zijn onze vitale belangen op het vlak van economie, politiek en veiligheid. Ze staan garant voor de manier van leven die we gekozen hebben. De volgende stap is dan om de wereld rondom Europa te analyseren en te bekijken wat er die vitale belangen kan bedreigen.

Natuurlijk dient beleid om belangen te verdedigen. Dat is niet goed of slecht. Het is gewoon de essentie van wat beleid is. 

Dan dringen er zich keuzes op: welke problemen zijn prioritair en vergen als eerste een reactief of preventief antwoord. Voor elk van die prioriteiten moeten dan doelstellingen geformuleerd worden, instrumenten gekozen en middelen toegewezen. Opnieuw spelen waarden een rol: niet alle doelstellingen en niet alle instrumenten zijn legitiem, enkel degenen die verenigbaar zijn met onze eigen waarden. Dit is strategie.

Om die uit te voeren, is economische, politieke en militaire macht nodig. Macht moet  andere actoren ertoe verleiden, ervan overtuigen en indien nodig er zelfs toe dwingen naar onze belangen te handelen. Opnieuw gaan nu alle wenkbrauwen omhoog. Maar men vergeet steeds dat wat in ons belang is, tegelijk ook in andermans belang kan zijn.

Een goede strateeg zal win-winsituaties nastreven. Dan kan hij zijn belangen vrijwaren zonder spanningen te creëren, waardoor er ook minder machtsmiddelen nodig zijn. Daarom is soft power erg belangrijk: de aantrekkingskracht van ons samenlevingsmodel, dat anderen a priori gunstig stemt.

Soms kan het echter nodig zijn om een actor onder druk te zetten met economische sancties of in uitzonderlijke gevallen zelfs militair geweld, als er geen andere manieren zijn om een vitaal belang te garanderen.

Europa is het belang van macht vergeten en gedraagt zich dus ook niet als een macht. 

Is Europa, de oude grootmacht, vergeten wat macht is? Europa heeft nog altijd een enorm machtspotentieel: de EU is de grootste economie ter wereld, heeft het meest egalitaire samenlevingsmodel en geeft na de VS het meeste uit aan defensie. Maar we zijn het belang van macht vergeten en gedragen ons dus ook niet als een macht. De EU is het politieke zwaartepunt van Europa, maar heeft weinig politiek gewicht in de wereld.

Europa wordt door de anderen niet als een macht beschouwd en wordt dus ook niet als een macht behandeld. Dat is allemaal niet zonder risico. Vele andere landen weten wel nog wat macht is en aarzelen niet die te gebruiken. Zeker de andere grootmachten (de Verenigde Staten, China en Rusland) handelen zeer strategisch. Dat betekent niet dat die altijd succesvol zijn, wel dat ze voor zichzelf heel goed weten wat ze willen.

Bovendien zijn de machtsverhoudingen in de wereld volop aan het verschuiven. Zowel een grootmacht die haar positie ziet afkalven (Rusland), een sterk en snel opkomende grootmacht (China), als de grootmacht die haar monopoliepositie daardoor bedreigd ziet (de VS), zou weleens tot drastische acties kunnen overgaan.  Willen de Europese landen dit allemaal niet zomaar ondergaan, maar willen ze daarentegen zelf de wereld mee vormgeven om een stabiliserende rol te spelen?

Dan is de enige optie om dat samen te doen, als EU. De EU voelt zich al enkele jaren niet goed in haar vel, maar geen enkel Europees land kan vandaag nog hopen op z’n eentje de wereldpolitiek op enigszins significante wijze te beïnvloeden.

Make Europe great again

Donald Trumps campagneslogan gaat ook op voor de EU. Maar ook niet helemaal. Great again, jazeker, maar niet ten koste van ons eigen uniek samenlevingsmodel en niet op eender welke manier. Want Europa moet geen grootmacht zoals de andere willen zijn. Europa kan een heel eigen rol in de wereld spelen, die de waarden van onze samenleving zelf respecteert en ze uitdraagt in de rest van de wereld.

“Europa moet zijn lot echt in eigen handen nemen. De tijden dat we volledig konden vertrouwen op anderen zijn voor een stuk voorbij.” Tot die conclusie kwam Merkel zelf na enkele ontmoetingen met Trump. Maar dan moet Europa wel opnieuw leren zijn macht, die het nog altijd heeft, te gebruiken. Macron schakelde enkele dagen na de Duitse verkiezingen al een versnelling hoger en pleitte meteen voor een Europees leger. Als hij en Merkel samen op dat elan doorgaan, kan er nog iets van komen.

--

VRT Nieuws wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.