Meest recent

    VRT

    “Kan ik er wat aan doen dat ik een witte man ben?”

    De affiche over de "Oerwoudfuif" van Scouts blijft zorgen voor debat. Laurence Ostyn reageert op de opinie van Luckas Vander Taelen. Hij vond dat die affiche niet racistisch is.

    opinie
    Laurence Ostyn
    Laurence Ostyn is kunsthistoricus, journalist en oud-studente van Luckas Vander Taelen.

    Beste Luckas Vander Taelen,

    Na het lezen van uw opiniestuk nam ik meteen pen en papier bij de hand voor het schrijven van een weerwoord. Ik kan en wil u niet het laatste woord geven in deze discussie. Als witte man van middelbare leeftijd staat u in een uitermate ongeschikte positie om commentaar te leveren op racisme. Dit om verschillende redenen. 

    Ten eerste bent u een man. Onze hele westerse samenleving is patriarchaal. Politiek, cultureel, historisch, etc. kapen mannen de dominante rol weg in onze maatschappij. Probeer maar eens vijf vrouwelijke politici op te noemen, vijf vrouwelijke kunstenaars – filmmakers in uw geval – of vijf vrouwelijke historische figuren. Best lastig, niet?

    Dat mannen doorheen de geschiedenis en nog steeds in onze hedendaagse maatschappij serieuzer worden genomen en intelligenter worden geacht dan vrouwen is niet nieuw. Wat blijkbaar wel nieuw is voor u, is de bewustwording van het bonuspunt wat u sowieso treft als man.

    Als man wordt u zomaar, zonder dat u er iets voor hoeft te doen, serieuzer en intelligenter beschouwd dan een vrouw. Een eerste privilege.

    Bovendien bent u een man van middelbare leeftijd. Die leeftijd gaat in onze samenleving gepaard met een zeker aanzien. Zomaar, zonder dat u er ook weer iets voor hoeft te doen. Het beeld van de mannelijke dominante rol is zo diep in onze samenleving geprent dat mannen van middelbare leeftijd met een goede baan aanzien genieten. Een tweede privilege. 

    Als man wordt u zomaar, zonder dat u er iets voor hoeft te doen, serieuzer en intelligenter beschouwd dan een vrouw.

    Behalve de privileges die u geniet als man van middelbare leeftijd ontvangt u een derde privilege – dit privilege deel ik met u. Wij zijn namelijk allebei witte mensen. Dit wit privilege is vandaag het krachtigste en pijnlijkste privilege in onze maatschappij. Geen enkel rood haar of sproet op uw hoofd verandert daar voor u wat aan.

    Wij genieten onbewust ontzettend veel voordelen. Is het voor ons witte mensen vanzelfsprekend om verder te studeren? Ja. Wordt de geschiedenis van onze witte voorouders verteld op school? Ja. Worden wij witte mensen goed gerepresenteerd in media? Ja. Komt politie op voor ons witte mensen? Ja. Is het voor ons witte mensen logisch om aan de top te staan van een bedrijf? Ja. En zo gaat het door en door.

    Nu denkt u misschien: “Kan ik er wat aan doen dat ik een witte man ben?” Zeker! Het belangrijkste wat u kunt doen is bewust worden van de maatschappelijke privileges die u – onterecht – geniet. Als u dit kunt, kunnen we verder met het debat over het racistische – want dat is het wel degelijk – uithangbord voor de Oerwoudfuif. 

    Het belangrijkste wat u kunt doen is bewust worden van de maatschappelijke privileges die u – onterecht – geniet.

    De mascotte voor de Oerwoudfuif is zeker racistisch. Het is een ontzettend pijnlijk en eerlijk beeld dat laat zien hoe slap het diversiteitsdebat in Vlaanderen is. Een groepje tieners liet heel duidelijk met kinderlijke onschuld de gruwelen van de realiteit zien.

    “We gebruiken de mascotte al 27 jaar voor onze Oerwoudfuif. Het is een tekening van Jef Nys. We zijn een beetje geschrokken van de reacties en het is het eerste jaar dat we er reactie op krijgen”, klonk de verontwaardigde quote van scout Matthias Bogaert.

    Na 27 jaar mag dit beeld volgens mij echt wel in opspraak komen. Striptekenaar Jef Nys is geboren in 1927, dat is negentig jaar geleden. Die man is opgegroeid in een hele andere beeldcultuur dan die waar wij vandaag in leven. Gelukkig zijn er kritische mensen, zoals Dalilla Hermans, die dit soort beelden van zwarte mensen niet langer pikken.

    Wat heel jammer is, is dat de jeugdbeweging maar een beetje schrok. Het feit dat tieners vandaag een dergelijk uithangbord de grond in kunnen slaan en amper op de vingers worden getikt is volgens mij heel schrikwekkend. Waarom? Omdat de tekening wel degelijk een schoolvoorbeeld is van hoe je zwarte kinderen en jongeren nogmaals in de hoek van “jolig n-woordje uit het oerwoud” duwt. 

    Dat glimlachje, die dikke lippen en dat kroeshaar kwetsen een hele groep mensen, een gevoel dat wij witte mensen nooit kunnen voelen. En wat geeft ons het recht om een hele groep mensen te kwetsen?

    Sterker nog, wat geeft ons het recht om een hele groep mensen te kwetsen en vervolgens kwaad te worden omdat die groep mensen die we net gekwetst hebben, zeggen dat we ze gekwetst hebben?

    Niets geeft ons dat recht.

    U bent zeker niet de enige die in de witte verdedigingsreflex schiet als u beschuldigd wordt van racisme. U bent ook niet de enige die creatief omgaat met de term racisme en hem zelfs tracht te tooien met een rode pruik en twee flaporen. Het is ook immers niet niets om van die witte troon af te moeten stappen. Zie het als een nijpend, maar noodzakelijk aftreden.

     Gekwetste mensen wachten op verontschuldigingen en verandering. 

    De boze en geïrriteerde opmerkingen die hiermee gepaard gaan brengen ons niet verder. Gekwetste mensen wachten op verontschuldigingen en verandering. Dus ja, het is logisch dat een dergelijk uithangbord verwijderd wordt net zoals het logisch is dat Zwarte Piet niet meer is, straatnamen worden aangepast en standbeelden vol vogelstront worden verwijderd of voorzien van een ander opschrift.

    Geschiedenis is geen stil water. Aan geschiedenis wordt actief gewerkt, dat wil zeggen dat de nodige inzichten worden toegevoegd. Op die fiets is het dan ook volstrekt redelijk om een debat aan te gaan en anders om te gaan met kennis en beelden uit het verleden. Zeehelden uit het verleden blijken geen helden, maar bloedstollende boeven, ontvoerders en verkrachters te zijn. Met dit inzicht wil toch niemand een straatnaam of standbeeld naar zo’n griezel uit de geschiedenis?

    Wat Dalilla Hermans aankaart met haar reactie op het racistisch uithangbord is meer dan een loutere verontwaardiging, zij plaatst een fundamenteel vraagteken bij een kans tot verandering die we met z’n allen moeten grijpen.

    En ik weet zeker dat indien u zich goed informeert over wit privilege, racisme en de hele geschiedenis over "wit en zwart", haar opmerking niet leidt tot onbegrip, maar ook tot uw applaus.

    Groet, Laurence Ostyn

    ---

    VRT Nieuws wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.