ESA/Sentinel1/Stef Lhermitte

West-Antarctische gletsjer verliest ijsplaat van 267 vierkante kilometer

In Antarctica is een stuk ijs van zo'n 267 vierkante kilometer groot losgekomen van de Pine Island-gletsjer. Wetenschappers zijn niet verrast, maar spreken van een zorgwekkende evolutie die het afsmelten van de gletsjer kan versnellen, en zo de stijging van de zeespiegel in de hand kan werken

De Pine Island-gletsjer is de snelst smeltende gletsjer op Antarctica, en hij verliest minstens 45 miljard ton ijs per jaar. Dat veroorzaakt een stijging van de zeespiegel van 0,13 mm per jaar.

Uit de laatste satellietgegevens blijkt dat er een kloof met open water is ontstaan die een stuk van 267 vierkante kilometer losgemaakt heeft. De losgekomen plaat, nu een grote ijsberg, is onstabiel en produceert grote hoeveelheden kleinere ijsbergen.

Het is de tweede keer in enkele maanden tijd dat een groot stuk ijs afbreekt van een gletsjer op Antarctica. Het nieuwe stuk is wel minder groot dan het stuk dat enkele maanden geleden afbrak van de Larsen C-ijsplaat: toen kwam een ijsberg van zo'n 5.800 vierkante kilometer los. Toch spreken wetenschappers van een zorgwekkende evolutie, omdat het afbreken van stukken ijsplaat steeds vaker voorkomt.

Seongsu Jeong, een onderzoeker aan het Byrd Polar and Climate Research Center aan de Ohio State University zei dat de Pine Island-gletsjer een lange geschiedenis heeft van afkalvingen van ijsbergen. Hij zei aan LiveScience dat de gletsjer in januari 2001, november 2007, december 2011, augustus 2015 en september 2017. "Het gaat steeds sneller en dat is zorgwekkend", zo zei hij. In een studie uit 2016 stelden Jeong en zijn collega's dat de oceaan onder de rand van de gletsjer het ijs opwarmt en maakt dat het barst.

"Wat we nu vaststellen bij de Pine Island-gletsjer is zorgwekkend", zei ook Robert Later, een geofysicus bij de Britse Antarctic Survey (BAS) die vorig jaar nog onderzoek deed in het gebied. "We stellen veranderingen vast in de manier waarop de ijsplaat afkalft, terwijl we 68 jaar jaar lang een patroon van aangroeien en terugtrekken zagen. Door de verdunning van de ijsplaat was het duidelijk dat dit patroon vroeg of laat zou veranderen – en dat is wat we nu zien", zo zei hij aan het persbureau IPS.

Onderzoeker Stef Lhermitte van de KU Leuven tweette dat de ijsplaat op bijna  precies dezelfde plaats als in 2015 is losgekomen van de gletsjer. Lhermitte heeft zelf twee jaar veldwerk gedaan op West-Antarctica en daar grote meren met smeltwater en stromen van smeltwater op het oppervlak vastgesteld.   

Sneewbaleffect

IJsplaten drijven reeds op de zee, en als er delen van afbreken, heeft dat dus geen of nauwelijks effect op het stijgen van de zeespiegel.

Er is echter wel een indirect effect, omdat de ijsplaten werken als een soort van rem op de achterliggende gletsjers, zoals "afval dat de afvoer verstopt", zei Jeong.  Als de ijsplaten verdwijnen, creëert dat een sneeuwbaleffect: de  gletsjers schuiven sneller naar de zee, ze worden dunner en er breekt opnieuw meer ijs af.

Die evolutie veroorzaakt wel een verhoging van de zeespiegel. "De Pine Island-gletsjer is nu al de belangrijkste motor van zeespiegelstijging op Antarctica. Omdat hij stroomopwaarts steeds dikker wordt, bestaat de kans dat hij in de toekomst een nog grotere bijdrage zal leveren aan de stijging van de zeespiegel", zei Robert Later aan IPS.

De Pine Island-gletsjer en de nabijgelegen Twaites-gletsjer op West-Antarctica smelten beiden hoe langer hoe sneller af. Onderzoekers zeggen dat als beide gletsjers zouden verdwijnen, dat een stijging van de zeespiegel met 1 tot 2 meter zou veroorzaken en een destabilisering van de gehele West-Antarctische ijskap - het deel van het ijs dat niet drijft op de zee -, en mogelijk zelfs van delen van de Oost-Atlantische ijskap, de grootste ter wereld waar drie vierde van al het ijs ter wereld ligt.

"Het wordt algemeen aanvaard dat het niet langer de vraag is of de West-Antarctische ijskap zal smelten, maar het is de vraag wanneer", zei Ian Howat, een geoloog aan de Ohio State University, die met Yeong aan de studie heeft meegewerkt. "Dit soort van 'splijtgedrag' levert een nieuw mechanisme voor de snelle terugtrekking van deze gletsjers, en dat maakt het waarschijnlijker dat we nog gedurende ons leven een substantiële instorting van West Antarctica zullen meemaken", zo zei hij aan LiveScience.

NASA/Nathan Kurz

Begin november 2016 fotografeerde de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA al een gigantische barst in de Pine Island-gletsjer tijdens haar "Operation Icebridge", een onderzoek naar de veranderende toestand naar het poolijs.