Meest recent

    AFP or licensors

    Catalonië in de ban van het referendum: 5 vragen over de onafhankelijkheidsstrijd

    Op zondag 1 oktober vindt - normaal gezien - in Catalonië het langverwachte onafhankelijkheidsreferendum plaats, ondanks groot verzet van de centrale regering in Madrid. Waarom willen de Catalanen zo graag onafhankelijk zijn en hoe is het zo ver kunnen komen? We onderzoeken het in vijf vragen.   

    1. Wat gebeurt er op zondag 1 oktober?

    Op zondag trekken de Catalanen naar de stembus om zich voor
    of tegen een onafhankelijk Catalonië uit te spreken, ondanks sterke tegenstand van de Spaanse eerste minister Mariano Rajoy en zijn conservatieve regering in Madrid.

    Voor hen is een referendum ontoelaatbaar, onder andere omdat ze vinden dat alle Spanjaarden moeten kunnen meebeslissen over de toekomst van het land. Bovendien zou Catalonië een precedent kunnen scheppen, dat ook andere regio’s zoals het Baskenland ertoe zou kunnen aanzetten een referendum te organiseren. 

    De centrale regering in Madrid heeft er dan ook alles aan gedaan om de
    voorbereidingen voor het referendum te doen mislukken: drukkerijen werden gesloten, stembiljetten en stembussen werden in beslag genomen, 14 topambtenaren die het referendum moesten organiseren werden gearresteerd, pro-onafhankelijkheidwebsites werden geblokkeerd en de Mossos, de regionale Catalaanse politie, werd onder het gezag gezet van de nationale politie, de Guardia Civil. Bovendien werden zo’n 5000 politieagenten naar Barcelona gestuurd, waar ze in grote cruiseschepen op verdere orders van de centrale regering wachten. 

    Dat alles kon de separatisten, met de Catalaanse regionale president Charles Puigdemont op kop, niet overtuigen hun plannen op te bergen. Integendeel, het repressieve optreden van de centrale regering zou twijfelaars net overtuigd hebben om toch te gaan stemmen.

    Volgens Puigdemont en zijn aanhangers gedraagt Rajoy zich als een dictator die het recht op zelfbestuur beknot: “Vier decennia na de dood van dictator Francisco Franco vertoont de centrale regering in Madrid nog altijd autoritaire trekken. Het recht op zelfbeschikking is een onherroepelijk recht van alle naties."

    2. Waarom een onafhankelijkheidsreferendum?

    De aanloop naar dit referendum is al jaren bezig, zo niet eeuwen. Catalonië heeft een eigen geschiedenis, cultuur, taal en identiteit die door de eeuwen heen vaak onderdrukt werd door gezaghebbers in Madrid. Onder de fascistische en Spaansgezinde dictatuur van Franco was het bijvoorbeeld verboden om Catalaans te spreken in het openbaar. Na Franco’s overlijden in 1975 werd Spanje een gedecentraliseerde democratie en werd Catalonië een van de 17 autonome regio’s. 

    Maar de Catalanen willen meer. Catalonië vormt al sinds de industriële revolutie het speerpunt van de Spaanse economie en dat is het nog altijd. De Catalanen voelen zich misnoegd omdat ze via de belastingen meer bijdragen aan de begroting van Spanje dan ze via overheidsbestedingen terugkrijgen. De Catalanen willen zelf hun belastingen innen en zelf kunnen beslissen hoe ze die inkomsten investeren. 

    3. Waarom veroorzaakt dit referendum zoveel ophef?

    Begin september kwamen de seperatistische aspiraties in een stroomversnelling. De Catalaanse regering keurde toen verschillende wetten goed die een onafhankelijkheidsreferendum mogelijk maakten en het resultaat ervan bindend. Het Spaanse Hooggerechtshof verklaarde dat referendum echter illegaal, omdat het ingaat tegen de Spaanse grondwet, die stelt dat Spanje ondeelbaar is. Wie meewerkt aan het referendum, overtreedt bijgevolg de grondwet.

    Om die reden werden de afgelopen weken verschillende Catalaanse spilfiguren gearresteerd en werden de voorbereidingen op het referendum geblokkeerd. De Catalanen verwijten Rajoy en zijn regering dat die maatregelen ondemocratisch zijn, de centrale regering in Madrid verwijt de Catalanen en hun leider Puigdemont op hun beurt ondemocratisch te zijn, omdat ze de grondwet aan hun laars lappen en andere Spanjaarden de kans ontnemen om mee te beslissen over hun toekomst.

    Door het referendum ontstond een ware machtsstrijd tussen de Spaanse eerste minister Rajoy en Puigdemont, president van de Catalaanse regering. Door het referendum ontstond een ware machtsstrijd tussen de Spaanse eerste minister Rajoy en Puigdemont, president van de Catalaanse regering. AFP or licensors

    4. Willen alle Catalanen onafhankelijk zijn?

    Het antwoord op die vraag is duidelijk: neen. Sinds 2015 wordt Catalonië geregeerd door een coalitie van separatistische partijen, maar niet alle Catalanen willen zich afscheuren van Spanje.

    De Catalaanse leiders beroepen zich graag op de uitkomst van een referendum in 2014, toen 80 procent van de Catalanen voor onafhankelijkheid stemde. Wat ze echter meestal vergeten te vermelden, is dat toen slechts 2,2 van de 5,4 miljoen stemgerechtigden kwam opdagen. Uit recente peilingen blijkt dat de voor- en tegenstanders aan elkaar gewaagd zijn, maar het kan zijn dat het harde optreden van Rajoy en zijn regering de wens tot onafhankelijkheid bij velen heeft aangewakkerd. 

    5. Hoe moet het verder na zondag 1 oktober?

    Voor de Catalaanse regering is het duidelijk: als de meerderheid plus één "ja" stemt op zondag, roept ze daags daarna de onafhankelijkheid eenzijdig uit. Voor de regering is de uitslag dus bindend, ongeacht de opkomst.

    Maar het is nog maar de vraag of de Catalanen zullen kunnen stemmen, aangezien Madrid er alles aan zal doen om het referendum te dwarsbomen. Bovendien is de kans groot dat het zondag uit de hand loopt met zo’n 5.000 nationale politieagenten die paraat staan om in te grijpen, een regionale politie die zich tussen twee vuren bevindt, en een vastbesloten massa in de straten die niet van plan is zich te laten doen. 

    Het zou zondag wel eens uit de hand kunnen lopen bij confrontaties tussen de Catalanen en de Guardia Civil Het zou zondag wel eens uit de hand kunnen lopen bij confrontaties tussen de Catalanen en de Guardia Civil Emilio Morenatti

    Ook op lange termijn is het onduidelijk of een onafhankelijk Catalonië wel een kans op slagen heeft. Het valt bijvoorbeeld nog af te wachten of de regio het als onafhankelijke republiek economisch gezien even goed zal doen. Veel hangt af van de voorwaarden waaronder de afscheiding zou verlopen.

    Zo is er de vraag hoe de schuld van Spanje verdeeld zal worden en of Madrid sancties zal heffen op Catalonië voor de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring. Het succes van een onafhankelijk Catalonië hangt daarnaast ook af van de beslissing of het tot de Europese Unie zal toegelaten worden en of ze de euro zullen mogen gebruiken. 

    BEKIJK: het referendum uitgelegd in 4 minuten