AFP or licensors

Wordt het de kerstman of de paashaas in Duitsland?

Zondag hebben de Duitsers een nieuw parlement gekozen en een duidelijke boodschap gegeven aan de huidige "grote coalitie" van CDU/CSU en SPD: allebei verloren ze en haalden ze historisch slechte resultaten. Voor de SPD reden genoeg om binnen de tien minuten te beslissen dat ze voor de oppositie kiezen. Een week wordt er nu al nagedacht en gespeculeerd.

analyse
Jeroen Reygaert
Jeroen Reygaert is VRT-buitenlandjournalist en volgt Duitsland en Nederland op de voet.

“Ik heb een duidelijk mandaat gekregen om een nieuwe regering te vormen en ik ga dat ook doen. Daarom bel ik met alle partijen, behalve Die Linke en de AfD”: bondskanselier Merkel afgelopen maandag, de dag na de verkiezingen. Maar het vormen van die regering kan wel wat tijd in beslag nemen.

Verkennende stapjes

De partijen bereiden zich wel volop voor op hun nieuwe rol in een wisselende meerderheid of in de oppositie. Bij de SPD, bijvoorbeeld, die resoluut voor de oppositie gaat: de sociaaldemocraten willen een nieuwe koers en het uithangbord daarvan wordt een van hun populairste ministers uit de huidige regering: Andrea Nahles. De belangrijkste verschuiving vinden we voorlopig bij de CDU. De vijfenzeventigjarige Wolfgang Schäuble, huidig financiënminister en beroemd en berucht in heel Europa, wordt parlementsvoorzitter. Protocolair is dat een promotie, maar in de praktijk is het vooral een wegpromotie. Maar de benoeming van Schaüble als parlementsvoorzitter moet je vooral zien als een eerste beweging richting coalitievorming: de FDP heeft haar oog laten vallen op het ministerie van financiën en de groenen lopen niet echt warm voor Dr. Schaüble.

Bijltjesdag bij de overwinnaar

Ondanks hun dramatische uitslag, heet de leider van de SPD nog steeds Martin Schulz en die van de Beierse CSU – die haar slechtste resultaat ooit neergezet heeft - nog steeds Horst Seehofer. Merkel haar positie bij de CDU leek sowieso veilig. Maar de druk neemt toe. Vooral bij de CSU rommelt het op het hoofdkantoor in München. Volgend jaar zijn er deelstaatverkiezingen in Beieren: de CSU kan zich een tweede debacle gewoon niet permitteren. Heel wat CSU’ers willen Seehofer zien vertrekken, maar “de koning van Beieren” verroert voorlopig geen vin.

Spanning en sensatie genoeg bij de overwinnaars van de verkiezingen, de rechtsradicale AfD. Voorzitster Frauke Petry verraste maandagochtend vriend en vijand door doodleuk mee te delen dat ze niet in haar eigen fractie ging zetelen. Een dag later volgde dan het ontslag. Maar het vertrek was niet meer dan het orgelpunt van een lange scheiding. Petry voerde geen campagne, heeft zich teruggetrokken tijdens de campagne omdat ze het niet eens was met de harde lijn en deed nu de bom ontploffen tijdens wat de feestweek van de AfD moest worden. De harde campagnelijn was haar een doorn in het oog. Petry wou een brede – propere – rechtse beweging oprichten. Het verlies van Petry komt voor de Alternative für Deutschland hard aan: de partij scoorde in 1 kiesdistrict boven de 30 procent, dat van Petry.

Een nieuwe regering is niet voor morgen

Kanselier Merkel zei eergisteren met een kwinkslag dat het eerst aan de Nederlanders is om een regering te vormen. Voor wie goed meeluistert: het zal dus een tijd duren en vooral niet simpel worden. Door het "njet" van de SPD kan het dus alleen “Jamaïca” worden, een coalitie van CDU/CSU met FDP en Groenen. Want met Die Linke en de AfD wil Merkel niet samenwerken. Maar op verschillende vlakken wordt dat geen evidentie. Verrassend genoeg zijn er tussen de liberalen en de groenen best wel wat overeenkomsten.

Maar erg moeilijk wordt het tussen de Beierse CSU en de Groenen. De CSU wil zich na de nederlaag herprofileren - lees verrechtsen - de Groenen willen net heel sterk aan hun prinicpes vasthouden. Diesel zal er altijd zijn bvb. voor de CSU tegenover de dieseluitstap van de Groenen. Of het meest heikele thema: geen CSU zonder bovengrens op het aantal vluchtelingen, geen Groenen met een bovengrens voor vluchtelingen. 


Het project kan slagen, maar het zal veel tijd en goede wil vragen. Maar evengoed kan het over maanden mislukken en moet er opnieuw gemasseerd worden. Merkel zelf probeert - en dat valt op - alle lijnen, dus ook die met de SPD, open te houden. We zijn vertrokken voor op zijn minst een paar maanden.