Meest recent

    Een aanslag of een schietpartij?

    Jawel, over zulke dingen wordt toch wel nagedacht op de redactievloer.  De journalisten - ook de ombudsman - hoorden het verwijt al komen: “Was de dader in Las Vegas een moslim geweest, dan hadden jullie wél gesproken over een aanslag.” Dat zou nochtans geen verschil mogen maken.

    ombudsman
    Tim Pauwels
    Nieuwsombudsman - ombudsman@vrt.be - klik hier voor meer

    Niet de godsdienst, maar de agenda

    De religie van de dader mag natuurlijk geen verschil maken. Maar waar baseer je je dan wel op om te kiezen tussen die twee woorden? Het zijn van die momenten waarop je het Van Dale-woordenboek toch nog eens openslaat. Een aanslag is volgens het woordenboek:

    “Een misdrijf tegen de veiligheid van de staat of tegen het leven en vrijheid van een belangrijk persoon.”

    Tja, Van Dale is niet altijd een makkelijke scheidsrechter. Wanneer is iets bedoeld om de veiligheid van de staat te treffen?

    Bij terreuraanslagen is dat vrij duidelijk. Terroristen willen de hele gemeenschap zo'n angst aanjagen dat er chaos ontstaat of dat de staat beslissingen neemt die de terroristen graag willen, zoals stoppen met IS bombarderen.  

    Aanslagen en terreur hebben een agenda

    In algemene termen zou je dus kunnen zeggen dat iets een aanslag is als je er ook een politieke agenda mee nastreeft. Dat was zonder meer het geval voor Anders Breivik, die in 2011 77 mensen doodde bij aanslagen in Oslo en op het Noorse eiland Utøya.

    Jawel, dat zijn “aanslagen” want Anders Breivik had vooraf een extreem­rechts, anti-islamitisch en antifeministisch manifest geschreven waaruit zijn politieke bedoelingen duidelijk bleken.

    Hoe een schietpartij toch een aanslag werd

    Toch wordt het woord "aanslag" soms ten onrechte achterwege gelaten. In de NRC lees ik dat een schietpartij in een winkelcentrum in München in 2016 door media en Jusititie ten onrechte niet werd aangemerkt als een racistische en extreemrechtse aanslag.  Dat zeggen drie onderzoekers die inzage hadden in de gerechtelijke dossiers. Toen eenmaal duidelijk was dat IS niet verantwoordelijk was, heette de dader "verward" of "gestoord" te zijn.

    Maar hij pleegde zijn aanslag dag op dag vijf jaar na Anders Breivik, zijn slachtoffers hadden allemaal een migratie­achtergrond en hijzelf zou blijkens het onderzoek hebben willen bewijzen "een echte Duitser" te zijn. 

    Het is dus oppassen, maar voorlopig blijven de motieven van Stephen Paddock, de dader in Las Vegas, echt wel onduidelijk. Zijn broer beweert dat de dader geen politieke of religieuze overtuigingen had die zijn daad konden verklaren. Om halfvijf gisteren kwam dan het bericht binnen dat Islamitische Staat de aanslag opeiste. Maar zonder het minste element dat die opeising geloofwaardig zou kunnen maken. 

    Mass shooting

    De meeste Nederlandstalige media spreken voor de gebeurtenissen in Las Vegas over een “schietpartij”. Dat is allicht ook gewoon een poging om het Engelse woord “mass shooting” te vertalen. (Massale schietpartij of massaschietpartij klinkt niet echt in het Nederlands.) Mass shooting is ook in de Engelstalige media het meest gebruikte woord. Terwijl voor de aanslagen op de marathon in  Boston “terror attack” werd gebruikt. Ook VRT NWS heeft meestal “schietpartij” gebruikt. Dat lijkt me in dit geval en op basis van wat we voorlopig weten de juiste keuze.

    Maar dat betekent dat ook in andere omstandigheden het woord “aanslag” niet te snel in de mond moet worden genomen als er geen duidelijke politieke motieven zijn.

    En verder blijven de gebeurtenissen in Las Vegas natuurlijk een volstrekt wanstallige en lafhartige misdaad. Om de nabestaanden van de slachtoffers te troosten, zijn er geen woorden genoeg.