Meest recent

    Seks en tweedehandsauto's zetten onze man in Polen aan het denken 

    Deze week kijkt Polen terug op een bewogen week van één jaar geleden. Het ‘zwarte protest’ van duizenden betogende vrouwen verhinderde toen een zeer rigide abortuswet. Het zet onze man in Polen aan het denken over vrouwen en seks.

    analyse
    Marc Peirs
    Marc Peirs volgt Polen sinds 2000 voor VRT Nieuws. Hij verblijft vaak langere tijd in wat hij als zijn tweede vaderland is gaan beschouwen.


    Wanneer we in de kroeg de Poolse nationale voetbalploeg aanvuren, zoals donderdag tegen Armenië en zondag tegen Montenegro, dan is vriend Jarek een van de gangmakers in het “Polskàààà!” brullen. Maar nu kijkt Jarek bedremmeld. Zoals veel Poolse mannen heeft Jarek het moeilijk om vrijuit te praten over thema’s die naar intimiteit en erotiek ruiken. Nu houdt hij het niet meer: “Stel je voor zeg! Ella en ik, volwassenen, veertigers, getrouwd. En we moeten in de apotheek als blozende tieners om een morning after pill gaan bedelen.”

    Dat kwam zo. Jarek en Ella hebben een bijzonder druk bestaan. Zijn job als jurist in het parlement is veeleisend, zeker nu Polen en de EU met getrokken messen tegenover elkaar staan. Bovendien zet het koppel een groot, nieuw huis neer een eind buiten Warschau. En dan zijn er nog de twee kinderen van twaalf en acht wier huiswerk en sportieve hobby’s de aanwezigheid van vader en/of moeder vergen. “Kortom”, zegt Jarek, “we hadden al vrij lang niet gevreeën. Dus stopte Ella voor een tijdje met de pil.” Ik knik begrijpend. De combinatie van een drukke job, een nieuwbouw en kroost is een bijzonder probaat anticonceptiemiddel, dat is geweten.

    De morning after pil krijg je enkel op doktersvoorschrift. Heb je een conservatieve arts, dan mag je het vergeten.

    “Maar”, zo vervolgt Jarek met een schaapachtige glimlach, “afgelopen weekend was ik vrij en verbleven de kinderen bij dziadek en babcia (opa en oma).” Jarek hoeft er geen tekening bij te maken, het gebeurde laat zich raden. En dus stonden Jarek en Ella maandagochtend in de apotheek. Als werknemer bij het parlement weet hij natuurlijk dat de regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid deze zomer, enkele weken geleden, heeft beslist dat de morning after pill niet langer vrij maar enkel op voorschrift te verkrijgen is.

    Jarek had gedacht dat het zo’n vaart niet zou lopen. Mis poes. “In de eerste apotheek waren ze stug: geen voorschrift, geen pil. Daar sta je dan. Je voelt de blikken van de aanschuivende oude dametjes in je rug branden.” In de tweede en de derde apotheek wou men Ella en Jarek wel een pil verkopen, alleen: “Ze vertelden dat de voorraad al weken was uitgeput.”

    Vooruitziende jonge vrouwen hebben hun voorraadje ingeslagen nog voor de wet is veranderd.

    Uiteindelijk heeft Ella een pil gekregen van een vriendin die zich tijdig een stapeltje had aangeschaft. “Maar denk eens aan al die jonge vrouwen op het platteland en in provinciesteden”, schudt Jarek het hoofd. “Wanneer die een keertje met hun vriend slapen, moeten ze hopen en bidden dat ze een arts vinden die de pil wil voorschrijven. Heb je een conservatieve arts, dan mag je het vergeten.”

    Mijn gedachten gaan uit naar die honderden dorpjes met onverharde wegen, houten huisjes, rondzwervende kippen. Dorpjes waar pastoors woord wet is. Dorpjes waar jongens en meisjes hun ontluikende seksualiteit beleven tussen kerk en sklep spozywczy (kruidenierszaak). Die meisjes zijn inderdaad overgeleverd aan de goodwill van hun dokter.

    Abortusbusiness

    Precies tegen zulk soort wetgeving kwamen de Poolse vrouwen een jaar geleden massaal de straat op. Het weerhield Recht en Rechtvaardigheid er niet van om de regelgeving voor de morning after pill streng te maken.

    De tweede veldslag hebben de betogers wél gewonnen. De zeer rigide anti-abortuswet kwam er niet. Nu al is Polen heel strikt in abortus. Dat kan alleen als het leven van de vrouw in gevaar is, als de vrucht het resultaat is van verkrachting of als de foetus zeer zwaar misvormd of gehandicapt is. De nieuwe wet wou abortus alleen nog toestaan als het leven van de vrouw in gevaar is.

    Na dagen van protest haalde de regering van premier Beata Szydlo bakzeil.

     

    imago/Christian Mang

    Maar nog steeds ijveren miltanten anti-abortusverenigingen voor de strengere wet. Dat gebeurt niet altijd even subtiel. Neem nu de provinciestad Pulawy, in het oosten van Polen. Aan een van de vele pastoorswoningen kan de voorbijganger kennis nemen van een openlucht anti-abortustentoonstelling.

    Er zijn foto’s van rozige, geaborteerde foetussen. Bij de foto van een geboeide man staat: “Misdadiger en moordenaar? Levend en wel naar de cel. Onschuldig kind? Vermoord.” Op het meest gematigde paneel wordt abortus neerbuigend omschreven als “een business”. Andere panelen vergelijken abortus met het Auschwitz van de nazi’s en met de massamoord in Katyn in 1940. De Sovjets maakten daar met een nekschot meer dan twintigduizend krijgsgevangen Poolse officieren en intellectuelen af.

    Moeder en koningin

    Achter deze Kulturkampf schuilen conflicterende visies op de identiteit, sommigen zeggen ‘de ziel’, van de Poolse vrouw. In het katholieke Polen is Maria niet alleen moeder Gods maar ook moeder én koningin van Polen.

    Een perfect rolmodel, volgens conservatieven: rein en deugdzaam, zorgend, verbonden met het vaderland. Conservatieven zien dat ideaalbeeld van de vrouw bedreigd. En al helemaal sinds Polen bloot staat aan de ideeën van het goddeloze “Brussel” en Europa.

    Ik herinner me een autorit van Warschau naar Poznan in de zomer van 2004. Polen was enkele maanden lid van de Europese Unie. De autoradio stond op Radio Maryja, de ultramontaanse zender van redemptorist Tadeusz Rydzyk. Radio Maryja bereikt dagelijks meer dan een miljoen luisteraars met een curieuze mix van gebeden, recepten voor zoete taarten en haatpreken tegen al wat Rydzyk niet zint, en dat is véél.

    Tijdens de autorit moest de Westerse pers het ontgelden. Met stijgende verbazing hoorde ik Radio Maryja fulmineren tegen bladen als Elle en Vogue die toen uitpakten met Poolse edities. Dergelijke bladen zijn volgens Radio Maryja uitstalramen van consumentisme, luxeproducten zoals parfum, wufte lingerie, feministische hersenspinsels, seksuele ontvoogding. Dat alles vergiftigt de ziel van de Poolse vrouw, aldus Radio Maryja.

    Kruistocht

    De zeer conservatieve vleugel in de Poolse samenleving vindt een welwillend oor bij de huidige regering. Zeker partijvoorzitter Jaroslaw Kaczynski, de facto de machtigste man in Polen, is moreel conservatief. Zijn tweelingbroer Lech, die als president omkwam bij de crash in Smolensk in april 2010, toonde eerder al de weg.

    Als burgemeester van Warschau van 2002 tot 2005 voerde Lech Kaczynski een kruistocht om Warschau te ‘zuiveren’. Hij sloot ‘Madame’, de enige openlijke holebi-club. Protest van acteur John Malkovich haalde niets uit. Ook richtte Kaczynski zijn pijlen op de vele bordelen in de flatgebouwen in het centrum van Warschau. Vandaag zijn noch de holebi’s, noch de dames van plezier van het toneel verdwenen. Elke holebi weet in welke (soms nogal verborgen) clubs in Warschau hij/zij welkom is. En de hoeren ronselen hun klanten al jarenlang door visitekaartjes onder de ruitenwissers van geparkeerde auto’s te stoppen.

    Wanneer je je wagen enkele dagen onbeheerd in Warschau achter laat, heb je een hele collectie adressen en telefoonnummers voor betalende liefde.

    Fortuin aan kindergeld

    Het moet gezegd: Recht en Rechtvaardigheid vaart niet alleen de moreel-conservatieve koers. In de pogingen om het geboortecijfer op te krikken toont de partij zich bijzonder gul en sociaal. Sinds juni vorig jaar is het kindergeld een ruime toelage van 500 Zloty vanaf het tweede kind; arme gezinnen ontvangen dat geld ook al voor het eerste kind.

    Dat bedrag staat gelijk aan 125 euro. Een klein fortuin in Polen, waar de prijzen voor onder andere voeding drie tot vier keer lager liggen dan in België.

    Zeker in het armere, rurale oosten van Polen zijn er heel wat gezinnen met een uitgebreid kroost. Voor zulke gezinnen betekent het 500+programma, zoals het kindergeld officieel heet, een fikse verhoging van de koopkracht.

    Een wellicht onbedoeld resultaat is de ontvoogding van ontelbare vrouwen. Immers, wanneer de moeder die mooie som kindergeld op haar eigen rekening krijgt, wordt ze onafhankelijker van haar man die soms meer interesse in wodka dan in zijn gezin betoont.

    Maar Polen zou Polen niet zijn mocht er ook hier geen verbazingwekkend neveneffect om de hoek kijken: sinds de invoering van 500+ worden er meer dan ooit ... tweedehandsauto’s gekocht. Niet elke Zloty gaat dus naar de bloedjes van kinderen maar naar de nieuw aangekochte blinkende bolide.